Κατερίνα Παπαποστόλου: Μια εκπαιδευτικός κάνει τη φιλοζωία πράξη μέσα και έξω από τη σχολική αίθουσα

Η Κατερίνα Παπαποστόλου είναι μια γυναίκα που έχει αφιερώσει τη ζωή της στο να κάνει τον κόσμο λίγο καλύτερο δίνοντας αγάπη, βοήθεια και φροντίδα στα αδέσποτα ζωάκια που έχουν ανάγκη.

Είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας φιλοζωικών βιβλίων, πιστοποιημένη ζωοθεραπεύτρια και εκπαιδεύτρια σκύλων, καθώς και ιδρύτρια της ΑΜΚΕ Ζω.Ε.Σ. – Ζωοφιλικές Ενημερώσεις Σχολείων. Εδώ και σχεδόν 20 χρόνια βρίσκεται μέσα στις σχολικές αίθουσες, συνδυάζοντας την εκπαίδευση με τη συγγραφή και την ενεργή δράση για τα αδέσποτα ζώα.

Μέσα από τις Ζω.Ε.Σ. ταξιδεύει με τους σκύλους της σε σχολεία και κοινότητες σε όλη την Ελλάδα, φέρνοντας τα παιδιά πιο κοντά στα ζώα, την ενσυναίσθηση και την υπευθυνότητα. Παράλληλα, αξιοποιεί τη ζωοπαιδαγωγική στο σχολείο, με στόχο να υποστηρίξει τον συναισθηματικό κόσμο παιδιών και εκπαιδευτικών και να συμβάλει στη μείωση του σχολικού εκφοβισμού. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα των Ζω.Ε.Σ. έχουν φτάσει σε πάνω από 550.000 μαθητές και 780 σχολεία σε όλη την Ελλάδα, ενώ η ίδια έχει συνδέσει την πορεία της με πρώην κακοποιημένους και αδέσποτους σκύλους που έγιναν συνοδοιπόροι αλλά και ήρωες των βιβλίων της.

Τα τελευταία χρόνια έχει αναλάβει ενεργό δράση για την προστασία των αδέσποτων, με χαρακτηριστική την υπόθεση των άτυπων χώρων φιλοξενίας του Δήμου Αλεξάνδρειας, ενώ η εμπειρία αυτή αποτέλεσε αφετηρία για το βιβλίο «Ταξίδι στο Νησί της Πατούσας», όπου πραγματικές ιστορίες σκύλων μετατρέπονται σε μια αφήγηση με έντονο φιλοζωικό και κοινωνικό μήνυμα.

Κι αν έπρεπε να αφήσει στην άκρη όλες τις ιδιότητές της και να συστηθεί με μία μόνο πρόταση, θα έλεγε πως είναι ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται να προσπεράσει ό,τι θεωρεί άδικο και έχει την «παράξενη συνήθεια» να μετατρέπει όσα την πληγώνουν σε δράση, ταξίδια και ιστορίες.

Η Κατερίνα Παπαποστόλου μίλησε στην ATHENS VOICE για τη φιλοζωική δράση της, τα βιβλία που έχει γράψει και για τα ζώα που της άλλαξαν τη ζωή...

-Πότε και πώς γεννήθηκε η αγάπη και η ενασχόλησή σας με τα ζώα και ιδιαίτερα με τα αδέσποτα; Υπήρξε κάτι που σας καθόρισε;

