Η Μερβάς Μαάνιαν ζει στην Αθήνα, ωστόσο το μυαλό της βρίσκεται στον αγώνα του ιρανικού λαού

«Η δολοφονία της Μαχσά Αμινί συνέπεσε με μια επέτειο σχεδόν 40 ετών από τον απαγχονισμό 10 γυναικών της πίστης Μπαχάι στο Ιράν – που είναι η μεγαλύτερη θρησκευτική μειονότητα αυτή τη στιγμή στη χώρα. Ηλικιών από 17 έως 57 ετών. Απλά λόγω της πίστης τους. Ήταν Ιούνιος του 1983. Πρόσφατα και με αφορμή την Αμινί υπήρξε μια ολόκληρη εκστρατεία με ένα σύνθημα απλό: Γυναίκα - Ελευθερία. Από εκείνες τις γυναίκες, τη μικρότερη την κατηγόρησαν απλά επειδή έκανε μαθήματα σε μικρά παιδιά. Κάποιες άλλες επειδή είχαν βιβλία της πίστης Μπαχάι στο σπίτι τους. Η 17χρονη ήταν η Μόνα Μαχμουντνιζάντ. Νιώθω μια απίστευτη έλξη προς την ιστορία της και τη δύναμή της. Πήγαιναν αυτές τις γυναίκες στα δικαστήρια και τους έλεγαν πως, αν αποκήρυσσαν την πίστη τους, θα ήταν ελεύθερες να φύγουν. Και αυτές αρνήθηκαν. Αυτή η δύναμη της Μόνα πρέπει να είναι παράδειγμα για όλους μας, άνδρες και γυναίκες. Να είμαστε ενεργοί πολίτες και άνθρωποι, για τα χρηστά πιστεύω μας».

Η φωνή της Μερβάς «σπάει» καθώς περιγράφει το τραγικό αυτό ιστορικό πρόσωπο. Η Μόνα Μαχμουντνιζάντ ήταν Ιρανή Μπαχάι η οποία, εκείνο τον Ιούνιο και μαζί με άλλες εννιά γυναίκες, καταδικάστηκε σε θάνατο και απαγχονίστηκε. Το σκεπτικό πίσω από τη θανάτωσή τους ήταν ακριβώς αυτό, πως ήταν μέλη της πίστης Μπαχάι. Οι επίσημες κατηγορίες περιλάμβαναν και τη φράση «παραπλάνηση παιδιών και νέων». Γυναίκες όπως η Μόνα και η Μαχσά αποτελούν πηγή έμπνευσης για τη Μερβάς Μαάνιαν, μια γυναίκα κοσμοπολίτισσα, που μέσα από τα βιώματά της, την πίστη και τον ρόλο της ως εκπαιδευτικού, βλέπει με την πλέον ξεχωριστή και ενδιαφέρουσα οπτική τις εξελίξεις στη χώρα καταγωγής της.

Η Μερβάς ξετυλίγει ένα κουβάρι αναμνήσεων από τα πρώτα της χρόνια στην Ελλάδα, μέχρι και τις συγκλονιστικές πρόσφατες εξελίξεις στο Ιράν.

«Ήρθα στην Ελλάδα το 1963, σε ηλικία 35 ημερών. Οι γονείς μου αποφάσισαν να έρθουν εδώ για να υποστηρίξουν την Μπαχάι κοινότητα της χώρας, σε ένα γενικότερο κάλεσμα για την εδραίωση θετικών και παλλόμενων κοινοτήτων όπου όλοι έχουν το δικό τους μερίδιο ευθύνης σε πνευματικό επίπεδο και όχι μόνο. Εδώ λοιπόν μεγάλωσα, όπως και ο αδερφός μου, που γεννήθηκε έναν χρόνο μετά από μένα. Εγώ αφού τελείωσα το σχολείο σπούδασα νηπιαγωγός. Αυτή τη στιγμή εργάζομαι ως νηπιαγωγός στο δημόσιο, αλλά για περίπου 16 χρόνια δεν μπορούσα να διοριστώ λόγω θρησκεύματος. Έγιναν και εφετεία για το θέμα, γιατί, όταν κατέθεσα τα χαρτιά μου, αρχικά μου τα αρνήθηκαν και έβαλα δικηγόρο. Επέμενα, καθώς μου είπε ότι η αρνητική απάντηση έπρεπε να ήταν γραπτή και όχι προφορική. Αυτό το έγγραφο λοιπόν το πήρα σε 10 μόλις μέρες κι έτσι έκανα προσβολή και πήγαμε στο εφετείο. Ενάμιση χρόνο μετά, τον Απρίλιο του 1989, βγήκε η απόφαση, την ίδια περίοδο που είχε ψηφιστεί τροπολογία ότι μπορούν να διοριστούν στην εκπαίδευση οι ετερόδοξοι και οι αλλόθρησκοι. Ουσιαστικά δεν μπορούσες να διοριστείς αν η ταυτότητά σου δεν έγραφε το Χ.Ο., παρά μόνο σε κάποιες συγκεκριμένες ειδικότητες».

