Το μυστικό που οι γονείς αγνοούν: H συνήθεια που μετατρέπει ένα παιδί σε νάρκισσο

Όλοι θέλουμε τα παιδιά μας να μεγαλώσουν με αυτοπεποίθηση και υγιή αυτοεκτίμηση. Αλλά υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην αγάπη και την υπερπροστασία. Το συνεχές «είσαι ο/η καλύτερος/η» ή το «μπράβο σε κάθε κίνηση» μπορεί να φτιάξει παιδιά που φαίνονται δυναμικά στην επιφάνεια, αλλά κρύβουν έναν ευαίσθητο εσωτερικό κόσμο, γεμάτο ανάγκη για συνεχή επιβεβαίωση, γεγονός που οδηγεί ουσιαστικά, σε ναρκισσισμό.

Η κακή διαχείριση της καθημερινότητας και τα μικρά λάθη στο μεγάλωμα τους μπορούν συχνά να γυρίσουν μπούμερανγκ. Όταν τα παιδιά μαθαίνουν να βασίζουν την αξία τους στην έγκριση των άλλων αντί για τις δικές τους προσπάθειες, ο δρόμος για τον ναρκισσισμό είναι πλεόν ανοιχτός. Πώς λοιπόν μπορούμε να αποφύγουμε τις παγίδες, και να μεγαλώσουμε παιδιά με σταθερή αυτοεκτίμηση;

Η παγίδα του υπερβολικού επαίνου

Μια μελέτη στην Ολλανδία (2015) παρακολούθησε 565 παιδιά 7–12 ετών για να δει πώς η συμπεριφορά των γονιών επηρεάζει την αυτοαντίληψή τους. Το αποτέλεσμα; Ο υπερβολικός έπαινος - όχι η έλλειψη στοργής - προέβλεπε μια μεγάλη τάση προς τον ναρκισσισμό.

Παιδιά που άκουγαν συνεχώς ότι είναι «ξεχωριστά» ή «δικαιούνται ειδικής μεταχείρισης», ανέπτυσσαν «φουσκωμένη» αλλά εύθραυστη αυτοεκτίμηση. Τα παιδιά αυτά πίστευαν ότι είναι καλύτερα από τους άλλους, και χρειάζονταν τη διαρκή επιβεβαίωση σταθερά στη ζωή τους. Αντίθετα, παιδιά που ένιωθαν γνήσια στοργή και αγάπη ανέπτυσσαν υγιή αυτοπεποίθηση, χωρίς όμως να γίνονται νάρκισσοι.

Ο «ψεύτικος εαυτός» και η διαφορά με άλλες «σκοτεινές» προσωπικότητες

Ο Dr Anthony Mazella, ψυχαναλυτής στη Νέα Υόρκη, εξηγεί ότι ο υπερβολικός έπαινος μπορεί να δημιουργήσει τον λεγόμενο «ψεύτικο εαυτό». Το παιδί μαθαίνει να παρουσιάζει μια εκδοχή του εαυτού που ικανοποιεί τις προσδοκίες των γονιών, αντί να ανακαλύψει ποιος είναι πραγματικά. 

Αυτό που πρέπει επίσης να θυμόμαστε είναι ότι ο ναρκισσισμός διαφέρει από άλλες διαταραχές προσωπικότητας όπως η ψυχοπάθεια. Αν και μπορεί να μοιράζεται στοιχεία όπως η έλλειψη ενσυναίσθησης, ο ναρκισσισμός συχνά προκύπτει από υπερβολική φροντίδα, όχι από παραμέληση ή κακοποίηση. Τα παιδιά μπορεί να δείχνουν από νωρίς σημάδια όπως ευαισθησία στην κριτική, ανάγκη να είναι πάντα στο επίκεντρο, χειριστική συμπεριφορά για να κερδίσουν προσοχή. Και αν και μπορεί φαίνονται «υψηλής λειτουργικότητας», αργότερα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν προβλήματα ακόμα και στις σχέσεις τους.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Τα νέα εδώ είναι καλά. Δεν χρειάζεται να σταματήσουμε να επαινούμε το παιδί μας. Απλώς αυτό που πρέπει να αλλάξει ο τρόπος. Επαινούμε στην προσπάθεια, όχι στο αποτέλεσμα. Για παράδειγμα: Αντί για «Είσαι τόσο έξυπνος», καλύτερο είαι να πούμε «Δούλεψες πολύ γι’ αυτό». Αντί για «Είμαι περήφανος για σένα», να πούμε  «Πρέπει να νιώθεις περήφανος για τον εαυτό σου».

Σημαντικό επίσης εδώ, είναι να αφήσουμνε χώρο στο παιδί για αποτυχίες.  Μικρές αποτυχίες μαθαίνουν στα παιδιά την αρετή της ανθεκτικότητας και την αντιμετώπιση της απογοήτευσης. Το να δείχνουμε στοργή χωρίς σύγκριση και αγάπη χωρίς να δημιουργείται ιεραρχία αξίας μεταξύ παιδιών ή μεταξύ παιδιού και γονιού, είναι απαραίτητο.

Με αυτά τα βήματα, τα παιδιά μαθαίνουν να έχουν σταθερή, εσωτερική αυτοεκτίμηση αντί για εύθραυστη εικόνα που βασίζεται στην επιβεβαίωση των άλλων. Στο τέλος, κάθε γονιός θέλει το παιδί του να νιώθει ξεχωριστό, απλώς η επιστήμη εδώ μας λέει ότι αυτό που χρειάζονται περισσότερο δεν είναι συνεχής επιβράβευση, αλλά αγάπη, ζεστασιά και η δυνατότητα να νιώσουν περηφάνια τα ίδια για τον εαυτό τους.

Και ακόμα κι αν κάποιες φορές  τα «υπερπροστατεύουμε», δεν σημαίνει ότι το παιδί μας θα γίνει νάρκισσος. Με προσοχή και γνώση, μπορούμε να μεγαλώσουμε παιδιά με υγιή αυτοεκτίμηση και εσωτερική σιγουριά.

Με πληροφορίες από Sciencefocus