Τον πρώτο σκύλο τον έφερε ο μπαμπάς στο σπίτι, όταν ήμουν 3 ετών. Ένας υπάλληλος του Δήμου πήγε στο γραφείο του με ένα κουτί με ένα κουτάβι και τον ρώτησε αν το θέλει, γιατί θα πήγαινε να το πετάξει στο ποτάμι. Ο μπαμπάς μου - Δήμαρχος για πάρα πολλά χρόνια τότε στην Αλεξάνδρεια - αποφάσισε να τον υιοθετήσει ενώ, δεν είχε ούτε εκείνος ούτε η μαμά μου σχέση με ζώα. Έτσι μεγάλωσα ζώντας με έναν σκύλο στο σπίτι ο οποίος είχε τόσο δεθεί μαζί μας που ένιωθα πως μπορούσα να του μιλάω και να με ακούει! Δυστυχώς χάσαμε τον μπαμπά πολύ γρήγορα και έτσι βίωσα τι σημαίνει πένθος σε έναν σκύλο που χάνει τον αγαπημένο του άνθρωπο. Μεγαλώνοντας, θυμάμαι τον εαυτό μου να σταματά σε κάθε αδέσποτο, να κουβαλά ζώα στο σπίτι και να δυσκολεύεται να καταλάβει γιατί για κάποιους ανθρώπους μια ζωή μπορούσε να θεωρείται λιγότερο σημαντική επειδή είχε τέσσερα πόδια. Άλλο όμως να αγαπάς τα ζώα και να τα φροντίζεις και άλλο να αποφασίζεις ότι θα μπεις ενεργά στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους. Για μένα αυτή η μετάβαση έγινε σταδιακά, μέσα από διασώσεις, περιστατικά κακοποίησης και μέσα από τη συνειδητοποίηση ότι η αγάπη από μόνη της δεν αρκεί, όταν απέναντί σου υπάρχει εγκατάλειψη, αδιαφορία ή κακοποίηση.

Αν ένα ζώο άλλαξε οριστικά την πορεία μου, αυτό ήταν η Διώνη. Τη συνάντησα κακοποιημένη και αδέσποτη και, προσπαθώντας να αλλάξω τη δική της ζωή, άλλαξε εκείνη τη δική μου. Μέσα από τη συνύπαρξή μου με τη Διώνη γεννήθηκε το όραμα για τις Ζω.Ε.Σ., μπήκαν τα ζώα ακόμη πιο ουσιαστικά στην εκπαιδευτική και συγγραφική μου ζωή και άρχισε μια διαδρομή που δεν μπορούσα τότε να φανταστώ πού θα με οδηγήσει. Συχνά λέω ότι εγώ διέσωσα τη Διώνη μία φορά, αλλά εκείνη εξακολουθεί να “διασώζει” εμένα με διαφορετικούς τρόπους μέχρι σήμερα. Ίσως τελικά να μην υπήρξε μία στιγμή που αποφάσισα να ασχοληθώ με τα αδέσποτα, αλλά υπήρξαν πολλά ζώα που εμφανίστηκαν διαδοχικά στον δρόμο μου και έτσι δεν μου επέτρεψαν ποτέ να φύγω από αυτόν.

-Η Διώνη, ο Πόθος και ο Άξελ είναι συνοδοιπόροι σας στη ζωή, στα βιβλία και στην εκπαίδευση. Πώς βρέθηκαν στον δρόμο σας και πώς άλλαξαν τη ζωή σας;

Και οι τρεις ήρθαν στη ζωή μου από διαφορετικούς δρόμους. Τη Διώνη τη βρήκα σχεδόν ετοιμοθάνατη, μαχαιρωμένη και χτυπημένη σε ένα πολύ κεντρικό σημείο της Αλεξάνδρειας με μια παρέα εκπαιδευτικών δίπλα που την έβλεπαν και δεν έκαναν απολύτως τίποτα. Ο Πόθος βρέθηκε κουτάβι σε σακούλα σκουπιδιών και ο Άξελ βίωσε από πολύ μικρός τι σημαίνει μόνιμη αλυσόδεση και στέρηση φαγητού και νερού για να γίνει «επιθετικός».

Σήμερα είναι οικογένειά μου, ήρωες των βιβλίων μου αλλά και συνεργάτες μου. Μπαίνουν μαζί μου στο σχολείο και συμμετέχουν είτε σε εκπαιδευτικές είτε σε ζωοπαιδαγωγικές παρεμβάσεις, αποδεικνύοντας καθημερινά στα παιδιά κάτι που καμία θεωρία δεν θα μπορούσε να τους διδάξει με τον ίδιο τρόπο… ότι ένα πλάσμα που κάποτε κακοποιήθηκε, εγκαταλείφθηκε ή φοβήθηκε μπορεί, όταν του δοθεί η σωστή ευκαιρία, να ξαναχτίσει τη ζωή του και να γίνει εκείνο που προσφέρει ασφάλεια και εμπιστοσύνη σε άλλους.