Καθ’ όλη τη διάρκεια της κουβέντας μας η Μερβάς δίνει την εικόνα ενός ανθρώπου δύο πολιτισμών. Νιώθει και είναι Ελληνίδα, έχοντας ταυτόχρονα πλήρη γνώση της ιστορίας και των εξελίξεων στο Ιράν τα τελευταία πολλά χρόνια. Όλα αυτά δεν φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για έναν άνθρωπο απόλυτα συνειδητοποιημένο, τόσο ως προς την ταυτότητά της όσο και ως προς τον ρόλο της ως πολίτη και ως επαγγελματία εκπαιδευτικού. Ταυτόχρονα, μαθαίνουμε πολύτιμες πληροφορίες για την ιρανική κοινότητα της Ελλάδας, αλλά και την αντίστοιχη ελληνική στο Ιράν κατά τις περασμένες δεκαετίες.

Η ιρανική κοινότητα της Ελλάδας

«Όπως καταλαβαίνετε, πρώτα γνώρισα την ελληνική κοινωνία και μετά οτιδήποτε ιρανικό, περσικό. Τη γλώσσα την έμαθα αρκετά καλά, πολύ περισσότερο την προφορική παρά τη γραπτή, και είμαι πολύ ευγνώμων στους γονείς μου γι’ αυτό. Καθώς με όλο το κύμα προσφύγων και μεταναστών από το Αφγανιστάν και το Ιράν, βοήθησα εθελοντικά ως διερμηνέας. Συγκεκριμένα, στο Παλαί στο Γαλάτσι για δύο μήνες. Είχα ζητήσει να εργαστώ εθελοντικά και στον Ελαιώνα, αλλά δεν προέκυψε.

» Ως παιδί Ιρανών, ζούσα την παραδοσιακή ιρανική Πρωτοχρονιά, που συμπίπτει με την αντίστοιχη στην πίστη Μπαχάι, 20 με 21 Μαρτίου. Έχουμε και την παράδοση του Haft-sin, τα 7 σίγμα συγκεκριμένα, με τα οποία συμβολίζονται η φύση, η ειρήνη, το πράσινο και το περιβάλλον, η ευδαιμονία κ.λπ. Από κει και πέρα όμως, οι γονείς μου δεν γνώριζαν ελληνικά ή αγγλικά, αλλά υπήρξαμε πολύ τυχεροί, καθώς οι γείτονές μας στην πλατεία Κολιάτσου και στην οδό Δροσοπούλου μάς βοήθησαν πολύ. Ένας γείτονας τους έκανε μαθήματα ελληνικών, ενώ εγώ κι ο αδερφός μου τα μάθαμε φυσικά από το σχολείο. Ο πατέρας μου ήταν λογιστής. Έκανε μια κρούση στην πρεσβεία του Ιράν και προσελήφθη στη θέση του Γενικού Γραμματέα. Ούτε καν γραφομηχανή δεν ήξερε, αλλά ο ίδιος ο πρόξενος τον βοήθησε πολύ τότε. Μιλάμε για εποχές 1968-69-70.

