Χαμογελούν τελικά οι σκύλοι; Οι ειδικοί απαντούν

Όταν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε ένα GIF με χαμόγελο, τουλάχιστον ένα στα δέκα δείχνει έναν σκύλο να χαμογελά ή να μοιάζει σαν να χαμογελά, με το στόμα ανοιχτό.

Όμως, χαμογελούν πραγματικά οι σκύλοι; Και αν ναι, σημαίνει αυτό ότι είναι χαρούμενοι; Ίσως, αλλά πολλά εξαρτώνται από το πλαίσιο, λένε οι ειδικοί στη συμπεριφορά των σκύλων.

Οι σκύλοι σε αυτά τα GIF όντως κάνουν κάτι με το πρόσωπό τους. Τα χείλη τραβιούνται προς τα πίσω. Το στόμα ανοίγει. Όμως αυτό που βλέπουμε εμείς, δηλαδή ένα χαμόγελο, και αυτό που αισθάνεται ο σκύλος δεν συμβαδίζουν πάντα.

Τα πρόσωπα των σκύλων είναι φτιαγμένα για εκφράσεις

Η Αν Μπάροους, ανατόμος στο Πανεπιστήμιο Duquesne, η οποία μελετά τη συγκριτική ανατομία των εκφράσεων στα πρόσωπα σκύλων, έχει εξετάσει αρκετά πρόσωπα σκύλων και λύκων ώστε να γνωρίζει ότι οι μύες κάτω από το δέρμα λειτουργούν πολύ διαφορετικά.

Οι μύες του προσώπου των σκύλων αποτελούνται κυρίως από «γρήγορες μυϊκές ίνες», πράγμα που σημαίνει ότι συσπώνται γρήγορα και μπορούν να παράγουν τις φευγαλέες κινήσεις που συνδέουμε με αυθόρμητες εκφράσεις.

«Όσο πιο γρήγοροι είναι οι μύες, τόσο πιο αυθεντική είναι η έκφραση του προσώπου», δήλωσε η Μπάροους στο Popular Science. «Οι σκύλοι είναι οι καλύτεροί μας φίλοι. Λένε την αλήθεια. Μπορούμε να βασιστούμε πάνω τους για να καταλάβουμε πώς αισθάνονται».

Οι λύκοι, αντίθετα, έχουν περισσότερες «αργές μυϊκές ίνες» στο πρόσωπο. Αυτές είναι καταλληλότερες για να κρατούν σταθερά τα χείλη σε θέση για ουρλιαχτό, παρά για γρήγορες εναλλαγές εκφράσεων. Οι σκύλοι δεν είναι απλώς πιο φιλικοί λύκοι — τα πρόσωπά τους εξελίχθηκαν διαφορετικά.

Η Μπάροους έχει επισημάνει σε μελέτη ότι η μετάβαση των σκύλων σε γρήγορες μυϊκές ίνες δεν ήταν τυχαία. Οι σκύλοι με πρόσωπα που κινούνταν γρήγορα ήταν πιο εύκολο να «διαβαστούν», και επί δεκάδες χιλιάδες χρόνια αυτοί ήταν οι σκύλοι που οι άνθρωποι κρατούσαν κοντά τους. Οι λύκοι επικοινωνούν με λύκους. Οι σκύλοι επικοινωνούν με εμάς.

Όμως ένα «χαμόγελο» δεν σημαίνει πάντα χαρά

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε έκφραση που μοιάζει με χαμόγελο έχει και το νόημα που νομίζουμε. Η Κάρεν Τζες, υποψήφια διδάκτορας στο Κέντρο Γνωστικής Συμπεριφοράς Σκύλων του Boston College, επισημαίνει ότι το ανθρώπινο χαμόγελο είναι από μόνο του μια περίεργη συμπεριφορά και δεν δηλώνει πάντα ευτυχία.

«Αν κοιτάξετε τον πλησιέστερο συγγενή μας, τον χιμπαντζή, όταν τραβά τα μάγουλα προς τα πίσω και δείχνει τα δόντια του, συνήθως πρόκειται για μορφασμό φόβου. Σηματοδοτεί άγχος, υποταγή ή ετοιμότητα για σύγκρουση», λέει η Τζες.

Οι σκύλοι κάνουν κάτι παρόμοιο. Ένας σκύλος μπορεί να τραβήξει τα χείλη του προς τα πίσω σε κάτι που μοιάζει με χαμόγελο, αλλά αυτή η έκφραση ίσως σημαίνει ότι νιώθει άβολα και όχι χαρούμενος.

Ένα χαλαρό στόμα που μένει ελαφρώς ανοιχτό είναι πιο πιθανό να δείχνει ότι ο σκύλος αισθάνεται άνετα. Όμως οι άνθρωποι τείνουμε να ερμηνεύουμε και τις δύο εκφράσεις ως χαμόγελο.

Οι άνθρωποι δυσκολεύονται να «διαβάσουν» τα σκυλιά

Έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι δεν είναι τόσο καλοί στην ερμηνεία των εκφράσεων των σκύλων όσο πιστεύουν, λέει η Τζες. Μέρος του προβλήματος είναι ο ανθρωπομορφισμός, η τάση δηλαδή να προβάλλουμε τα δικά μας συναισθήματα στα ζώα.

