Τι προσφέρει στην υγεία μας το να απολαύσουμε ένα ηλιοβασίλεμα

Υπάρχουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι τα ηλιοβασιλέματα - και οι ανατολές - μπορούν να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στον εγκέφαλο και την ψυχική μας υγεία: μειώνοντας το άγχος και την κατάθλιψη, ενώ παράλληλα ενισχύουν τη μνήμη, τη δημιουργικότητα, τον ύπνο, ακόμη και τον αλτρουισμό.

Ένα από τα κύρια οφέλη πηγάζει από το δέος που προκαλεί ένα ηλιοβασίλεμα, το οποίο, σύμφωνα με έρευνες, μπορεί να έχει εκπληκτικό αντίκτυπο σε πολλές πτυχές της υγείας μας. Το δέος είναι το συναίσθημα που νιώθουμε όταν γινόμαστε μάρτυρες κάτι τεράστιου και βαθυστόχαστου που δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως. Θα μπορούσε να είναι ένα έργο τέχνης, ένα ανθρώπινο επίτευγμα, όπως το να βλέπουμε κάποιον να γεννάει, ή ένα φυσικό θαύμα. 

«Μία από τις πιο αξιόπιστες ιδιότητες του δέους είναι το αίσθημα του ότι είσαι μικρός, ότι τα προσωπικά σου ζητήματα, τα προβλήματα και η ζωή σου είναι ασήμαντα στο γενικότερο πλαίσιο», λέει η Michelle Shiota, καθηγήτρια κοινωνικής ψυχολογίας στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Αριζόνα στις ΗΠΑ. «Αυτό είναι εξαιρετικό για την ψυχική υγεία επειδή συνειδητοποιούμε ότι ίσως κάποια από τα πράγματα που μας προκαλούν τόση δυσφορία δεν είναι τελικά και τόσο σημαντικά». Όταν κολλάμε σε αρνητικούς κύκλους σκέψης, γεγονότα που προκαλούν δέος μπορούν να απαιτήσουν την προσοχή μας, σπάζοντας τον κύκλο και φέρνοντάς μας πίσω στο παρόν.

Έρευνες έχουν δείξει ότι αυτή η μετατόπιση της οπτικής γωνίας εμπνέει επίσης περισσότερη συμπεριφορά, όπως ο εθελοντισμός και μια μεγαλύτερη αίσθηση σκοπού. Ενώ το δέος μπορεί να βρεθεί σε πολλές πτυχές της ζωής , από την πνευματικότητα και την ηθική ομορφιά μέχρι την υπέροχη μουσική ή τον οπτικό σχεδιασμό, οι έρευνες δείχνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι η φύση είναι αυτή που το εμπνέει περισσότερο.

«Τα ηλιοβασιλέματα είναι εξαιρετικά όμορφα και η ομορφιά τείνει να προκαλεί δέος», λέει η Jennifer Stellar, ερευνήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο στον Καναδά, η οποία μελετά τις επιπτώσεις των θετικών συναισθημάτων στην υγεία και την ευεξία. «Τα ηλιοβασιλέματα έχουν ένα είδος ομορφιάς που είναι απίστευτα καθηλωτικό, μεγάλο σε μέγεθος και ασυνήθιστο, όταν σκεφτεί κανείς πώς μοιάζει κανονικά ο ουρανός».

Υπερβολικό δέος από τα ηλιοβασιλέματα

Εκτός του ότι μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα, ένα μαγευτικό ηλιοβασίλεμα μπορεί επίσης να ενισχύσει τη δύναμη του εγκεφάλου μας αυξάνοντας την απομνημόνευση πληροφοριών. Σε μια εποχή όπου οι περισπασμοί που τροφοδοτούνται από την τεχνολογία αφθονούν, είναι μια ευπρόσδεκτη ιδέα. Για παράδειγμα, σε ένα πείραμα για να διαπιστωθεί εάν το δέος βοηθά τους ανθρώπους να συγκρατούν καλύτερα πληροφορίες, ο Shiota ζήτησε από τους συμμετέχοντες σε έρευνά του να παρακολουθήσουν τρεις ταινίες, η μία εκ των οποίων ήταν μια επιστημονική ταινία που τους προκαλούσε δέος. Στη συνέχεια, άκουσαν μια ιστορία και τους ζητήθηκε να θυμηθούν αμέσως λεπτομέρειες σχετικά με αυτήν. Οι συμμετέχοντες που παρακολούθησαν την επιστημονική ταινία είχαν μακράν την πιο ακριβή ανάμνηση.

