Καρχαρίες: Καλοί στα μαθηματικά, λάτρεις της τζαζ - 9 πράγματα που δεν γνωρίζατε γι' αυτούς

Οι καρχαρίες είναι ανάμεσα στους αρχαιότερους σπονδυλωτούς θηρευτές της Γης. Αυτοί (ή οι κοντινοί πρόγονοί τους) κατάφεραν να επιβιώσουν και από τις πέντε μεγάλες μαζικές εξαφανίσεις της Γης – συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης και πιο καταστροφικής, της εξαφάνισης Πέρμιας-Τριασικού, γνωστής και ως «Μεγάλη Εξαφάνιση».

Αυτό το κατακλυσμιαίο κλιματικό γεγονός αφάνισε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής στον πλανήτη, συμπεριλαμβανομένου περίπου του 90% της θαλάσσιας ζωής.

Όμως οι καρχαρίες επιβίωσαν.

Σήμερα βρίσκονται σχεδόν σε κάθε σημείο των ωκεανών και, έπειτα από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης, έχουν αναπτύξει ορισμένα πραγματικά απρόσμενα χαρακτηριστικά.

Ακολουθούν εννέα εκπληκτικά γεγονότα για τους καρχαρίες.

1. Οι καρχαρίες μπορούν να λύσουν μαθηματικά

Παρότι συχνά παρουσιάζονται ως άμυαλοι θηρευτές που καθοδηγούνται αποκλειστικά από το ένστικτο και την ακόρεστη πείνα τους, η επιστήμη δείχνει ότι στην πραγματικότητα είναι αρκετά έξυπνοι και ικανοί να μαθαίνουν.

Μπορούν να ξεχωρίζουν διακριτές διαφορές σε ήχους, αλλά και διαφορετικά αφηρημένα μοτίβα και πολύχρωμα γεωμετρικά σχήματα.

Σε ένα γνωστό πείραμα, νεαροί γκρίζοι καρχαρίες μπαμπού έδειξαν ότι μπορούσαν να θυμούνται πληροφορίες σχετικά με σχήματα και οπτικές ψευδαισθήσεις για σχεδόν έναν χρόνο.

Μπορούν επίσης να κάνουν απλές μαθηματικές διακρίσεις, ξεχωρίζοντας ποσότητες όπως το τρία από το πέντε και το τέσσερα από το επτά (όχι όμως τόσο κοντινές ποσότητες όπως το τέσσερα και το πέντε).

2. Οι καρχαρίες έχουν γούστο στην τζαζ

Όπως θα έλεγαν και για τους καρχαρίες του Πορτ Τζάκσον: «αν δεν έχει ρυθμό, δεν έχει σημασία».

Δείγματα αυτού του είδους καρχαρία, που ζει κυρίως στην Αυστραλία και κινείται στον βυθό, υποβλήθηκαν σε μια δοκιμασία: έπρεπε να κολυμπήσουν προς ένα συγκεκριμένο σημείο του ενυδρείου όταν έπαιζε μουσική και ως ανταμοιβή λάμβαναν τροφή.

Η μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου Μακουάρι στο Σίδνεϊ, έδειξε ότι οι καρχαρίες προτιμούσαν το σημείο όπου λάμβαναν τροφή όταν ακουγόταν τζαζ, αλλά δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν την ίδια σύνδεση με την κλασική μουσική.

«Ήταν προφανές ότι οι καρχαρίες καταλάβαιναν πως έπρεπε να κάνουν κάτι όταν έπαιζε κλασική μουσική, αλλά δεν μπορούσαν να καταλάβουν ότι έπρεπε να πάνε σε διαφορετική τοποθεσία», δήλωσε ο ερευνητής Κάλουμ Μπράουν σε ανακοίνωση Τύπου.

3. Οι καρχαρίες έχουν αφαλό

Παρότι ορισμένοι καρχαρίες γεννούν αυγά, πολλοί άλλοι – ανάμεσά τους οι ταυροκαρχαρίες και οι σφυροκέφαλοι – κυοφορούν τα μικρά τους στη μήτρα και τα τροφοδοτούν μέσω ομφάλιου λώρου, ακριβώς όπως συμβαίνει στους ανθρώπους.

Γι’ αυτόν τον λόγο, για μερικές εβδομάδες ή μήνες μετά τη γέννησή τους, αυτά τα μικρά έχουν αφαλό, μέχρι να επουλωθεί η ουλή από τον ομφάλιο λώρο.

Άλλοι καρχαρίες ούτε γεννούν αυγά ούτε μεγαλώνουν τα μικρά τους στη μήτρα όπως τα θηλαστικά. Τα έμβρυά τους αναπτύσσονται μέσα σε αυγά που εκκολάπτονται ενώ βρίσκονται ακόμη μέσα στη μητέρα. Τα μικρά γεννιούνται στη συνέχεια ζωντανά.