«Θέλουμε να πιστεύουμε ότι οι σκύλοι μάς αγαπούν και είναι χαρούμενοι. Έτσι, βλέπουμε έναν σκύλο να τρέχει με άλλους σκύλους και σκεφτόμαστε: “Αν ήμουν εγώ, θα ήμουν χαρούμενος. Άρα κι εκείνος χαμογελά”».

Μερικές φορές όμως, λέει, αυτό αδικεί τον σκύλο όταν στην πραγματικότητα δεν περνά καλά.

Το κλασικό παράδειγμα είναι το «ένοχο βλέμμα». Ένας σκύλος μαζεύεται όταν ο ιδιοκτήτης του ανακαλύπτει ένα μασουλημένο παπούτσι και εμείς θεωρούμε ότι νιώθει ντροπή. Όμως πειράματα δείχνουν ότι η έκφραση αυτή δεν σχετίζεται πραγματικά με ενοχή.

Πρόκειται για ένα «σήμα κατευνασμού», όπως το αποκαλεί η Τζες, που ενεργοποιείται από τη γλώσσα του σώματος του ιδιοκτήτη — έναν τρόπο του σκύλου να εκτονώσει την κατάσταση πριν χειροτερέψει. «Πιθανότατα προσπαθεί απλώς να πει: “Σε παρακαλώ, μη θυμώνεις μαζί μου”», εξηγεί.

Το πλαίσιο παίζει καθοριστικό ρόλο

Ένας «χαμογελαστός» σκύλος κουλουριασμένος στον καναπέ δίπλα σας πιθανότατα είναι ευχαριστημένος, λέει η Μπάροους.

Η ίδια έκφραση όμως σε ένα θορυβώδες, χαοτικό περιβάλλον, σε συνδυασμό με ουρά χωμένη ανάμεσα στα πόδια, μπορεί να σημαίνει ότι ο σκύλος θέλει να φύγει.

Γιατί οι σκύλοι έχουν τόσο εκφραστικά πρόσωπα

Η Μπάροους υποστηρίζει μια θεωρία σύμφωνα με την οποία οι σκύλοι εξημέρωσαν ουσιαστικά μόνοι τους τον εαυτό τους.

Πρόγονοι των λύκων που φοβούνταν λιγότερο τους ανθρώπους άρχισαν να ακολουθούν κυνηγετικές ομάδες και να τρέφονται με υπολείμματα τροφών. Εκείνοι που μπορούσαν να δείχνουν πιο εύκολα ότι δεν αποτελούσαν απειλή πλησίαζαν περισσότερο τα ανθρώπινα στρατόπεδα.

«Υπάρχει συζήτηση για το πώς σκύλοι και άνθρωποι αποφάσισαν να ζήσουν μαζί», λέει η Μπάροους, «αλλά είναι σχεδόν σαν οι σκύλοι να βρήκαν τρόπο να εξημερώσουν μόνοι τους τον εαυτό τους».

Οι πιο «ευανάγνωστες» εκφράσεις πιθανότατα έδωσαν σε ορισμένους σκύλους πλεονέκτημα — οι άνθρωποι δέθηκαν μαζί τους και τους κράτησαν κοντά.

Οι σκύλοι όμως δεν επικοινωνούν μόνο με το πρόσωπό τους. Η Μπάροους επισημαίνει ότι βασίζονται πολύ και στα αυτιά τους.

Τα χαλαρά αυτιά συνήθως σημαίνουν ότι ο σκύλος είναι φιλικός και προσιτός, ενώ τα αυτιά κολλημένα πίσω στο κεφάλι δείχνουν φόβο ή στρες.

Ράτσες όπως τα παγκ, με τα πεπλατυσμένα πρόσωπα, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να «διαβαστούν», προσθέτει η Τζες. Τα χαρακτηριστικά τους κάνουν πιο δύσκολη την ερμηνεία των λεπτών εκφράσεων σε σχέση με έναν Λαμπραντόρ.

Άρα, ένας σκύλος που «χαμογελά» είναι χαρούμενος;

Μερικές φορές ναι. Ένα χαλαρό ανοιχτό στόμα, απαλά μάτια, χαλαρό σώμα και κουνιστή ουρά σε ήρεμο περιβάλλον πιθανότατα σημαίνουν ότι ο σκύλος απολαμβάνει τη στιγμή. Το ίδιο «χαμόγελο» όμως σε μια αγχωτική κατάσταση, με σφιγμένο σώμα και αυτιά τραβηγμένα πίσω, σημαίνει κάτι τελείως διαφορετικό — και αξίζει προσοχή.

Τα καλά νέα, λέει η Τζες, είναι ότι οι άνθρωποι μπορούν να γίνουν καλύτεροι σε αυτό. «Αν όλοι όσοι αγαπούν τους σκύλους αφιέρωναν λίγο χρόνο για να μάθουν να ερμηνεύουν τα σήματά τους, πιστεύω ότι θα μπορούσαμε να τους βοηθήσουμε να ζουν πολύ πιο ευτυχισμένες ζωές».

Έτσι, την επόμενη φορά που θα στείλετε ένα GIF με σκύλο που “χαμογελά”, να ξέρετε ότι ίσως να μην πρόκειται για έκφραση χαράς. Ο σκύλος σίγουρα κάνει κάτι με το πρόσωπό του — όμως το τι σημαίνει εξαρτάται από όσα συμβαίνουν γύρω του.

(Πηγή: Popular Science)