Πόσο συχνά πρέπει να αλλάζουμε τα σεντόνια μας πριν γίνει ιδανικό περιβάλλον για ανεπιθύμητους «επισκέπτες»

Ύστερα από μια κουραστική μέρα, λίγα πράγματα συγκρίνονται με την αίσθηση να βυθίζεσαι σε ένα ζεστό κρεβάτι, να ακουμπάς το κεφάλι σου σε ένα μαλακό μαξιλάρι και να τυλίγεσαι με το πάπλωμα και τα σεντόνια. Δεν είμαστε όμως μόνο εμείς οι άνθρωποι που βρίσκουμε αυτή την εμπειρία απολαυστική.

Αν κοιτάξει κανείς κάτω από την επιφάνεια, μπορεί να τρομάξει μαθαίνοντας ότι τα κλινοσκεπάσματα φιλοξενούν εκατομμύρια βακτήρια, μύκητες, ακάρεα και ιούς. Για όλα αυτά, το κρεβάτι σας είναι επίσης ένας μικρός παράδεισος: ένας ζεστός χώρος όπου μπορούν να αναπτυχθούν, γεμάτος ιδρώτα, σάλιο, νεκρά κύτταρα του δέρματος και υπολείμματα τροφής για να τραφούν.

Πάρτε για παράδειγμα τα ακάρεα της σκόνης. Κάθε μέρα αποβάλλουμε περίπου 500 εκατομμύρια κύτταρα δέρματος — κάτι που, για ένα μικροσκοπικό ακάρεο, μοιάζει με μπουφέ «όλα όσα μπορείς να φας». Δυστυχώς, τόσο τα ίδια τα ακάρεα όσο και τα περιττώματά τους μπορούν να πυροδοτήσουν αλλεργίες, άσθμα και έκζεμα.

Τα σεντόνια αποτελούν επίσης καταφύγιο για βακτήρια. Το 2013, ερευνητές στο Institut Pasteur de Lille στη Γαλλία ανέλυσαν τα κλινοσκεπάσματα νοσοκομειακών ασθενών και διαπίστωσαν ότι τα άπλυτα σεντόνια έσφυζαν από βακτήρια σταφυλόκοκκου — ένα βακτήριο που απαντάται συχνά στο ανθρώπινο δέρμα. Αν και τα περισσότερα είδη σταφυλόκοκκου είναι ακίνδυνα, ορισμένα, όπως ο Staphylococcus aureus, μπορούν να προκαλέσουν δερματικές λοιμώξεις, ακμή και ακόμη και πνευμονία σε ασθενείς με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

«Οι άνθρωποι φέρουν βακτήρια ως μέρος του μικροβιώματος του δέρματός τους και μπορούν να τα αποβάλλουν σε μεγάλους αριθμούς», λέει η Manal Mohammed, μικροβιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Westminster στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη.

«Αν και αυτά τα βακτήρια είναι συνήθως ακίνδυνα, μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή ασθένεια αν εισέλθουν στο σώμα μέσω ανοιχτών πληγών — κάτι που είναι πιο συχνό στα νοσοκομεία», εξηγεί.

Τα νοσοκομεία αποτελούν πλούσια πηγή δεδομένων, καθώς η υγιεινή λαμβάνεται πολύ σοβαρά και τα κλινοσκεπάσματα και τα μαξιλάρια πλένονται μεταξύ των ασθενών. Το 2018, επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο της Ibadan στη Νιγηρία εντόπισαν E. coli σε άπλυτα νοσοκομειακά κλινοσκεπάσματα, καθώς και άλλα παθογόνα βακτήρια που είναι γνωστό ότι προκαλούν λοιμώξεις του ουροποιητικού, πνευμονία, διάρροια, μηνιγγίτιδα και σήψη.

Τα βρώμικα λευκά είδη συνιστούν πραγματικό κίνδυνο μόλυνσης σε τέτοια περιβάλλοντα. Το 2022, ερευνητές συνέλεξαν δείγματα από δωμάτια ασθενών που νοσηλεύονταν με ευλογιά των πιθήκων (mpox). Διαπίστωσαν ότι η αλλαγή των σεντονιών απελευθέρωνε ιικά σωματίδια στον αέρα. Το 2018, ένας εργαζόμενος στον βρετανικό τομέα υγείας θεωρήθηκε ότι ανέπτυξε τη νόσο έπειτα από έκθεση στον ιό κατά την αλλαγή των κλινοσκεπασμάτων ασθενούς.