Οι ακανθώδεις σκυλόψαροι, για παράδειγμα, γεννούν με αυτόν τον τρόπο, έπειτα από εγκυμοσύνη που μπορεί να διαρκέσει έως και δύο χρόνια.

4. Τα μωρά καρχαρίες τρώνε το ένα το άλλο μέσα στη μήτρα

Τα μικρά των καρχαριών τίγρης της άμμου μπαίνουν σε έναν αγώνα επιβίωσης από την πρώτη στιγμή της ζωής τους – ενώ βρίσκονται ακόμη μέσα στη μητέρα τους.

Οι θηλυκοί καρχαρίες τίγρης της άμμου διαθέτουν δύο μήτρες και σε κάθε μία μπορούν να αναπτυχθούν έως και πέντε μικρά.

Ωστόσο, τα έμβρυα τρέφονται με τα αδέλφια τους, μέχρι να απομείνει μόνο ένα.

Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ενδομήτριος κανιβαλισμός ή αδελφοφαγία (adelphophagy), που σημαίνει κυριολεκτικά «τρώγοντας τον αδελφό του».

Αφού καταναλώσουν τα αδέλφια τους, τα μικρά απολαμβάνουν αποκλειστική πρόσβαση σε μια σταθερή παροχή μη γονιμοποιημένων αυγών που συνεχίζει να παράγει η μητέρα τους, γεγονός που τα κάνει πιο δυνατά και ανθεκτικά μέχρι τη γέννησή τους.

5. Οι καρχαρίες έχουν «κολλητούς»

Οι καρχαρίες δεν είναι οι μοναχικοί κυνηγοί που συχνά φανταζόμαστε.

Οι γκρίζοι καρχαρίες των κοραλλιογενών υφάλων συνηθίζουν να συναναστρέφονται την ίδια ομάδα φίλων για έως και τέσσερα χρόνια. Χωρίζονται σε μικρότερες ομάδες, ακολουθούν διαφορετικές πορείες και στη συνέχεια επανενώνονται ανάλογα με την εποχή.

Οι νεαροί λεμονοκαρχαρίες επίσης προτιμούν να ζουν σε ομάδες και, κυρίως, μαθαίνουν νέες δεξιότητες μέσα από αυτές τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις – όπως πώς να βρίσκουν τροφή ή πώς να αποφεύγουν τους θηρευτές.

Προτιμούν να βρίσκονται με άλλους λεμονοκαρχαρίες που έχουν παρόμοιο μέγεθος και με τους οποίους έχουν ήδη συναντηθεί στο παρελθόν.

Ακόμη και οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες μπορεί να έχουν «καλύτερους φίλους». Αν και θεωρούνται συνήθως μοναχικά ζώα, δύο μεγάλοι λευκοί καρχαρίες, που ονομάστηκαν Σάιμον και Τζέκιλ, παρατηρήθηκε ότι ταξίδευαν μαζί για 6.000 χιλιόμετρα χωρίς ποτέ να χωριστούν.

7. Τα σώματα των καρχαριών είναι καλυμμένα με μικροσκοπικά δόντια

Το δέρμα των καρχαριών είναι ένα πραγματικό θαύμα της φύσης.

Στην Ιταλία του 18ου αιώνα, οι τεχνίτες το χρησιμοποιούσαν για να λειαίνουν τις λεπτές άκρες πολύτιμων βιολιών Στραντιβάριους.

Στη βικτωριανή Βρετανία, έγινε δημοφιλές αξεσουάρ για επιπλοποιούς, οι οποίοι το ονόμαζαν «shagreen».

Αντί για λέπια, το δέρμα των καρχαριών καλύπτεται από αμέτρητα μικροσκοπικά «δόντια», τα οποία ονομάζονται δερματικά οδοντίδια.

Αυτά τα οδοντίδια ισιώνουν από την κίνηση του νερού καθώς ο καρχαρίας κινείται προς τα εμπρός, μειώνοντας την αντίσταση και βοηθώντας τον να κολυμπά πιο γρήγορα.

Αν χαϊδέψετε έναν καρχαρία αντίθετα από τη φορά τους, η αίσθηση θυμίζει πολύ τραχύ γυαλόχαρτο.

Οι καρχαρίες μερικές φορές ακουμπούν άγνωστα αντικείμενα, εξετάζοντας την υφή και τη σύστασή τους με το τραχύ άκρο του δέρματός τους – ένα είδος «τεστ γεύσης» για αντικείμενα που μπορεί να μην αποτελούν τροφή.

