Explainer: Τι είναι ο χανταϊός και πώς μεταδίδεται - Πόσο θανατηφόρος είναι

Συναγερμός έχει σημάνει στις υγειονομικές αρχές πολλών χωρών μετά τον εντοπισμό επιβεβαιωμένων και ύποπτων κρουσμάτων χανταϊού που συνδέονται με το ερευνητικό και τουριστικό πλοίο MV Hondius. Η υπόθεση έχει ήδη προκαλέσει διεθνή κινητοποίηση, καθώς επιβάτες και μέλη πληρώματος από δεκάδες χώρες παρακολουθούνται ή νοσηλεύονται, ενώ το πλοίο συνεχίζει το ταξίδι του προς τα Κανάρια Νησιά με 146 ανθρώπους ακόμη εν πλω.

Οι αρχές προσπαθούν να περιορίσουν τον κίνδυνο περαιτέρω διασποράς του ιού, την ώρα που αρκετοί επιβάτες βρίσκονται σε απομόνωση ή υπό ιατρική παρακολούθηση σε Ευρώπη, Αφρική και Ηνωμένες Πολιτείες.

Τι είναι το στέλεχος Andes του χανταϊού;

Οι χανταϊοί, που πήραν το όνομά τους από έναν ποταμό στη Νότια Κορέα, περιγράφουν μια οικογένεια ιών και όχι μία μόνο ασθένεια.

Υπάρχουν περισσότερα από 20 διαφορετικά είδη ιών, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) — σχεδόν όλα συνδέονται με μόλυνση από τρωκτικά, κυρίως αρουραίους και ποντίκια, μέσω αποξηραμένων ούρων και περιττωμάτων.
Όμως ένα συγκεκριμένο στέλεχος, γνωστό ως ιός Andes, θεωρείται ότι μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο, αν και πολύ σπάνια. Έχει επιβεβαιωθεί σε δύο επιβάτες — τον Βρετανό που νοσηλεύεται στο Γιοχάνεσμπουργκ και την Ολλανδή γυναίκα που πέθανε — σύμφωνα με τον υπουργό Υγείας της Νότιας Αφρικής.

Ο ιός Andes εντοπίζεται κυρίως στην Αργεντινή και τη Χιλή. Στα τέλη του 2018 σημειώθηκε ξέσπασμα στην Αργεντινή, το οποίο συνδέθηκε με ανθρώπους που είχαν παρευρεθεί σε ένα πάρτι — ένα μόνο άτομο με τον ιό θεωρείται ότι μετέδωσε άθελά του τη νόσο σε 34 επιβεβαιωμένα περιστατικά, με 11 θανάτους.

Πώς μεταδίδεται ο χανταϊός;

Συνήθως μεταδίδεται όταν άνθρωποι έρχονται σε στενή επαφή με περιττώματα, ούρα και σάλιο τρωκτικών. Αυτό συμβαίνει κυρίως μέσω εισπνοής του ιού, για παράδειγμα όταν ούρα και περιττώματα τρωκτικών που περιέχουν Χανταϊό αναδεύονται στον αέρα.

Ο ιός μπορεί επίσης να μεταδοθεί μέσω δαγκώματος από τρωκτικό, όπως αρουραίος. Μόνο ένα στέλεχος είναι γνωστό ότι μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο — και αυτό πολύ σπάνια — το στέλεχος Andes.

Όταν συμβαίνει μετάδοση μεταξύ ανθρώπων, αυτή γίνεται μέσω πολύ στενής και παρατεταμένης επαφής με άτομο που εμφανίζει συμπτώματα.

Ο τρόπος μετάδοσης του Χανταϊού διαφέρει από τη γρίπη, η οποία μεταδίδεται μέσω σταγονιδίων όταν οι άνθρωποι βήχουν ή φτερνίζονται.

«Δεν μιλάμε για περιστασιακή επαφή από μεγάλη απόσταση μεταξύ ανθρώπων», δήλωσε στο BBC η αξιωματούχος του ΠΟΥ, δρ Μαρία βαν Κέρκοβε.