Τους διέσωσα και αποφάσισα να ζήσουμε μαζί στο ίδιο σπίτι πιστεύοντας ότι θα τους προσφέρω μια δεύτερη ευκαιρία και, χρόνια μετά, συνειδητοποιώ πόσες δεύτερες ευκαιρίες χάρισαν εκείνοι σε εμένα και πόσο καλύτερο άνθρωπο με έκαναν. Οι σκύλοι μας οδηγούν να αναζητούμε την καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας, γιατί μας βλέπουν με έναν τόσο αθώο και όμορφο τρόπο που θεωρώ εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε δει τον εαυτό μας ποτέ.

-Τι σημαίνει πραγματικά για εσάς «φιλοζωία»;

Η φιλοζωία είναι στάση ζωής και κυρίως μεγάλη ευθύνη. Βέβαια είναι σχετικό το τι εννοεί κανείς φιλοζωία καθώς ζούμε σε μια εποχή που πραγματικά η κακοποίηση ζώων κρύβεται κάτω από καταστάσεις που μπορεί να μην έχουμε καν σκεφτεί. Είναι ο τρόπος που συμπεριφέρεσαι σε ένα πλάσμα όταν κανείς δεν σε βλέπει, ο σεβασμός στον χαρακτήρα και στα όριά του, η γνώση των αναγκών του και η αποδοχή ότι δεν υπάρχει στον κόσμο για να εξυπηρετεί τις δικές μας επιθυμίες και ανάγκες.

Και πιστεύω βαθιά ότι ο τρόπος που μια κοινωνία αντιμετωπίζει τα ζώα της λέει πολλά και για τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον πιο ευάλωτο γενικότερα. Γι’ αυτό επιμένω τόσο στην εκπαίδευση των παιδιών. Δεν προσπαθούμε στις Ζω.Ε.Σ. να δημιουργήσουμε παιδιά που «αγαπούν τα ζωάκια». Προσπαθούμε να μεγαλώσουμε ανθρώπους που γνωρίζουν να σέβονται, να συνυπάρχουν, να αναλαμβάνουν ευθύνη και να αντιδρούν όταν βλέπουν μια αδικία. Όλα αυτά τα χρόνια ως εκπαιδευτικός δυσκολεύτηκα πολύ να διδάσκω μέσα από σχολικά βιβλία που συχνά παρουσίαζαν ως αυτονόητη μια ανθρωποκεντρική σχέση με τα ζώα, την οποία προσωπικά δεν μπορούσα να υπερασπιστώ. Προσπαθούσα να ανοίγω στα παιδιά έναν διαφορετικό δρόμο σκέψης και γι’ αυτό βρέθηκα κάποιες φορές αντιμέτωπη ακόμη και με έντονες αντιδράσεις ή εκφοβιστικές συμπεριφορές γονέων. Ευτυχώς τα βιβλία αλλάζουν και μαζί τους ελπίζω να αλλάζει και το μήνυμα πως τα ζώα δεν υπάρχουν για να υπηρετούν τον άνθρωπο, αλλά για να συνυπάρχουν μαζί του με σεβασμό.

-Η υπόθεση των άτυπων δημοτικών χώρων φιλοξενίας αδέσποτων ζώων στην Αλεξάνδρεια πήρε μεγάλη έκταση. Τι ακριβώς συνέβη και ποια υπήρξε η δική σας εμπλοκή;