8. Οι καρχαρίες μπορούν να αισθανθούν την καρδιά σας να χτυπά

Οι καρχαρίες διαθέτουν οκτώ αισθήσεις.

Εκτός από τις πέντε βασικές αισθήσεις που έχουμε και εμείς – όραση, ακοή, όσφρηση, αφή και γεύση – διαθέτουν υπεραισθήσεις που τους επιτρέπουν να ανιχνεύουν αλλαγές στην πίεση ή την τάση του νερού, ακόμη και το μαγνητικό πεδίο της Γης.

Στις δύο πλευρές του σώματός τους υπάρχουν σειρές από πόρους, γνωστές ως πλευρικές γραμμές, οι οποίες περιέχουν υγρό και αισθητήρια κύτταρα.

Η κίνηση του νερού γύρω από τον καρχαρία προκαλεί την κίνηση αυτών των κυττάρων, επιτρέποντάς του να αντιλαμβάνεται δονήσεις.

Υπάρχουν επίσης αισθητήρια όργανα σε μορφή μικροσκοπικών κυττάρων σε όλο το σώμα τους, τα οποία τους επιτρέπουν να εντοπίζουν ηλεκτρικά πεδία χαμηλής συχνότητας που δημιουργούνται από άλλα ζώα.

Αυτό τους βοηθά να κυνηγούν στο απόλυτο σκοτάδι ή να βρίσκουν θηράματα κρυμμένα στην άμμο.

Παράλληλα, οι αμπούλες του Λορέντζινι, μια σειρά από αισθητήριους πόρους στο κεφάλι τους, τους επιτρέπουν να ανιχνεύουν τα ηλεκτρικά σήματα που παράγονται από τις μυϊκές συσπάσεις άλλων ζώων – ακόμη και από τον χτύπο μιας καρδιάς.

Μπορεί επίσης να τους βοηθούν να διασχίζουν τεράστιες αποστάσεις στους ωκεανούς, χρησιμοποιώντας το μαγνητικό πεδίο της Γης για προσανατολισμό.

Οι σφυροκέφαλοι καρχαρίες είναι σαν ζωντανοί ανιχνευτές μετάλλων: οι ηλεκτροϋποδοχείς στο επίπεδο κεφάλι τους τούς επιτρέπουν να εντοπίζουν θηράματα κρυμμένα κάτω από την άμμο.

9. Οι καρχαρίες είναι αρχαιότεροι από τα δέντρα, τους δακτυλίους του Κρόνου και τον Πολικό Αστέρα

Οι καρχαρίες είναι απίστευτα αρχαία πλάσματα.

Τα αρχαιότερα απολιθώματα προγόνων των σημερινών καρχαριών είναι μια συλλογή από λέπια που χρονολογούνται πριν από 450 εκατομμύρια χρόνια.

Αυτό είναι περίπου:

• 60 εκατομμύρια χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα δέντρα,
• 220 εκατομμύρια χρόνια πριν από τους δεινόσαυρους,
• 350 εκατομμύρια χρόνια πριν σχηματιστούν οι δακτύλιοι του Κρόνου,
• 380 εκατομμύρια χρόνια πριν γεννηθεί ο Πολικός Αστέρας.

Τα πρώτα δόντια που έμοιαζαν με καρχαρία εμφανίστηκαν πριν από 410 εκατομμύρια χρόνια και η πρώτη ομάδα που έμοιαζε πραγματικά με καρχαρίες εξελίχθηκε περίπου πριν από 380 εκατομμύρια χρόνια.

Πολλά από αυτά τα αρχαία ψάρια μπορεί να μην ήταν τεχνικά καρχαρίες, αλλά συγγενεύουν μαζί τους.

Πριν από περίπου 195 εκατομμύρια χρόνια εμφανίστηκε η αρχαιότερη γνωστή ομάδα σύγχρονων καρχαριών, με ευέλικτες προεξέχουσες σιαγόνες και μεγαλύτερη ταχύτητα κολύμβησης.

Σήμερα υπάρχουν περίπου 500 είδη καρχαριών.

Ο αριθμός αυτός είναι πολύ μικρότερος από την εποχή της ακμής τους, πριν από περίπου 50 εκατομμύρια χρόνια, αν και νέα είδη συνεχίζουν να ανακαλύπτονται.

Όσο για τη σχέση μας με αυτούς τους κορυφαίους θαλάσσιους θηρευτές, ο τελευταίος κοινός πρόγονος ανθρώπων και καρχαριών έζησε περίπου πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια.

Βέβαια, έμοιαζε πολύ περισσότερο με καρχαρία παρά με άνθρωπο.

Οι εξελικτικές μας πορείες χωρίστηκαν πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια – όμως η ύπαρξή μας πάνω στη Γη παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη.

Πηγή: BBC