»Η ιρανική κοινότητα ήταν πολύ δυναμική στο παρελθόν, σήμερα όχι τόσο πολύ. Εκείνα τα χρόνια υπήρχε ένας σύλλογος από Έλληνες που έζησαν πολλά χρόνια στο Ιράν. Ας μην ξεχνάμε πως πριν από την Ισλαμική Επανάσταση, υπήρχε κοινότητα ενός εκατομμύριου Ελλήνων! Με δικό τους σχολείο, εκκλησία κ.λπ. Και υπήρχε μεγάλη ελευθερία στην εργασία και την κοινωνικοποίηση. Φυσικά γνώριζαν και τη γλώσσα φαρσί, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Υπήρχε λοιπόν ένας σύλλογος που έκανε συχνές συναντήσεις, μαγείρευαν παραδοσιακά φαγητά και μοιράζονταν τις αναμνήσεις τους. Φυσικά αυτός ο σύλλογος ερχόταν συχνά σε επαφή με τους Ιρανούς που έμεναν εδώ.

Μετά την Ισλαμική Επανάσταση, όμως, άρχισε να μειώνεται ο αριθμός τους, καθώς έφευγαν κυρίως προς Καναδά, ΗΠΑ και Αυστραλία. Έφευγαν από Ελλάδα γιατί δυσκολεύονταν να ανανεώσουν τα διαβατήριά τους, ενώ μπορεί να υπήρχαν και θέματα με την Πρεσβεία. Και υπήρξε αντίστοιχα και μείωση προσέλευσης. Σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, θα προστατεύονταν καλύτερα. Σκεφτείτε πως ήρθαν αρκετοί φοιτητές που, όταν τελείωνε η φοιτητική τους βίζα, δεν μπορούσαν να πάρουν άδεια παραμονής. Υπήρξε όμως και μια ροή Ιρανών που έρχονταν εδώ ως stop-over. Κάτι για το οποίο όμως δεν υπήρξε επίσημη αποδοχή από το Ιράν. Μόλις έπαιρναν τη βίζα από τις Πρεσβείες του Καναδά ή των ΗΠΑ, έφευγαν. Εκείνη την εποχή επίσης δε δινόταν άσυλο, με την έννοια που το γνωρίζουμε σήμερα».

Σημείο αναφοράς στη ζωή της Μερβάς και στη συζήτησή μας είναι ο πατέρας της. Με την εργασία και την παρουσία του να αποτελεί έμπνευση για την ίδια και τον αδερφό της, οι ιστορίες από το 1979 και την Ισλαμική Επανάσταση έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον, ενώ συνδέονται άρρηκτα με την πίστη της. Η εξιστόρησή της πηγαίνει και κάποια χρόνια νωρίτερα, σε μια άλλη εξέγερση της εποχής, πολύ πιο κοντά της γεωγραφικά από τα γεγονότα στο Ιράν.

«Όταν έγινε η Ισλαμική Επανάσταση ο πατέρας μου, που εργαζόταν στο Ιρανικό Προξενείο, δεχόταν πιέσεις να γίνει μουσουλμάνος ξανά. Υπήρξε στο παρελθόν αλλά στη συνέχεια ασπάστηκε την πίστη Μπαχάι. Του έκαναν τρομερό ψυχολογικό πόλεμο, κι όταν δεν δέχτηκε, απολύθηκε. Κάτι αντίστοιχο έγινε στο Ιράν και σε πολλές χώρες. Οι Μπαχάι απολύθηκαν από τις δημόσιες υπηρεσίες και για πολλά χρόνια τα παιδιά τους δεν μπορούσαν να πάνε ούτε στο δημοτικό. Αυτή τη στιγμή οι 18χρονοι Μπαχάι δεν μπορούν να σπουδάσουν στα ιρανικά πανεπιστήμια. Η κοινότητα των Μπαχάι στο Ιράν ίδρυσε ένα Ινστιτούτο Ανώτατης Εκπαίδευσης. Τα παιδιά σπουδάζουν κανονικά, ενώ υπάρχει συνεργασία με καθηγητές από το εξωτερικό και από όλο τον κόσμο, για μαθήματα μέσω zoom. Πολλά πανεπιστήμια παγκοσμίως αναγνωρίζουν τα πτυχία του Ινστιτούτου και κάπως έτσι δέχονται τους σπουδαστές για μεταπτυχιακά και διδακτορικά. Είμαι πολύ χαρούμενη, γιατί στην Ελλάδα, τόσο το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο όσο και το Πολυτεχνείο του ΑΠΘ αναγνωρίζουν το Ινστιτούτο και έχουν έρθει αρκετοί φοιτητές.

