Πότε το «ένα ποτηράκι» γίνεται αλκοολισμός: Τα 10 σημάδια που πρέπει να προσέξεις

Για να γιορτάσουμε μια επιτυχία ή για να ξεχάσουμε μια αποτυχία: τα οινοπνευματώδη και οι τελετουργικές χειρονομίες γύρω από αυτά είναι πανταχού παρόντα στις κοινωνίες μας. Αλλά όταν η ανάγκη υπερισχύει της απόλαυσης, η κατανάλωση γίνεται ψυχαναγκασμός και τότε ο εθισμός εμφανίζεται σιωπηλά. Αυτή η ανεπαίσθητη μετατόπιση συνοδεύεται από σωματικά, συναισθηματικά και συμπεριφορικά σημάδια που όσοι βρίσκονται γύρω από το άτομο ή και το ίδιο το άτομο δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν, στην αρχή τουλάχιστον: απώλεια ελέγχου, λιποθυμίες, κρυφή χρήση ουσιών. Τέτοια επεισόδια είναι κραυγές για βοήθεια. Η ειδικός σε θέματα εθισμών Elsa de Castro σκιαγραφεί για το περιοδικό Le Point δέκα «καμπανάκια» που πρέπει να ακούσουμε πριν να είναι πολύ αργά.

1. Αδυναμία περιορισμού της κατανάλωσης
Όταν κάποιος υπόσχεται στον εαυτό του ότι θα πιει μόνο «ένα ποτό», αλλά συστηματικά τελειώνει όλο το μπουκάλι, έχει ξεπεράσει ένα κρίσιμο όριο. Δεν πρόκειται πλέον για θέμα θέλησης, αλλά για απώλεια ελέγχου που συνδέεται με την αλλοίωση των κυκλωμάτων ευχαρίστησης και ανταμοιβής του εγκεφάλου. Το αλκοόλ λειτουργεί ως ενισχυτής της άμεσης ανάγκης μειώνοντας την ικανότητα αυτορρύθμισης. Αυτό το σημάδι συχνά ελαχιστοποιείται ή δικαιολογείται («Το αξίζω», «Ήταν μια ξεχωριστή βραδιά»), παρόλο που υποδηλώνει σαφώς συμπεριφορική εξάρτηση.

2. Η ακαταμάχητη επιθυμία να πιει κανείς
Η ακαταμάχητη παρόρμηση για κατανάλωση μπορεί να προκύψει σε στιγμές στρες, κόπωση, μοναξιά ή πλήξη και αντανακλά μια κατάσταση του εγκεφάλου, η οποία συνδέει το αλκοόλ με γρήγορη ανακούφιση. Ο μη εθισμένος άνθρωπος «μπορεί να πιει αλλά μπορεί και να μην πιει»· σπανίως τρέχει στο μπαρ και ζητάει επιτακτικά μια βότκα. Αλλά ακόμα κι αν συμβεί αυτό, μια φορά, κάποτε, θα πρόκειται για κάποια όντως εξαιρετική συνθήκη και ο καταναλωτής θα έχει επίγνωση της εξαιρετικότητας.

3. Η αυξημένη ανοχή
Αν το να πίνεις «όπως πριν» δεν έχει πλέον το ίδιο αποτέλεσμα και η δόση πρέπει να αυξηθεί για να βιωθεί ευφορία, έχουμε έναν βιολογικό δείκτη προσαρμογής του νευρικού συστήματος. Ο εγκέφαλος συνηθίζει στην παρουσία αλκοόλ και προσαρμόζει τους υποδοχείς του, γεγονός που οδηγεί σε αυξημένη κατανάλωση για να αντισταθμίσει. Πίσω από αυτή τη σιωπηλή κλιμάκωση, το σώμα ανοίγει τον δρόμο για τη σωματική εξάρτηση.

4. Συνεχιζόμενη κατανάλωση παρά τις αρνητικές συνέπειες
Όταν οι επιπτώσεις γίνονται εμφανείς —οικογενειακές εντάσεις, χρόνια κόπωση, λάθη στην εργασία— αλλά η κατανάλωση αλκοόλ συνεχίζεται, η σύνδεση με το αλκοόλ υπερβαίνει τη λογική. Αυτή η συμπεριφορά καταδεικνύει την αποσύνδεση μεταξύ της επίγνωσης του προβλήματος και του καταναγκασμού για ποτό. Η ευχαρίστηση δίνει τη θέση της στην ανάγκη. Συχνά σε αυτό το στάδιο το περιβάλλον συνειδητοποιεί την έκταση της διαταραχής, ενώ το άτομο αισθάνεται ντροπή και αδυναμία, δύο ισχυρούς παράγοντες άρνησης της πραγματικότητας.