Είναι μια υπόθεση που με έχει σημαδέψει βαθιά, ίσως γιατί δεν ξεκίνησε τον περασμένο Ιανουάριο. Επί σχεδόν 10 χρόνια παρακολουθούσαμε, καταγγέλλαμε και προσπαθούσαμε να αλλάξει ο τρόπος διαχείρισης των αδέσποτων ζώων στην περιοχή μας. Η μεγάλη ανατροπή ήρθε στις 26 Ιανουαρίου, όταν, έπειτα από καταγγελία της Πανελλήνιας Φιλοζωικής Ομοσπονδίας Νέμεσις, πραγματοποιήθηκε απροειδοποίητος έλεγχος από την Ειδική Γραμματεία για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς με παρουσία του Ειδικού Γραμματέα κ. Χρυσάκη. Εκεί με την παρουσία του ΑΤ Αλεξάνδρειας καταμετρήθηκαν 58 σκύλοι, βρέθηκαν άλλοι 10 ελεύθεροι εντός και εκτός του ενός χώρου και καταγράφηκαν επίσημα σοβαρές παραβάσεις σχετικά με την ευζωία τους και τη λειτουργία των χώρων με αποτέλεσμα τη βεβαίωση διοικητικών προστίμων ύψους 406.000.

Ευτυχώς υπήρξε σε αυτό ο τότε Υπαστυνόμος Α’ Τρούπκος Γιώργος ο οποίος βρέθηκε να διαχειρίζεται ένα τεράστιο βάρος και θεωρώ τόσο εγώ όσο και όλοι οι υπόλοιποι φιλοζωικοί φορείς που αναμείχθηκαν στην υπόθεση πως συνέβαλε καθοριστικά ώστε η υπόθεση να προχωρήσει θεσμικά, χωρίς να χαθεί η παραμικρή λεπτομέρεια και όπου μας δίνεται δημόσιο βήμα δεν θα πάψουμε να του λέμε ένα τεράστιο «ευχαριστούμε». Σήμερα, έχοντας και την απόσταση του χρόνου, μπορώ να αναγνωρίσω ακόμη περισσότερο πόσο δύσκολο ήταν ο κ. Τρούπκος να διαχειριστεί όχι μόνο μια πρωτόγνωρη για την περιοχή υπόθεση, αλλά και όλους εμάς που, εξαντλημένοι από χρόνια αγώνα, απαιτούσαμε δικαιοσύνη «εδώ και τώρα». Ευχαριστούμε πολύ και τον Γιώργο Παπαδόπουλο, Αστυνόμο Α΄ του Α.Τ. Κορδελιού–Ευόσμου για την υποστήριξή του και τις συμβουλές του. Σε τέτοιες υποθέσεις καταλαβαίνεις ότι οι θεσμοί αποκτούν τελικά το πρόσωπο των ανθρώπων που τους υπηρετούν. Και θεωρώ εξίσου σημαντικό να μιλάμε για εκείνους που κάνουν σωστά «τη δουλειά τους», όσο δυνατά μιλάμε για όσα γίνονται λάθος.

Μετά τη μέρα του ελέγχου, ακολούθησαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες και η σταδιακή προσωρινή αφαίρεση ζώων. Ως Ζω.Ε.Σ. βρεθήκαμε μέσα σε μια τεράστια επιχείρηση διάσωσης και στη συνέχεια αναλάβαμε τη φιλοξενία και φροντίδα σημαντικού αριθμού αυτών των σκύλων. Από εκεί και πέρα άρχισε ένας άλλος αγώνας: κτηνιατρικές εξετάσεις και θεραπείες, κοινωνικοποίηση, φιλοξενίες, υιοθεσίες και η προσπάθεια ζώα που είχαν γνωρίσει για πολύ καιρό τον εγκλεισμό να μάθουν ξανά πώς είναι να ζουν με ασφάλεια δίπλα στον άνθρωπο. Για μένα όμως η υπόθεση δεν είναι ένας φάκελος που ανήκει στο παρελθόν. Παραμένω δίπλα σε αυτά τα ζώα και θα θεωρήσω ότι ο δικός μου ρόλος ολοκληρώθηκε μόνο όταν και το τελευταίο βρίσκεται ασφαλές και η θεσμική και δικαστική διαδρομή της υπόθεσης έχει ολοκληρωθεί. Ίσως γι’ αυτό οι 68 σκύλοι πέρασαν τελικά και στο «Ταξίδι στο Νησί της Πατούσας». Όσα δεν μπορούσα να αλλάξω στην πραγματική τους ιστορία, θέλησα να τα αλλάξω μέσα σε ένα παραμύθι και να τους δώσω ελευθερία, συμμάχους, φωνή και μια δεύτερη ευκαιρία. Κι έτσι μια από τις πιο δύσκολες ιστορίες που έζησα έγινε τελικά ένα από τα πιο φωτεινά και πολύχρωμα βιβλία που έχω γράψει με πραγματικούς ήρωες!

