Γιατί κάποιοι άνθρωποι «μαγνητίζουν» τα κουνούπια;

Νιώσατε ποτέ ότι τα κουνούπια τσιμπούν μόνον εσάς, ακόμη κι αν βρίσκεστε σε μία παρέα με πολλά άτομα. Οι επιστήμονες συνεχίζουν τις μελέτες για να διαπιστώσουν γιατί συμβαίνει αυτό «αποκωδικοποιώντας» ένα πολύπλοκο «χημικό κοκτέιλ» που κάνει ορισμένους ανθρώπους πιο ελκυστικούς για τα κουνούπια.

«Δεν είναι μύθος: τα κουνούπια έλκονται από κάποιους ανθρώπους περισσότερο απ’ ό,τι από άλλους», δήλωσε στο AFP ο Φρεντερίκ Σιμάρ από το Γαλλικό Ινστιτούτο Έρευνας. «Αλλά δεν είμαστε όλοι “μαγνήτες” όλη την ώρα», πρόσθεσε ο ειδικός στην ιατρική εντομολογία.

Γιατί κάποιοι «μαγνητίζουν» τα κουνούπια; 

Μια σειρά από αισθητηριακά ερεθίσματα μπορεί να κάνει τα κουνούπια να προτιμήσουν έναν άνθρωπο αντί για κάποιον άλλον: κυρίως η μυρωδιά και η θερμότητα που εκπέμπει το σώμα μας, καθώς και το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουμε.

Τα θηλυκά κουνούπια, τα οποία είναι τα μόνα που τσιμπούν, ανιχνεύουν αυτά τα σήματα με εξαιρετικά τους ευαίσθητους υποδοχείς τους και στη συνέχεια επιλέγουν ανάλογα το «θύμα» τους. «Γνωρίζουμε εδώ και πάνω από 100 χρόνια ότι τα κουνούπια έλκονται από το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουμε — αυτό είναι το πρώτο σήμα που ενεργοποιεί τη συμπεριφορά τους» όταν βρίσκονται δεκάδες μέτρα μακριά, δήλωσε στο AFP ο Σουηδός επιστήμονας Ρίκαρντ Ίγκνελ.

Σε απόσταση περίπου 10 μέτρων, «τα κουνούπια αρχίζουν να ανιχνεύουν τη μυρωδιά μας, και σε συνδυασμό με το διοξείδιο του άνθρακα αυτό τα προσελκύει ακόμη περισσότερο», είπε ο βασικός συγγραφέας πρόσφατης μελέτης για το θέμα. Καθώς πλησιάζουν περισσότερο, η θερμοκρασία του σώματος και η υγρασία κάνουν ορισμένους ανθρώπους ακόμη πιο ελκυστικούς.

Τελικά παίζει ή όχι ρόλο η ομάδα αίματος;

Κάποιες δημοφιλείς θεωρίες γύρω από το θέμα φαίνονται ότι καταρρίπτονται. Η ιδέα ότι τα κουνούπια προτιμούν συγκεκριμένες ομάδες αίματος «δεν έχει επιστημονική βάση», είπε ο Σιμάρ. «Έχουν γίνει κάποιες μελέτες, αλλά μόνο σε πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων», εξήγησε. «Ούτε σχετίζεται με το χρώμα του δέρματος, των ματιών ή των μαλλιών», πρόσθεσε.

Η μυρωδιά, αντίθετα, παίζει τεράστιο ρόλο. «Ένα “κοκτέιλ” μορίων που παράγεται από τη μικροχλωρίδα μας είναι περισσότερο — ή λιγότερο — ελκυστικό για τα κουνούπια», εξήγησε ο Σιμάρ. Οι άνθρωποι απελευθερώνουν μεταξύ 300 και 1.000 μυρωδιών, σύμφωνα με έρευνες, όμως οι επιστήμονες μόλις τώρα αρχίζουν να καταλαβαίνουν ποιες από αυτές προσελκύουν τα κουνούπια.

