Γιατί βλέπετε πιο ζωντανά όνειρα όταν μειώνετε τον καφέ - Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο

Μήπως μειώσατε πρόσφατα την καφεΐνη και νιώθετε ότι βλέπετε τα πιο ζωντανά όνειρα της ζωής σας;

Παρότι υπάρχουν αρκετά πιθανά οφέλη από τον περιορισμό της καφεΐνης – όπως πιο λευκά δόντια και λιγότερες επισκέψεις στην τουαλέτα – συχνά ακούμε ότι ένα μειονέκτημα είναι η εμφάνιση έντονων (και μερικές φορές τρομακτικών) ονείρων.

Πρόκειται για ένα παράξενο και συγκεκριμένο φαινόμενο που, σύμφωνα με πολλούς, εμφανίζεται μέσα σε λίγες ημέρες από τη μείωση της καφεΐνης. Υπάρχει όμως πράγματι επιστημονική βάση πίσω από αυτό; Ας δούμε τι μας λέει η έρευνα.

Πώς επηρεάζει η καφεΐνη τον ύπνο

Η καφεΐνη είναι διεγερτική ουσία που μας κάνει να νιώθουμε σε εγρήγορση και ξύπνιοι. Δρα μπλοκάροντας μια χημική ουσία στον εγκέφαλό μας που ονομάζεται αδενοσίνη. Η αδενοσίνη συσσωρεύεται κατά τη διάρκεια της ημέρας όσο είμαστε ξύπνιοι και δραστήριοι. Το βράδυ, η συσσώρευσή της στον εγκέφαλο μάς βοηθά να νιώθουμε υπνηλία.

Κατά τη διάρκεια του ύπνου, η αδενοσίνη απομακρύνεται και ιδανικά ξυπνάμε ανανεωμένοι, έτοιμοι για μια νέα ημέρα όπου θα αρχίσει ξανά να συσσωρεύεται.

Όταν καταναλώνουμε καφεΐνη, αυτή μπλοκάρει το σήμα της αδενοσίνης. Έτσι, παρότι η αδενοσίνη παραμένει στον εγκέφαλο, δεν νιώθουμε την υπνηλία τόσο έντονα. Όταν η δράση της καφεΐνης εξασθενεί, αυξάνεται η επιθυμία μας για ύπνο (το γνωστό «κρασάρισμα» μετά την καφεΐνη).

Η καφεΐνη έχει χρόνο ημιζωής περίπου τρεις έως έξι ώρες. Αυτό σημαίνει ότι το μισό από την ποσότητα που καταναλώνουμε παραμένει στον οργανισμό μας μετά από αυτό το διάστημα και, σημαντικά, συνεχίζει να επηρεάζει την αδενοσίνη. Γι’ αυτό για πολλούς ανθρώπους η κατανάλωση καφεΐνης το απόγευμα ή το βράδυ δυσκολεύει την έλευση του ύπνου τη νύχτα.

Παρεμβαίνοντας στη σηματοδότηση της αδενοσίνης, η καφεΐνη μπορεί επίσης να κάνει τον ύπνο μας πιο διακεκομμένο και να μειώσει τη συνολική διάρκειά του. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τον βαθύ, αποκαταστατικό ύπνο μη ταχείας κίνησης των οφθαλμών (NREM).

Συνολικά, η έρευνα δείχνει ξεκάθαρα ότι όσο πιο αργά μέσα στην ημέρα καταναλώνουμε καφεΐνη και όσο μεγαλύτερη είναι η ποσότητα, τόσο χειρότερη είναι η επίδραση στον ύπνο μας.

Δεν υπάρχει πολλή άμεση έρευνα σχετικά με το αν η μείωση της καφεΐνης κάνει τα όνειρά μας πιο ζωντανά. Οι περισσότερες μελέτες επικεντρώνονται στο πώς η καφεΐνη επηρεάζει τον ύπνο και όχι στο τι συμβαίνει μέσα στα όνειρα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε καμία ένδειξη.

Γνωρίζουμε ότι η ποιότητα του ύπνου και τα όνειρα συνδέονται στενά.

Γιατί λιγότερη καφεΐνη = πιο ζωντανά όνειρα;

Παρότι δεν υπάρχει άμεση απόδειξη, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν το ίδιο μοτίβο: μειώνουν την καφεΐνη και μέσα σε λίγες νύχτες τα όνειρά τους γίνονται πιο έντονα, πιο λεπτομερή ή απλώς πιο παράξενα.