Τουλάχιστον στις ανεπτυγμένες χώρες, τα νοσοκομεία έχουν θεσπίσει αυστηρές διαδικασίες για τον περιορισμό της μετάδοσης.

«Στα νοσοκομεία, τα λευκά είδη πλένονται σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, κάτι που σκοτώνει τα περισσότερα βακτήρια», λέει ο David Denning, καθηγητής λοιμωδών νοσημάτων και παγκόσμιας υγείας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.

Εξαίρεση αποτελεί το Clostridioides difficile (C. difficile), ένα βακτήριο που προκαλεί διάρροια, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους. Σύμφωνα με τον Denning, το πλύσιμο των σεντονιών μπορεί να καταστρέψει έως και το μισό των βακτηρίων C. difficile, αλλά τα σπόρια του είναι δύσκολο να εξοντωθούν. Παρ’ όλα αυτά, τα ποσοστά λοιμώξεων από C. difficile έχουν μειωθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, γεγονός που δείχνει ότι οι συνήθεις διαδικασίες πλυντηρίου στα νοσοκομεία — εφόσον τηρούνται — επαρκούν για να διατηρείται ο κίνδυνος μετάδοσης πολύ χαμηλός.

Φυσικά, είναι πιο πιθανό να βρεθούν παθογόνα βακτήρια σε νοσοκομειακά σεντόνια όπου έχουν κοιμηθεί ασθενείς παρά στα κλινοσκεπάσματα υγιών ανθρώπων. Τι συμβαίνει όμως με τα συνηθισμένα μαξιλάρια και σεντόνια στο σπίτι;

Το 2013, η αμερικανική εταιρεία στρωμάτων Amerisleep ισχυρίστηκε ότι πήρε δείγματα από μια μαξιλαροθήκη που δεν είχε πλυθεί για μία εβδομάδα. Η μαξιλαροθήκη περιείχε περίπου τρία εκατομμύρια βακτήρια ανά τετραγωνική ίντσα — περίπου 17.000 φορές περισσότερα από τον μέσο όρο ενός καθίσματος τουαλέτας.

Εν τω μεταξύ, το 2006, ο Denning και οι συνεργάτες του συνέλεξαν έξι μαξιλάρια από φίλους και συγγενείς. Τα μαξιλάρια χρησιμοποιούνταν τακτικά και η ηλικία τους κυμαινόταν από 18 μήνες έως 20 χρόνια. Όλα περιείχαν μύκητες, κυρίως το είδος Aspergillus fumigatus — έναν τύπο που απαντάται συνήθως στο έδαφος.

«Όσον αφορά τους αριθμούς, μιλάμε για δισεκατομμύρια ή τρισεκατομμύρια μυκητιακά σωματίδια σε κάθε μαξιλάρι», λέει ο Denning.

«Πιστεύουμε ότι ο λόγος που βρίσκουμε τόσους πολλούς μύκητες είναι ότι οι περισσότεροι από εμάς ιδρώνουμε τη νύχτα από το κεφάλι. Επίσης, όλοι έχουμε ακάρεα σκόνης στα κρεβάτια μας και τα περιττώματά τους αποτελούν τροφή για τους μύκητες. Και φυσικά, το μαξιλάρι ζεσταίνεται κάθε βράδυ επειδή ακουμπά πάνω του το κεφάλι σας. Έτσι, υπάρχει υγρασία, υπάρχει τροφή και υπάρχει θερμότητα».

Καθώς οι περισσότεροι από εμάς σπάνια πλένουμε τα μαξιλάρια μας, οι μύκητες παραμένουν σε μια σχετικά ήρεμη κατάσταση και μπορούν να επιβιώσουν για χρόνια. Η μόνη στιγμή που διαταράσσονται είναι όταν χτυπάμε ή «φουσκώνουμε» τα μαξιλάρια, κάτι που μπορεί να απελευθερώσει σπόρια μυκήτων στο υπνοδωμάτιο. Ακόμη και αν τα πλύνουμε, οι μύκητες μπορούν να επιβιώσουν σε θερμοκρασίες έως και 50°C, ενώ το πλύσιμο μπορεί να τα κάνει ακόμη πιο υγρά, επιτρέποντας την περαιτέρω ανάπτυξή τους.

