Αύξηση εμφάνισης καρκίνων σε ηλικίες κάτω των 50

Η συχνότητα εμφάνισης κάποιων μορφών καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών δείχνει αυξητικές τάσεις διεθνώς. Τους πιθανούς παράγοντες της τάσης αυτής αλλά και τα συμπτώματα που θα πρέπει να μας κινητοποιήσουν μας εξηγεί ο Δρ. Χρήστος Πανόπουλος, παθολόγος - ογκολόγος, διδάκτωρ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με πολυετή κλινική και ερευνητική εμπειρία στην ογκολογία.

Αυξάνονται πράγματι τα περιστατικά καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών;

Ναι. Η συχνότητα εμφάνισης ορισμένων καρκίνων φαίνεται να αυξάνεται διεθνώς σε ηλικίες 20-50 ετών. Οι περισσότεροι είναι σποραδικοί και η αιτιολογία τους παραμένει αντικείμενο έρευνας. Υπολογίζεται ότι παγκοσμίως διαγιγνώσκονται καθημερινά περίπου 9.000 νέα περιστατικά καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών.

Ένα σημαντικό ερώτημα είναι αν η αύξηση αυτή αντανακλά απλώς τη γενικότερη αύξηση των καρκίνων. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Military Medical Research και ανέλυσε δεδομένα από 44 χώρες έδειξε ότι οι καρκίνοι νεότερων ηλικιών αυξάνονται σε πολλές χώρες και πιθανώς με ταχύτερους ρυθμούς από εκείνους που εμφανίζονται σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Ποιοι καρκίνοι εμφανίζουν τη μεγαλύτερη αύξηση στις νεότερες ηλικίες;

Δεν αυξάνονται όλοι οι καρκίνοι, ούτε με τον ίδιο ρυθμό σε όλες τις χώρες. Επιπλέον, η αύξηση των διαγνώσεων δεν σημαίνει πάντοτε αντίστοιχη αύξηση της θνητότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στον καρκίνο του θυρεοειδούς, οι βελτιωμένες διαγνωστικές μέθοδοι εντοπίζουν περισσότερες μικρές βλάβες, αυξάνοντας τις καταγραφές.

Στις γυναίκες αυξητικές τάσεις παρατηρούνται κυρίως στους καρκίνους του θυρεοειδούς, του μαστού, της μήτρας, του παχέος εντέρου και στο μελάνωμα. Στους άνδρες, στους καρκίνους του θυρεοειδούς, του νεφρού, των όρχεων, του προστάτη και του παχέος εντέρου.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αύξηση του καρκίνου του παχέος εντέρου, η οποία έχει επιβεβαιωθεί σε πολλές μελέτες. Αν και ο απόλυτος κίνδυνος για έναν νέο άνθρωπο παραμένει μικρότερος σε σχέση με τις μεγαλύτερες ηλικίες, η τάση αυτή προκαλεί ανησυχία.

Πώς εξηγείται αυτή η τάση;

Δεν υπάρχει μία μόνο απάντηση. Εντυπωσιάζει το γεγονός ότι οι καρκίνοι πρώιμης εμφάνισης αυξάνονται ταχύτερα από τους αντίστοιχους καρκίνους μεγαλύτερων ηλικιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο καρκίνος του παχέος εντέρου, του οποίου η συχνότητα αυξάνεται στους νέους, ενώ παραμένει σχετικά σταθερή στους μεγαλύτερους.

Πιθανοί παράγοντες είναι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής: η καθιστική ζωή, η έλλειψη άσκησης, η αυξημένη κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων και κόκκινου κρέατος, η παχυσαρκία και η περιβαλλοντική ρύπανση. Παράλληλα, μελετάται ο ρόλος του μικροβιώματος του εντέρου, το οποίο επηρεάζεται από τη διατροφή και την εκτεταμένη χρήση αντιβιοτικών. Η υπόθεση αυτή θεωρείται ισχυρή, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί πλήρως.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται κυρίως σε χώρες με υψηλό επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, όπου οι αλλαγές στον τρόπο ζωής είναι εντονότερες. Η σημερινή επιστημονική άποψη είναι ότι πρόκειται για πολυπαραγοντικό φαινόμενο που σχετίζεται με συνδυασμό διατροφικών, μεταβολικών, περιβαλλοντικών και διαγνωστικών παραγόντων.

Είναι μόνο θέμα τρόπου ζωής ή παίζει ρόλο και η κληρονομικότητα;

Η αύξηση των καρκίνων κάτω των 50 ετών δεν οφείλεται αποκλειστικά στον τρόπο ζωής. Η γενετική προδιάθεση μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον ατομικό και οικογενειακό κίνδυνο και πιθανόν αλληλεπιδρά με περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η διατροφή, η παχυσαρκία, το κάπνισμα, το αλκοόλ και το μικροβίωμα.

Ορισμένοι άνθρωποι κληρονομούν μεταλλάξεις που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης συγκεκριμένων καρκίνων. Παραδείγματα αποτελούν οι μεταλλάξεις BRCA1 και BRCA2, που σχετίζονται κυρίως με καρκίνο μαστού και ωοθηκών, καθώς και το σύνδρομο Lynch, που συνδέεται με καρκίνο παχέος εντέρου και ενδομητρίου.
Χαρακτηριστικά των κληρονομικών καρκίνων είναι η εμφάνιση πολλών περιστατικών στην ίδια οικογένεια, η διάγνωση σε νεαρή ηλικία, η παρουσία ίδιων ή συγγενικών τύπων καρκίνου σε συγγενείς και η εμφάνιση περισσότερων από ενός πρωτοπαθών όγκων στο ίδιο άτομο.