-Τι μπορεί να κάνει ο καθένας μας στην καθημερινότητά του ώστε η φιλοζωία να μετατρέπεται από συναίσθημα σε πράξη;

Η βοήθεια δεν χρειάζεται πάντα να είναι κάτι μεγάλο. Μπορεί να είναι ένα μπολ καθαρό νερό έξω από το σπίτι μας, λίγη τροφή, μια προσωρινή φιλοξενία, μια κοινοποίηση, μια αναζήτηση υπεύθυνης υιοθεσίας, μια εικονική υιοθεσία, η στείρωση ενός ζώου ή η στήριξη ενός εθελοντή που ήδη φροντίζει δεκάδες. Μπορεί όμως να είναι και κάτι ακόμη σημαντικότερο που είναι να μη γυρίσουμε το κεφάλι όταν βλέπουμε ένα ζώο να υποφέρει. Να γνωρίζουμε πού απευθυνόμαστε, να καταγγέλλουμε την κακοποίηση και να απαιτούμε από τους αρμόδιους φορείς να αναλαμβάνουν τις ευθύνες που τους αναλογούν. Και θα ήθελα πολύ να αλλάξει αυτή η αντίληψη ότι για τα αδέσποτα θα φροντίσει πάντα «κάποιος φιλόζωος». Οι εθελοντές δεν μπορούν να αποτελούν μόνιμα το υποκατάστατο ενός ολόκληρου συστήματος. Ο καθένας μπορεί να αναλάβει ένα μικρό κομμάτι ευθύνης.

Θεωρώ ότι και η νομοθεσία χρειάζεται ακόμη σημαντικές αλλαγές. Εξίσου απογοητευτικό, όμως, είναι να ακούμε για καταγγελίες που δεν αντιμετωπίστηκαν όπως έπρεπε, για περιπτώσεις στις οποίες η Αστυνομία δεν ανταποκρίθηκε και για δικαστικές αποφάσεις που οι άνθρωποι της φιλοζωίας βιώνουν ως ποινές «χάδι» ή για συνεχείς αθωώσεις. Επιμένω επίσης εδώ και χρόνια ότι η διαχείριση των αδέσποτων από τους Δήμους δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια δευτερεύουσα αρμοδιότητα χωρίς ουσιαστική λογοδοσία. Υπάρχουν πανελλαδικά αρμόδιοι αιρετοί που ανέλαβαν αυτή τη θέση χωρίς την απαιτούμενη γνώση, συνέπεια ή αίσθηση της τεράστιας ευθύνης που συνεπάγεται η διαχείριση ζωντανών πλασμάτων. Και όταν αποδεικνύονται σοβαρές παραλείψεις ή πράξεις που στοιχειοθετούν ποινικές ευθύνες, θεωρώ αυτονόητο ότι πρέπει να υπάρχουν πραγματικές συνέπειες, ακόμη και οι αυστηρότερες που προβλέπει ο νόμος. Υπάρχει μια αίσθηση πανελλαδικά πως οι Δήμοι μένουν ατιμώρητοι και αυτό τους έχει οδηγήσει σε μια συγκλονιστική κάποιες φορές έπαρση και αδιαφορία.

Δεν χρειάζεται και δεν μπορείς να σώσεις όλα τα αδέσποτα του κόσμου. Αρκεί να μη θεωρήσεις ποτέ ότι εκείνο που βρέθηκε μπροστά σου είναι ευθύνη κάποιου άλλου και να το προσπεράσεις ή ας σώσεις στη ζωή σου έστω ένα! Δεν θα σώσεις όλο τον κόσμο όχι, όμως για εκείνο το ένα θα αλλάξεις όλο τον κόσμο του, ναι!