Δεν έχει ακόμη κατανοηθεί τι συμβαίνει στον εγκέφαλο για να παραχθεί ένα τέτοιο αποτέλεσμα, λέει ο Stellar. Ίσως οι άνθρωποι να επικεντρώνονται περισσότερο σε αυτό που συμβαίνει μπροστά τους επειδή το εντυπωσιακό πράγμα έχει τραβήξει την προσοχή τους. Η έρευνα δείχνει επίσης ότι οι σταθερές δόσεις δέους θα μπορούσαν να προσφέρουν σοβαρά οφέλη για την ψυχική υγεία. Μια μελέτη, για παράδειγμα, διαπίστωσε ότι το να αισθανόμαστε δέος βοήθησε στη μείωση του οξέος και χρόνιου στρες που βίωσαν οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19.

Σε μια άλλη μελέτη, οι ερευνητές ζήτησαν από μια ομάδα ηλικιωμένων να προσπαθήσουν να βιώσουν στιγμές δέους, από τη λάμψη των φθινοπωρινών φύλλων μέχρι την έκφραση θαυμασμού στο πρόσωπο ενός παιδιού, κατά τη διάρκεια σύντομων εβδομαδιαίων περιπάτων. Μετά από οκτώ εβδομάδες, οι απαντήσεις τους σε μια έρευνα σχετικά με το τι ένιωθαν και είδαν στους περιπάτους τους ήταν πολύ πιο εξωτερικά εστιασμένες και περιγραφικές από εκείνες μιας ομάδας, στην οποία δεν είχε ζητηθεί να αναζητήσει το δέος. Και στις δύο ομάδες ζητήθηκε επίσης να βγάλουν selfies. Το να απολαμβάνεις ένα ηλιοβασίλεμα ενώ κάνεις και μια βόλτα στη φύση μπορεί να σε κάνει να νιώθεις δέος. «Η φύση έχει οφέλη για την υγεία και τα ηλιοβασιλέματα, τα οποία είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακά φυσικά φαινόμενα, έχουν τα δικά τους οφέλη, οπότε υποθέτω ότι τα ηλιοβασιλέματα είναι ιδιαίτερα ωφέλιμα σε σύγκριση με τα μη φυσικά φαινόμενα», λέει ο Stellar.

Το να βιώνουμε δέος πιο συχνά φαίνεται να έχει και ευρύτερα οφέλη για την υγεία. Σε μια μελέτη 200 ατόμων, η Stellar διαπίστωσε ότι όσοι ανέφεραν ότι βίωναν συχνά θετικά συναισθήματα όπως χαρά και δέος είχαν σταθερά τα χαμηλότερα επίπεδα κυτοκινών, δεικτών φλεγμονής στο σώμα. «Τα άτομα που έχουν υψηλότερα χρόνια επίπεδα αυτών τείνουν να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο για διαβήτη, καρδιαγγειακές παθήσεις και κατάθλιψη», σημειώνει η Stellar.

Δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα γιατί το δέος έχει αυτή την επίδραση στις κυτοκίνες. «Μπορεί να οφείλεται στην αίσθηση σύνδεσης που νιώθουν οι άνθρωποι, καθώς η κοινωνική υποστήριξη και η σύνδεση μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση των προφλεγμονωδών κυτοκινών», λέει ο Steller. «Μπορεί να οφείλεται στην ικανότητά τους να μειώνουν το άγχος». Το δέος μπορεί ακόμη και να σας κάνει πιο ευγενικό άτομο, καθώς το να νιώθετε μικρός μέσα σε κάτι τόσο μεγαλοπρεπές έχει αποδειχθεί ότι εμπνέει αλτρουιστική συμπεριφορά. Μια μελέτη παρατήρησε τη συμπεριφορά προπτυχιακών φοιτητών αφού κοίταξαν είτε μια ομάδα γιγάντιων ευκαλύπτων είτε ένα κτίριο. Όταν ένας σκόπιμα αδέξιος ερευνητής έριξε μια δέσμη στυλό κατά τη διάρκεια του πειράματος, οι φοιτητές που κοίταξαν τα δέντρα και φέρεται να ένιωσαν δέος τον βοήθησαν να σηκώσει πολύ περισσότερα στυλό από εκείνους που κοίταξαν το κτίριο.

Ομοίως, αν σας εντυπωσιάζει η ομορφιά ενός ηλιοβασιλέματος, μπορεί να διαπιστώσετε ότι είστε πιο πρόθυμοι να βοηθήσετε ή να δείξετε περισσότερη συμπόνια για τους γύρω σας. Τ

Η φυσική εξέλιξη του ηλιακού φωτός, από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου, έχει άμεσο αντίκτυπο στην ψυχική και σωματική μας υγεία. Έχει αποδειχθεί ότι βοηθά στη ρύθμιση του κιρκαδικού μας ρυθμού - του φυσικού κύκλου ύπνου-αφύπνισης που επαναλαμβάνεται κάθε 24 ώρες - βελτιώνοντας τελικά την ποιότητα του ύπνου. Όταν ο κιρκαδικός ρυθμός ευθυγραμμίζεται με το φυσικό μας περιβάλλον, η επίφυση του εγκεφάλου μας γνωρίζει πότε και πόση μελατονίνη πρέπει να παράγει για να προετοιμάσει το σώμα για ξεκούραση.

Ενώ τα ηλιοβασιλέματα μειώνουν τα επίπεδα κορτιζόλης, οι ανατολές αποτελούν φυσικό παράγοντα που πυροδοτεί την κορτιζόλη. Ενεργοποιούν το εσωτερικό μας ρολόι και μπλοκάρουν την παραγωγή μελατονίνης μέχρι να δύσει ο ήλιος, οπότε και το σκοτάδι επιτρέπει στα επίπεδα μελατονίνης να αυξηθούν ξανά. Η ανατολή του ηλίου ενισχύει επίσης την παραγωγή σεροτονίνης, η οποία βελτιώνει τη διάθεση, με διάφορους τρόπους. Το πρωινό φως του ήλιου ενισχύει τη σεροτονίνη, δίνοντάς μας τη βιταμίνη D για να την απορροφήσουμε και στέλνει σήματα στους υποδοχείς στον αμφιβληστροειδή μας, ενεργοποιώντας την εσωτερική παραγωγή σεροτονίνης. Οι ακτίνες UV του ηλιακού φωτός κάνουν επίσης το δέρμα μας να παράγει σεροτονίνη. Ενώ η παρατήρηση της ανατολής του ηλίου θεωρείται το ισχυρότερο κιρκάδιο σημάδι, το διάχυτο φως του σούρουπου εξακολουθεί να παίζει βασικό ρόλο ως φυσικός χρονοδιακόπτης, στέλνοντας σήμα στο σώμα να αρχίσει να χαλαρώνει. Όπως ακριβώς το μπλε φως της ημέρας μας ενεργοποιεί, οι απαλές κόκκινες και χρυσές αποχρώσεις του ηλιοβασιλέματος ενεργοποιούν το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, μειώνοντας την κορτιζόλη για έναν πιο ξεκούραστο ύπνο. Το τεχνητό φως τη νύχτα, αντίθετα, διαταράσσει αυτά τα σημάδια, οδηγώντας σε κακή ποιότητα ύπνου και σε μια σειρά από άλλες ασθένειες.

«Η διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης και άγχους», λέει η Mariana Figueiro, καθηγήτρια έρευνας φωτός και υγείας στην Ιατρική Σχολή Icahn στο Mount Sinai στη Νέα Υόρκη.

Πηγή: BBC