» Φανταστείτε ότι εγώ έζησα και την εξέγερση του Πολυτεχνείου από κοντά. Όχι μόνο λόγω της γειτονιάς, που είδαμε το τανκ στην Πατησίων. Ο πατέρας μου ως γραμματέας στην Πρεσβεία έπρεπε να ενημερώνει το Ιράν για τις εξελίξεις. Είχαμε στοίβες από εφημερίδες όπου εγώ κι ο αδερφός μου του τα διαβάζαμε και αυτός τα μετέφραζε στα περσικά. Είχαμε το BBC, την DW και τον ραδιοφωνικό σταθμό “Εδώ Πολυτεχνείο”. Όλα αυτά είναι πολύ έντονες αναμνήσεις. Όταν λοιπόν ο πατέρας μου δεχόταν τον πόλεμο που σας ανέφερα κατά την Ισλαμική Επανάσταση, του συμπαραστεκόμασταν συνεχώς. Εκείνη την εποχή φυσικά δεν υπήρχε το internet και δεν μπορούσαμε να έχουμε την πλήρη εικόνα.

» Όταν τον απέλυσαν αισθανόμασταν φυσικά φοβερή ανασφάλεια. Είχαμε όλη η οικογένεια άδεια παραμονής λόγω της δουλειάς του. Φοβόμασταν πως θα φεύγαμε από τη χώρα, αλλά εγώ προφανώς ένιωθα Ελληνίδα. Εδώ είχα μεγαλώσει. Αν ιεραρχήσω τις γλώσσες που ξέρω για να μιλάω και να επικοινωνώ, είναι πρώτα τα ελληνικά, μετά τα αγγλικά και μετά τα περσικά. Ήταν πολύ δύσκολη περίοδος, αλλά ο πατέρας μου προνόησε κι έκανε αίτηση για ελληνική υπηκοότητα. Ήμασταν ήδη 17 χρόνια στην Ελλάδα και ο αδερφός μου είχε γεννηθεί εδώ. Την υπηκοότητα την αποκτήσαμε οικογενειακώς, στα τέλη του 1979. Αν θυμάμαι καλά, μετά άλλαξε ο νόμος κι έπρεπε και οι δύο γονείς να κάνουν αίτηση για υπηκοότητα, ενώ τα ανήλικα παιδιά την έπαιρναν αυτόματα. Η χαρά μας φυσικά ήταν μεγάλη γνωρίζοντας ότι θα παραμείνουμε εδώ».

Οι πρόσφατες διαδηλώσεις στο Ιράν είναι κατά γενική ομολογία οι πιο σημαντικές από την Ισλαμική Επανάσταση κι έπειτα. Με προφανές το ανθρώπινο κόστος, αλλά και το γενικότερο αίσθημα της αλλαγής να περιβάλλει τις εξελίξεις, η προσοχή της κοινής γνώμης είναι σαφώς στραμμένη προς τη χώρα. Οι γυναίκες συνεχίζουν να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην αντίσταση παρά τους κινδύνους, ενώ άνθρωποι από όλες τις ηλικίες γίνονται αποδέκτες της κρατικής βίας, σε ένα γενικότερο κλίμα ακραίου φόβου και αναταραχής. Όλα αυτά χωρίς το βασικό εργαλείο επικοινωνίας και σύνδεσης των ανθρώπων τις τελευταίες δεκαετίες και σε παγκόσμιο επίπεδο, το internet. Η Μερβάς θα πει χαρακτηριστικά:

«Στο Ιράν βρίσκονται αυτή τη στιγμή οι αδερφές της μητέρας μου, όπως και πολλά ξαδέρφια μου. Δεν έχουμε καμία επικοινωνία, καθώς δεν υπάρχει internet. Είχαν πει βέβαια πως θα δώσει ο Ίλον Μασκ, αλλά δεν το έχουμε δει. Στέλνω μηνύματα στο WhatsApp και έχουν ακόμα ένα τικ, κοινώς δεν έχουν παραδοθεί. Έχω μιλήσει με συγγενείς στο εξωτερικό και συγκεκριμένα στις ΗΠΑ για να ρωτήσω αν αυτοί κατάφεραν να επικοινωνήσουν και μου είπαν πως μόνο εκείνοι μπορούν να πάρουν τηλέφωνο, αν βρουν ένα “παράθυρo” ανοιχτό. Απλά για να επιβεβαιώσουν ότι είναι καλά. Μέχρι εκεί. Ο θείος μου πριν από δυο μέρες μου είπε πως τα πράγματα ηρέμησαν κάπως. Αλλά δεν έχουμε καμία περαιτέρω ενημέρωση.

»Το γεγονός είναι πως, από την Ισλαμική Επανάσταση και μετά, οι Μπαχάι έχουν εκδιωχθεί κατάφορα και συγγνώμη που επανέρχομαι σε αυτό. Έχουν κατηγορηθεί και κατηγορούνται ακόμα ως σιωνιστές και κατάσκοποι των Ισραηλινών, καθώς οι Άγιοι Τόποι τους είναι στο Ισραήλ και στη Χάιφα. Μέχρι σήμερα έχουν εκτελεστεί –κυρίως παλιότερα– 200 άτομα και έχουν φυλακιστεί χιλιάδες. Επίσης υπάρχουν δικαστήρια που οδηγούν σε φυλακίσεις χρόνων. Ο θείος μου φυλακίστηκε για πέντε χρόνια, ενώ η κόρη του, που ήταν πολύ ενεργή με το Ινστιτούτο Ανώτατης Εκπαίδευσης, φυλακίστηκε επίσης για κάποιο διάστημα. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν χιλιάδες φυλακισμένοι Μπαχάι. Υπάρχει κατάφωρη καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φυσικά κυρίως για τις γυναίκες.

»Εύχομαι όντως τα γεγονότα των ημερών να είναι το τέλος. Αλλά κάτι τέτοιο πιστεύαμε όταν πέθανε και η Μάχσα Αμινί. Το είχα ζήσει απίστευτα έντονο αυτό το γεγονός και ως γυναίκα, έχοντας εικόνες από ξαδέρφες μου. Θα σας περιγράψω ένα γεγονός: Η ξαδέρφη μου, 32 ετών, ούσα παντρεμένη με παιδιά, είχε έρθει μόνη της στην Ελλάδα. Ένα απόγευμα με συνόδευσε στον γάμο ενός φίλου κοντά στην Οινόη. Στην επιστροφή στην εθνική οδό κι ενώ οδηγούσα, τη βλέπω να κάνει μια απότομη κίνηση σαν να προσπαθεί να κρυφτεί. Την ρωτάω τι έπαθε και μου απαντά: “Είδα ένα περιπολικό μπροστά”. Ήταν κάτι που με τσάκισε. Απλώς και μόνο επειδή δεν είχε καλυμμένα τα μαλλιά της. Αντίστοιχα, μια άλλη μέρα, ήμουν κάτω απ’ το σπίτι της μητέρας μου με μια άλλη ξαδέρφη κι έψαχνε γύρω της μήπως την κοιτάνε. Το έκανε από συνήθεια. Δεν έχω ζήσει αντίστοιχες καταστάσεις, έχω ακούσει όμως ιστορίες από γυναίκες συγγενείς μου, ακόμα και μικρές, που έχουν γεννηθεί μέσα στην Ισλαμική Επανάσταση, οι οποίες δεν άντεχαν την καταπίεση κι έβγαιναν συχνά χωρίς το τσαντόρ, με αποτέλεσμα φυσικά να τις συλλάβουν».

Τα Γράμματα από την Αθήνα περικλείουν την καθημερινότητα αυτών που μετέφεραν την κουλτούρα και τα βιώματά τους στην πρωτεύουσα, καταλήγοντας να την αποκαλούν «σπίτι» τους. Στείλτε μας mail αν πιστεύετε πως και το δικό σας αθηναϊκό γράμμα αξίζει να διαβαστεί. Σας ευχαριστούμε!