5. Μπλακάουτ και απώλεια μνήμης
Τα «μπλακάουτ» μετά την κατανάλωση δεν είναι κάτι που μπορεί να πάρει κανείς ελαφρά. Τέτοια συμπτώματα υποδηλώνουν αλλοίωση στη λειτουργία του ιππόκαμπου, μιας βασικής περιοχής για τη μνήμη: το οινόπνευμα διαταράσσει την ενοποίηση των αναμνήσεων, σε σημείο που ορισμένες περίοδοι εξαφανίζονται εντελώς. Αυτές οι μερικές ή ολικές αμνησίες είναι σοβαρά νευρολογικά σημάδια. Αυξάνουν τον κίνδυνο ατυχημάτων, επικίνδυνης συμπεριφοράς ή επιθέσεων εκ μέρους του πότη ο οποίος είναι πλέον αλκοολικός

6. Η πεισματική μη αποδοχή της κατάστασης
Συχνά, τα αγαπημένα πρόσωπα αντιλαμβάνονται τις αλλαγές πριν από το ίδιο το άτομο. Ευερεθιστότητα, απουσίες, ασυνάρτητη ομιλία ή μόνιμη μυρωδιά αλκοόλ. Όταν οι προειδοποιήσεις απορρίπτονται ή βιώνονται ως παρεμβάσεις, σημαίνει ότι το άτομο ντρέπεται και φοβάται τον στιγματισμό. Αλλά, επίσης ότι δεν προτίθεται να αλλάξει.

7. Η παραμέληση της υγιεινής και της εμφάνισης
Το αλκοόλ διαταράσσει τις προτεραιότητες: πλύσιμο, σωστό ντύσιμο, χτένισμα, φροντίδα δέρματος και δοντιών. Τέτοιες καθημερινές πράξεις τίθενται σε δεύτερη μοίρα. Η παραμέληση αντανακλά ψυχική κόπωση, απώλεια κινήτρων και μερικές φορές κοινωνική απόσυρση. Το βλέμμα των άλλων γίνεται αφόρητο και το αλκοόλ προσφέρει προσωρινό μούδιασμα σε αυτή την επιδεινούμενη εικόνα του εαυτού. Είναι ένα συχνά ορατό, αλλά σπάνια παραδεκτό, σημάδι της επιρροής του εθισμού.

8. Όλα τα συναισθήματα οδηγούν στο ποτό
Η συναισθηματική εξάρτηση από το αλκοόλ εκδηλώνεται όταν κάθε εσωτερική κατάσταση —χαρά, θυμός, φόβος, λύπη— γίνεται πρόσχημα για κατανάλωση οινοπνευματωδών. Το αλκοόλ δεν είναι πλέον απλώς απόλαυση, αλλά συναισθηματικός ρυθμιστής. Αυτό το αντανακλαστικό σημαίνει αδυναμία ανοχής και επεξεργασίας συναισθημάτων χωρίς χημική μεσολάβηση. Η εκμάθηση της αναγνώρισης και της ονομασίας των συναισθημάτων αποτελεί κεντρικό μέρος της θεραπευτικής εργασίας που εμπλέκεται στην υπερνίκηση του εθισμού.

9. Κατανάλωση αλκοόλ σε επικίνδυνες καταστάσεις
Όταν κάποιος οδηγεί, παίρνει φάρμακα, χειρίζεται μηχανήματα ή φροντίζει μικρό παιδί έχοντας πιει σημαίνει μείωση της κρίσης: τα οινοπνευματώδη μεταβάλλουν την αντίληψη του κινδύνου και καλλιεργούν ψευδή αίσθηση ελέγχου. Πίσω από την άρση των αναστολών συχνά κρύβεται μια σιωπηλή απελπισία ή μια υποτίμηση του κινδύνου που απαιτεί επείγουσα παρέμβαση.

10. «Λειτουργική » εμφάνιση αλλά κρυφή κατανάλωση ενέργειας
Μερικοί ασθενείς διατηρούν σταθερή απασχόληση και ενεργή κοινωνική ζωή χωρίς να φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Ωστόσο, πίνουν μόνοι τους, νωρίς το πρωί ή κρυφά. Αυτή η μορφή εθισμού, γνωστή ως λειτουργικός εθισμός, είναι ιδιαίτερα ύπουλη διότι καθυστερεί την επίγνωση και την αναζήτηση βοήθειας. Η αντίθεση μεταξύ της ελεγχόμενης εξωτερικής εικόνας και της εσωτερικής πραγματικότητας της κατανάλωσης δημιουργεί ψυχολογικά εξαντλητική διπλή ζωή.

Αν και είναι πολύ δύσκολο να εκτιμήσουμε πόσοι άνθρωποι είναι εθισμένοι στο οινόπνευμα, υπάρχουν κάποια στοιχεία που αφορούν όσους έχουν ζητήσει βοήθεια: στη Γαλλία 1,5 εκατομμύρια άτομα θεωρούνται αλκοολo-εξαρτημένα (alcoolodépendantes)· στο Ηνωμένο Βασίλειο (όπου τα κριτήρια είναι λιγότερο αυστηρά) 700.000 περίπου· στις ΗΠΑ 27,1 εκατομμύρια. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο αριθμός ξεπερνά τα 40 εκατομμύρια. Συχνά αναφέρεται ότι περίπου 1% του παγκόσμιου πληθυσμού πάσχει από «alcohol use disorder», αλλά πρόκειται για μοντελοποιημένη εκτίμηση και διαφέρει πολύ ανά χώρα.