Δεδομένου του χρόνου που περνάμε κοιμώμενοι και της εγγύτητας του μαξιλαριού στο στόμα, τα ευρήματα αυτά έχουν σημαντικές επιπτώσεις για ασθενείς με αναπνευστικές παθήσεις, ιδίως άσθμα και ιγμορίτιδα. Έως και οι μισοί άνθρωποι με σοβαρό άσθμα είναι αλλεργικοί στο Aspergillus fumigatus, ενώ η έκθεση στον μύκητα μπορεί να προκαλέσει χρόνια πνευμονική νόσο σε άτομα που έχουν προηγουμένως νοσήσει από φυματίωση ή πάσχουν από πνευμονοπάθειες που σχετίζονται με το κάπνισμα. Σύμφωνα με τον Denning, ενώ το 99,9% των ατόμων με υγιές ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί εύκολα να αντιμετωπίσει την εισπνοή σπορίων A. fumigatus, σε ανοσοκατεσταλμένους ανθρώπους ο μύκητας μπορεί να υπερισχύσει των αμυνών του οργανισμού και να προκαλέσει απειλητικές για τη ζωή λοιμώξεις.

«Αν έχετε λευχαιμία, αν έχετε υποβληθεί σε μεταμόσχευση οργάνου ή αν καταλήξετε στη μονάδα εντατικής θεραπείας με Covid ή γρίπη, μπορεί να εμφανίσετε αυτό που ονομάζεται επεμβατική ασπεργίλλωση — όπου ο μύκητας εισβάλλει στους πνεύμονες και συνεχίζει να καταστρέφει τον πνευμονικό ιστό», λέει.

Πόσο συχνά να αλλάζετε μαξιλάρι 

Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε, αν το πλύσιμο των μαξιλαριών δεν βοηθά; Σύμφωνα με τον Denning, αν δεν έχετε άσθμα, πνευμονική πάθηση ή ιγμορίτιδα, θα πρέπει να εξετάσετε το ενδεχόμενο να αλλάζετε μαξιλάρι κάθε δύο χρόνια. Όσοι όμως πάσχουν από τέτοιες παθήσεις θα πρέπει να αγοράζουν νέο μαξιλάρι κάθε τρεις έως έξι μήνες.

Όσον αφορά τη συχνότητα πλυσίματος των κλινοσκεπασμάτων, οι περισσότεροι ειδικοί συνιστούν να πλένονται σε εβδομαδιαία βάση. Εκτός από το πλύσιμο, και το σιδέρωμα μειώνει τον αριθμό των βακτηρίων στα λευκά είδη.

«Αν δεν έχετε τι άλλο να κάνετε με τον χρόνο σας, μπορείτε να σιδερώνετε προσεκτικά όλα σας τα σεντόνια, αλλά έτσι κι αλλιώς όλοι έχουμε βακτήρια στο σώμα μας, οπότε για έναν υγιή άνθρωπο δεν έχει ιδιαίτερη σημασία», λέει ο Denning.

«Αν όμως είστε άρρωστος ή ευάλωτος, τότε αυτό μπορεί να είναι πιο σημαντικό. Και αν έχετε παιδί που βρέχει το κρεβάτι, τότε σίγουρα πρέπει να είστε πιο σχολαστικοί στο πλύσιμο και να χρησιμοποιείτε υψηλές θερμοκρασίες».

Το να αφήνετε τα κατοικίδιά σας να κοιμούνται στο κρεβάτι αυξάνει επίσης τον αριθμό των βακτηρίων και των μυκήτων — το ίδιο και το να μην κάνετε ντους πριν τον ύπνο, να πηγαίνετε για ύπνο με βρώμικες κάλτσες ή να κοιμάστε με μακιγιάζ ή λοσιόν στο δέρμα. Και όλα αυτά πριν καν λάβουμε υπόψη το πρωινό ή ένα μεταμεσονύκτιο σνακ στο κρεβάτι.

«Δεν λέω ότι κανείς δεν πρέπει να τρώει στο κρεβάτι, αλλά αν το κάνετε, τότε το τακτικό πλύσιμο των σεντονιών είναι πολύ σημαντικό — και, ειλικρινά, η εβδομαδιαία αλλαγή ίσως να μην είναι αρκετή», καταλήγει ο Denning.

Πηγή: BBC