Για την πρόσφατη μελέτη του Ίγκνελ, οι ερευνητές άφησαν κουνούπια Aedes aegypti — γνωστά για τη μετάδοση του κίτρινου πυρετού και του δάγκειου πυρετού — να επιλέξουν ανάμεσα σε 42 γυναίκες μέσα σε εργαστήριο, ώστε να δουν ποιες προτιμούσαν. «Δείξαμε ότι τα κουνούπια χρησιμοποιούν έναν συνδυασμό οσμηρών ενώσεων (εντοπίσαμε 27 που μπορούν να ανιχνεύσουν, από τις περίπου 1.000 πιθανές) για να έλκονται από εμάς», είπε ο Ίγκνελ. Η γυναίκα που τα κουνούπια προτιμούσαν περισσότερο να τσιμπούν — ανάμεσά τους και έγκυες γυναίκες στο δεύτερο τρίμηνο — παρήγαγε μεγάλη ποσότητα μιας συγκεκριμένης ένωσης που δημιουργείται από τη διάσπαση του σμήγματος του δέρματος.

Το ότι ακόμη και μια μικρή αύξηση αυτής της ένωσης — που ονομάζεται «1-octen-3-ol» ή «αλκοόλη μανιταριού» — έκανε διαφορά, αποτέλεσε έκπληξη, τόνισε ο Ίγκνελ.

Η μπύρα σε κάνει πιο ελκυστικό στα κουνούπια

Η κατανάλωση μπύρας έχει επίσης συνδεθεί με αυξημένη έλξη των κουνουπιών, επειδή ανεβάζει τη θερμοκρασία του σώματος, αυξάνει την ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που εκπνέουμε και αλλάζει τη μυρωδιά του δέρματος, σύμφωνα με αρκετές μελέτες.

Σε τυποποιημένη έρευνα που έγινε στη Μπουρκίνα Φάσο, κάποιοι γενναίοι εθελοντές ήπιαν μπύρα και, λίγες μέρες αργότερα, νερό, ώστε να διαπιστωθεί ποιοι προσέλκυαν περισσότερα κουνούπια. Το κουνούπι Anopheles, που μπορεί να μεταδώσει ελονοσία, έδειξε μεγαλύτερη προτίμηση στη μυρωδιά όσων είχαν πιει μπύρα.

Σε μελέτη του 2023 στην Ολλανδία, 465 εθελοντές έβαλαν τα χέρια τους μέσα σε κλουβιά γεμάτα με θηλυκά κουνούπια Anopheles. Οι εθελοντές που είχαν πιει μπύρα μέσα στις προηγούμενες 24 ώρες ήταν 1,35 φορές πιο ελκυστικοί για τα κουνούπια.

Η ανακάλυψη του γιατί τα κουνούπια προτιμούν συγκεκριμένους ανθρώπους γίνεται όλο και πιο σημαντική, καθώς η κλιματική αλλαγή επεκτείνει τις περιοχές όπου εξαπλώνονται. Για παράδειγμα, το κουνούπι τίγρης, φορέας του ιού chikungunya, εξαπλώνεται σε νέες περιοχές. Πέρυσι, ο chikungunya έφτασε μέχρι την περιοχή της Αλσατίας στη Γαλλία για πρώτη φορά. «Αυτός ο κίνδυνος επηρεάζει όλο και περισσότερους ανθρώπους», είπε ο Σιμάρ.

Τι μπορείτε λοιπόν να κάνετε για να αποφύγετε τα τσιμπήματα;

Δοκιμάστε φαρδιά ρούχα που καλύπτουν το δέρμα, χρησιμοποιήστε κουνουπιέρες και εντομοαπωθητικά, συμβούλεψε ο Σιμάρ. «Προσπαθήστε επίσης να τρώτε ελαφριά γεύματα — και να μην το παρακάνετε με το αλκοόλ», πρόσθεσε.