Ποια στοιχεία στο οικογενειακό ιστορικό θα πρέπει να μας κινητοποιήσουν;

Σημαντική είναι η αξιολόγηση ολόκληρου του οικογενειακού δέντρου, τόσο από την πλευρά της μητέρας όσο και του πατέρα. Ενδείξεις που πρέπει να μας οδηγήσουν σε γενετική συμβουλευτική είναι η ύπαρξη καρκίνου μαστού πριν τα 50 σε μητέρα ή αδελφή, περιστατικά καρκίνου ωοθηκών σε συγγενείς, καρκίνος παχέος εντέρου σε νεαρή ηλικία, πολλαπλά περιστατικά καρκίνου εντέρου και μήτρας στην ίδια οικογένεια, καρκίνος μαστού σε άνδρα συγγενή ή συνδυασμός καρκίνου παγκρέατος με περιστατικά μαστού και ωοθηκών.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο γενετικός σύμβουλος μπορεί να αξιολογήσει το ιστορικό και να προτείνει γονιδιακό έλεγχο. Τα αποτελέσματα καθοδηγούν τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης και παρακολούθησης. Αν και οι κληρονομικοί καρκίνοι αποτελούν μικρό ποσοστό του συνόλου, επηρεάζουν συχνά ολόκληρες οικογένειες και εμφανίζονται σε νεότερες ηλικίες.

Είναι οι καρκίνοι στους νέους πιο επιθετικοί;

Ορισμένοι καρκίνοι που εμφανίζονται σε νεότερα άτομα φαίνεται να παρουσιάζουν πιο επιθετική συμπεριφορά ή να διαγιγνώσκονται σε πιο προχωρημένα στάδια. Χαρακτηρίζονται από ταχύτερη ανάπτυξη, συχνότερη παρουσία μεταστάσεων και ενίοτε χειρότερη πρόγνωση.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς μελετάται αν διαθέτει διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά στους νεότερους ασθενείς. Αντίστοιχα, σε εφήβους και νεαρές γυναίκες ο καρκίνος του μαστού τις περισσότερες φορές εμφανίζει πιο επιθετικά χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, δεν είναι πάντα βέβαιο ότι η χειρότερη εικόνα οφείλεται στη βιολογία του όγκου. Συχνά τα συμπτώματα στους νέους υποτιμώνται, ενώ δεν υπάρχουν οργανωμένα προγράμματα προληπτικού ελέγχου για τις ηλικίες αυτές. Έτσι, η διάγνωση καθυστερεί και η νόσος εντοπίζεται σε πιο προχωρημένο στάδιο.

Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοεί ένας νέος άνθρωπος;

Κάθε σύμπτωμα που επιμένει, επιδεινώνεται ή επανέρχεται χρειάζεται αξιολόγηση. Τα περισσότερα δεν οφείλονται σε καρκίνο, αλλά δεν πρέπει να αγνοούνται.

Σημαντικά προειδοποιητικά σημεία είναι η ανεξήγητη απώλεια βάρους, η επίμονη κόπωση, ο παρατεταμένος πυρετός, οι διογκώσεις ή τα εξογκώματα σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος, η απώλεια αίματος από το έντερο, οι αλλαγές στις κενώσεις, οι επίμονοι κοιλιακοί πόνοι, οι μεταβολές στο δέρμα, ο χρόνιος βήχας και η δυσκολία στην κατάποση.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η νεαρή ηλικία δεν αποκλείει τη διάγνωση καρκίνου. Τα συμπτώματα δεν πρέπει ούτε να προκαλούν πανικό ούτε να παραβλέπονται.

Μπορεί η έγκαιρη διάγνωση να αλλάξει ουσιαστικά την πρόγνωση;

Ναι. Η έγκαιρη διάγνωση επιτρέπει τον εντοπισμό της νόσου σε αρχικό στάδιο, πριν εξαπλωθεί. Αυτό συνδέεται συνήθως με αποτελεσματικότερη θεραπεία, λιγότερο επιθετικές παρεμβάσεις, καλύτερη ποιότητα ζωής και αυξημένες πιθανότητες μακροχρόνιας επιβίωσης ή ακόμη και ίασης. Στις νεότερες ηλικίες η σημασία της είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς οι ασθενείς συχνά ανταποκρίνονται καλύτερα στις θεραπείες.

Ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που πρέπει να κρατήσουμε;

Η συχνότητα εμφάνισης ορισμένων καρκίνων σε νεότερες ηλικίες αυξάνεται πραγματικά. Η πρόληψη, η αναγνώριση ύποπτων συμπτωμάτων και η έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση αποτελούν τα σημαντικότερα όπλα μας. Παράλληλα, η έρευνα συνεχίζεται και αναμένεται να δώσει απαντήσεις για τα αίτια αυτής της μεταβολής, συμβάλλοντας στη βελτίωση της πρόληψης, της θεραπείας και της πρόγνωσης.

Info

Ξενίας 3

Πλατεία Μαβίλη

www.panopoulos-ogologos.gr