-Έχετε γράψει 13 φιλοζωικά βιβλία, πολλά από τα οποία γεννήθηκαν από πραγματικές ιστορίες και πραγματικά ζώα. Τι θέλετε να αφήνουν στον αναγνώστη και ποιος είναι ο βαθύτερος σκοπός τους;

Θέλω πάντα στα βιβλία μου κάτι από αυτά που έχει διαβάσει να ακολουθεί τον αναγνώστη όταν τα κλείσει. Να κοιτάξει διαφορετικά το επόμενο άστεγο ζώο που θα συναντήσει και να αποφασίσει να βοηθήσει εκεί όπου πριν ίσως θα προσπερνούσε.

Τα περισσότερα βιβλία μου γεννήθηκαν από πραγματικά ζώα, διασώσεις, συναντήσεις και γεγονότα που με συγκίνησαν ή με σημάδεψαν. Δεν θέλω όμως να μοιάζουν σαν να τα έχω γράψει «κουνώντας επιτακτικά το δάχτυλο για το πώς πρέπει να ζει ο καθένας μας σε μια χώρα με εκατομμύρια αδέσποτες ψυχές». Θέλω πρώτα να είναι ιστορίες που ένα παιδί ή ένας ενήλικας θα αγαπήσει, θα γελάσει, θα συγκινηθεί, θα ταξιδέψει μαζί τους και θα θελήσει να ξαναδιαβάσει. Αν μέσα σε αυτό το ταξίδι αλλάξει ανεπαίσθητα και ο τρόπος που κοιτάζει ένα ζώο, τότε το βιβλίο έχει πετύχει κάτι πολύ μεγαλύτερο από το να διαβαστεί. Θεωρώ πως πολλές φορές κοιτάζοντας εικόνες με άστεγα ζώα ή συνθήματα που αφορούν τη διάσωση ενός άστεγου ζώου υπάρχει ενδεχόμενο να αλλάξει κάποιος τρόπο σκέψης. Κάτι αντίστοιχο έχει καταφέρει και το καθιερωμένο πλέον ετήσιο Ημερολόγιό μας «365 Ημέρες Αδέσποτης Αγάπης». Με συγκινεί ιδιαίτερα ότι το στηρίζουν ακόμη και άνθρωποι που δεν είχαν ποτέ ζώο στη ζωή τους και κάποιοι, μέσα από τις ιστορίες του, έφτασαν τελικά μέχρι την υιοθεσία ενός αδέσποτου.

Τα βιβλία και οι εκδόσεις μας που αποστέλλονται πάντα μέσω του zwes.gr και για εμάς είναι σημαντικό να τονίζουμε ότι δεν αποτελούν καμιά εμπορική δραστηριότητα μιας που τα έσοδά τους επιστρέφουν ξανά στα ζώα, ακόμη και η αποστολή τους θέλουμε να μεταφέρει ένα μικρό μήνυμα φιλοζωίας. Φτάνουν σε προσεγμένες συσκευασίες μαζί με ένα μικρό σακουλάκι τροφής και ένα σημείωμα που προσκαλεί τον αναγνώστη να το προσφέρει σε ένα αδέσποτο που θα συναντήσει στον δρόμο του. Άνθρωποι που μας είπαν ότι μέχρι τότε δεν είχαν ταΐσει ποτέ ένα αδέσποτο, άνοιξαν το πακέτο ενός βιβλίου και βγήκαν έξω για να το κάνουν για πρώτη φορά. Έτσι ένα βιβλίο αρχίζει να αλλάζει κάτι πριν ακόμη ανοίξει η πρώτη του σελίδα.

Ίσως τελικά ο βαθύτερος σκοπός της συγγραφικής μου διαδρομής είναι να δίνω στις πραγματικές ιστορίες μια δεύτερη ζωή μέσα στις σελίδες και, μέσα από αυτές, μια δεύτερη ευκαιρία στον αναγνώστη να κοιτάξει τον κόσμο μέσα στον οποίο ζουν και ζώα λίγο διαφορετικά.