Αν και η μείωση της καφεΐνης δεν προκαλεί άμεσα ζωντανά όνειρα, υπάρχει μια πιθανή σύνδεση. Εφόσον η καφεΐνη μπορεί να μειώσει τη συνολική διάρκεια του ύπνου και να αυξήσει τα νυχτερινά ξυπνήματα – ειδικά όταν καταναλώνεται αργά μέσα στην ημέρα – η μείωσή της μπορεί να επιτρέψει στο σώμα να «ανακάμψει».

Όταν κοιμόμαστε περισσότερο, μπορεί να αυξηθεί η διάρκεια του ύπνου ταχείας κίνησης των οφθαλμών (REM).

Τι είναι τα ζωντανά όνειρα;

Τα ζωντανά όνειρα είναι όνειρα που μοιάζουν αληθινά. Μπορεί να είναι εξαιρετικά λεπτομερή και καθαρά, συχνά με έντονες εικόνες και ισχυρά συναισθήματα, και να είναι τόσο έντονα ώστε να τα θυμόμαστε για αρκετή ώρα μετά το ξύπνημα.

Το στάδιο REM είναι φάση του ύπνου κατά την οποία το σώμα είναι χαλαρό αλλά ο εγκέφαλος ιδιαίτερα ενεργός. Είναι επίσης το στάδιο που συνδέεται περισσότερο με τα όνειρα. Περισσότερος ύπνος REM σημαίνει περισσότερες ευκαιρίες για τον εγκέφαλο να παράγει ζωντανά και περίπλοκα όνειρα.

Έρευνα σε βετεράνους έχει δείξει ότι όσοι κοιμούνται με υψηλότερο ποσοστό ύπνου REM είναι πιο πιθανό να αναφέρουν ζωντανά όνειρα.

Ο ύπνος REM είναι επίσης το στάδιο από το οποίο είναι πιο πιθανό να ξυπνήσουμε κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αν ξυπνήσουμε από αυτό το στάδιο, είναι πιθανότερο να θυμόμαστε τα όνειρά μας, επειδή είναι «φρέσκα» στη μνήμη μας.

Η αποφυγή καφεΐνης για τουλάχιστον οκτώ ώρες πριν από τον ύπνο μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερο ύπνο – και σε πιο απρόσμενα όνειρα (Πηγή: Getty Images).

Έτσι, η μείωση της καφεΐνης μπορεί να σημαίνει περισσότερο ύπνο REM, άρα περισσότερες ευκαιρίες να ονειρευτούμε και περισσότερες πιθανότητες να θυμόμαστε τα όνειρά μας.

Φυσικά, ο ύπνος είναι πολύπλοκος – και το ίδιο ισχύει και για τα όνειρα. Δεν θα δουν όλοι ξαφνικά ζωντανά όνειρα μετά τη διακοπή της καφεΐνης, και το φαινόμενο μπορεί να διαρκέσει μόνο λίγες ημέρες ή εβδομάδες.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχουν πολλά ισχυρά επιστημονικά στοιχεία που να συνδέουν άμεσα τη μείωση της καφεΐνης με τα ζωντανά όνειρα, αλλά ενδέχεται να υπάρχει συσχέτιση. Η καφεΐνη επηρεάζει τον ύπνο μας. Ο ύπνος επηρεάζει τα όνειρά μας. Και όταν αφαιρούμε ή μειώνουμε την καφεΐνη, ίσως δίνουμε στον εγκέφαλο περισσότερο χρόνο στο στάδιο REM.

Όλα είναι θέμα χρονισμού

Όταν σκεφτόμαστε την καφεΐνη, συνήθως μας έρχονται στο μυαλό ο καφές και τα ενεργειακά ποτά. Όμως καφεΐνη περιέχουν επίσης ορισμένα αναψυκτικά με ανθρακικό, η σοκολάτα, το τσάι, τα συμπληρώματα πριν την άσκηση και κάποια φάρμακα.

Η καφεΐνη έχει αρκετά οφέλη, μεταξύ των οποίων και για τη γνωστική λειτουργία και την ψυχική υγεία. Για παράδειγμα, ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ότι όσοι πίνουν καφέ έχουν χαμηλότερο κίνδυνο κατάθλιψης, ενώ η καφεΐνη έχει συσχετιστεί με μειωμένο κίνδυνο νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, όπως η νόσος Πάρκινσον.

Ο καφές περιέχει επίσης βιταμίνες του συμπλέγματος Β και αντιοξειδωτικά, τα οποία αποτελούν βασικά συστατικά μιας υγιεινής διατροφής.

Πηγή: BBC