Παγκόσμια Ημέρα Ζώων: Πώς η κλιματική αλλαγή αποσυντονίζει τη ζωή τους

Με το μήνυμα «Δείτε τον κόσμο μέσα από τα μάτια τους», η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ζώων (4 Οκτωβρίου) καλεί να εξετάσουμε τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής από τη σκοπιά των ειδών που τις βιώνουν.

Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ζώων υπενθυμίζει ότι οι μεταβολές στο κλίμα επηρεάζουν την τροφή, τις μετακινήσεις, την αναπαραγωγή και συχνά την ίδια την επιβίωση ζώων που ζούσαν επί χιλιάδες χρόνια σε σταθερά περιβάλλοντα.

«Η σημερινή κλιματική αλλαγή εξελίσσεται υπερβολικά γρήγορα και δεν μπορούν όλα τα είδη να προσαρμοστούν στον ίδιο ρυθμό», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Τριαντάφυλλος Ακριώτης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Η θερμοκρασία και η βροχόπτωση καθορίζουν τη μορφή των οικοσυστημάτων. Όταν αυτές αλλάζουν, μεταβάλλεται και η βλάστηση, άρα και η ζωή των ζώων που εξαρτώνται από αυτή.

Απώλεια τροφής και νέοι ανταγωνιστές

Στην Αρκτική, η υποχώρηση του πάγου στερεί από τις πολικές αρκούδες την επιφάνεια όπου κυνηγούν. Οι αρκτικές αλεπούδες αντιμετωπίζουν πλέον τον ανταγωνισμό της κοινής αλεπούς, που επεκτείνεται σε περιοχές όπου παλαιότερα δεν μπορούσε να επιβιώσει. Αντίστοιχες μεταβολές καταγράφονται και στη Μεσόγειο, όπου είδη από την Ερυθρά Θάλασσα εμφανίζονται όλο και συχνότερα στα ελληνικά νερά.

Τα ευάλωτα οικοσυστήματα της βόρειας Ελλάδας

Είδη που ζουν σε μεγάλα υψόμετρα ή ψυχρές περιοχές δυσκολεύονται να προσαρμοστούν. Στη Ροδόπη, η ερυθρελάτη και άλλα ψυχρόφιλα είδη σχηματίζουν δάση που φιλοξενούν πουλιά όπως ο αγριόκουρκος και η σπουργιτόγλαυκα — είδη που βρίσκονται στο νοτιότερο όριο της φυσικής τους κατανομής. Η άνοδος της θερμοκρασίας απειλεί αυτά τα μικρά, απομονωμένα οικοσυστήματα.

Όταν αποσυντονίζεται ο κύκλος της ζωής

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει και τον χρονισμό βασικών λειτουργιών: αναπαραγωγή, μετανάστευση, χειμέρια νάρκη. Ο κ. Ακριώτης θυμάται το περιστατικό με τα χιλιάδες χελιδόνια που καθηλώθηκαν στο έδαφος λόγω παρατεταμένου κρύου και βροχής, αδυνατώντας να βρουν τροφή. Μια καθυστέρηση στην άφιξη ή μια πρόωρη αλλαγή στις συνθήκες μπορεί να έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις.

Η ανθρώπινη ευθύνη

Οι συνέπειες για τα ζώα συνδέονται άμεσα με τον άνθρωπο. «Η κλιματική αλλαγή έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην ευζωία ανθρώπων και ζώων», σημειώνει ο Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης, καθηγητής Εφαρμοσμένης Ηθικής του ΕΚΠΑ. Η διατάραξη της ανθοφορίας επηρεάζει τις μέλισσες και την επικονίαση, με επιπτώσεις σε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα.

Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αποτελεί ηθική υποχρέωση απέναντι στις επόμενες γενιές: «Το οφείλουμε στα παιδιά μας, να παραδώσουμε ένα βιώσιμο περιβάλλον, όχι χειρότερο από αυτό που παραλάβαμε».