Ποια είναι τα συμπτώματα και πόσο θανατηφόρος είναι ο χανταϊός;

Ο ιός μπορεί να προκαλέσει δύο σοβαρές ασθένειες.

Η πρώτη, το Πνευμονικό Σύνδρομο από Χανταϊό (HPS), ξεκινά συχνά με κόπωση, πυρετό και μυϊκούς πόνους, ακολουθούμενα από πονοκεφάλους, ζάλη, ρίγη και κοιλιακά προβλήματα.
Ωστόσο, μπορεί στη συνέχεια να εμφανιστούν αναπνευστικά συμπτώματα — σοβαρή δυσκολία στην αναπνοή — και τότε οι ασθενείς χρειάζονται επείγουσα ιατρική φροντίδα.
Αυτή είναι μία από τις βασικές ασθένειες που προκαλεί το στέλεχος Andes, με ποσοστό θνησιμότητας 20%-40%.

Η περίοδος επώασης της νόσου αποτελεί επίσης επιβαρυντικό παράγοντα — μπορεί να χρειαστούν από μία έως οκτώ εβδομάδες μέχρι να εμφανιστούν συμπτώματα.

Η δεύτερη ασθένεια, ο Αιμορραγικός Πυρετός με Νεφρικό Σύνδρομο (HFRS), αρχικά μοιάζει με γρίπη, αλλά μπορεί στη συνέχεια να επηρεάσει τα νεφρά και να προκαλέσει χαμηλή αρτηριακή πίεση, εσωτερική αιμορραγία και οξεία νεφρική ανεπάρκεια.

Υπάρχει εμβόλιο ή θεραπεία για τον χανταϊό;

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για τις λοιμώξεις από Χανταϊό — αλλά η έγκαιρη ιατρική υποστήριξη μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες επιβίωσης.
Η προτεινόμενη φροντίδα μπορεί να περιλαμβάνει οξυγονοθεραπεία, μηχανικό αερισμό και ακόμη και αιμοκάθαρση.
Ασθενείς που βρίσκονται σε σοβαρή κατάσταση μπορεί να χρειαστεί να εισαχθούν σε νοσοκομεία και να νοσηλευτούν σε μονάδες εντατικής θεραπείας.

Νέες θεραπείες βρίσκονται υπό δοκιμή.

Δεν υπάρχουν σήμερα ευρέως διαθέσιμα εμβόλια για προστασία από τον Χανταϊό. Ωστόσο, ορισμένα χρησιμοποιούνται στην Κίνα και τη Νότια Κορέα για στελέχη που είναι συχνά εκεί.

Πόσα περιστατικά χανταϊού καταγράφονται παγκοσμίως;

Υπολογίζεται ότι καταγράφονται περίπου 150.000 περιστατικά HFRS παγκοσμίως κάθε χρόνο, κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία, σύμφωνα με έκθεση των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ.Περισσότερα από τα μισά καταγεγραμμένα περιστατικά εμφανίζονται συνήθως στην Κίνα.
Τα πιο πρόσφατα δεδομένα από τις ΗΠΑ δείχνουν ότι υπήρξαν 890 περιστατικά Χανταϊού στη χώρα από το 1993 έως το 2023.

Υπήρξαν πρόσφατα περιστατικά χανταϊού;

Τον Φεβρουάριο του 2025, η Betsy Arakawa, σύζυγος του βραβευμένου με Όσκαρ ηθοποιού Gene Hackman, πέθανε από αναπνευστική νόσο που συνδέθηκε με χανταϊό.
Οι ιατροδικαστές πιστεύουν ότι η Arakawa μολύνθηκε με HPS — το πιο κοινό στέλεχος στις ΗΠΑ — γεγονός που οδήγησε στον θάνατό της.

Φωλιές και νεκρά τρωκτικά βρέθηκαν σε βοηθητικά κτίσματα του σπιτιού όπου εντοπίστηκε νεκρή.

Πηγή: BBC