Πώς να κόψετε τη συνήθεια να είστε ο εαυτός σας

Κάποτε έβλεπα με συγκατάβαση τους ανθρώπους που ξόδευαν άπειρο χρόνο χαζεύοντας βιντεάκια με γάτες ή με πιθήκους που ενοχλούν τίγρεις στο Youtube. Πρόσφατα συνειδητοποίησα ότι, αν και εξακολουθώ να μην κάνω κάτι τέτοιο, περνάω κρίσεις, ίσως μία ή δύο φορές τον χρόνο, όπου παρακολουθώ μανιωδώς για μερικές μέρες διάφορα βίντεο που, με τις οδηγίες του αλγόριθμου, εμφανίζονται μπροστά μου και, φυσικά, με ενδιαφέρουν. Σχετικά πρόσφατα έκοψα το κάπνισμα, οπότε η τελευταία κρίση παρακολούθησης «πληροφοριακών» βίντεο στρεφόταν γύρω από την ευρύτερη θεματική του εθισμού και της συνήθειας.

Βασικό χαρακτηριστικό αυτών των κρίσεων είναι ότι βγαίνω παραζαλισμένη και δεν θυμάμαι σχεδόν τίποτα από όσα έχω ακούσει, εκτός, ίσως, από κάποιες σκόρπιες πληροφορίες που, κατά πάσα πιθανότητα, με εξυπηρετούν. Μπορούμε μάλλον να πούμε ότι μοιάζει με ένα γερό μεθύσι, όπου συνέρχεσαι και αναρωτιέσαι με αγωνία «τι έκανα;», «ποιος ήμουν αυτές τις ώρες που δεν ήμουν ο εαυτός μου;», «ποιος είναι ο εαυτός μου;»

Κάπου εκεί, αναπόφευκτα, αποκαλύπτεται αυτό που κατά βάθος γνωρίζουμε, ότι ο εαυτός είναι ένα εξαιρετικά εύθραυστο οικοδόμημα, ένα συνονθύλευμα από συνήθειες που κανείς δεν ξέρει πώς ξεκίνησαν και τι εξυπηρετούν πια, ο ίδιος ο εαυτός είναι μια συνήθεια. Με τον ίδιο τρόπο που σηκωνόμαστε το πρωί από το κρεβάτι και κινούμαστε αυτόματα, ακολουθώντας τις συνήθειές μας, μπαίνουμε στην κουζίνα, φτιάχνουμε καφέ, τσάι, πρωινό ή όχι, καθόμαστε στον καναπέ, στο γραφείο, στο μπαλκόνι με ζέστη ή με κρύο, συνηθίζουμε να κοιμόμαστε νωρίς ή αργά, εκτελούμε συγκεκριμένα τελετουργικά φροντίδας ή παραμέλησης του σώματός μας, έτσι στεκόμαστε και απέναντι στις πιο εσωτερικές μας διεργασίες, νομίζω, αυτές που θέλουμε να πιστεύουμε ότι δεν επηρεάζονται από καμία απόφαση.

Αντιδρούμε αυτόματα στα ερεθίσματα που δεχόμαστε, έχουμε αναπτύξει κάποιες συναισθηματικές και ψυχικές συνήθειες, γιατί τι άλλο είναι τα περιβόητα «μοτίβα», που μας ενθαρρύνουν να εξετάσουμε οι πάσης φύσεως ψυχοθεραπευτές; Προφανώς είναι πολύ πιο δύσκολο να εντοπίσουμε, και ειδικά μόνοι μας, τις βλαβερές ψυχικές μας συνήθειες ώστε να προσπαθήσουμε να τις αλλάξουμε, σπανίως είναι τόσο προφανείς όσο το κάπνισμα, ας πούμε, ή η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και, ακόμη και όταν τις βλέπουμε, έχουμε την τάση να τις προσπερνάμε με ένα βιαστικό «έτσι είμαι εγώ».

Οι απαντήσεις που δίνει μια βιαστική έρευνα στο διαδίκτυο στο ερώτημα «Πώς να πάψω να είμαι ο εαυτός μου;» προτείνουν κυρίως να δοκιμάσει κανείς διαφορετικά πράγματα από αυτά που συνήθως κάνει, όπως καινούργιες γεύσεις ή κάποιο άλλο είδος ταινιών ή βιβλίων, κοινώς να ξεβολευτεί λίγο. Κάθε αλλαγή απαιτεί κάποιο ξεβόλεμα, αυτός είναι άλλωστε και ο ορισμός της συνήθειας, κάτι που εκτελούμε μηχανικά, χωρίς να χρειάζεται να κουράζουμε τον εγκέφαλό μας με περιττές σκέψεις.

Όταν μιλάμε για την αντιμετώπιση διαφόρων συμπεριφορικών/ψυχικών προβλημάτων (και φυσικά δεν περιλαμβάνονται εδώ σοβαρές ψυχικές παθήσεις ή διαταραχές), συχνά αναφερόμαστε σε ένα «κλικ» που πρέπει να γίνει, όπως ακριβώς και με τους διάφορους εθισμούς, όπου κάποια στιγμή λέμε «δεν πάει άλλο, θα το κόψω». Η ιδέα του εαυτού ως συνήθεια ίσως να είναι η απαραίτητη αλλαγή οπτικής γωνίας που χρειάζονται κάποιοι για να το πάρουν απόφαση, για να μπορέσουν να βάλουν μπροστά μια διαδικασία ουσιαστικής αλλαγής κατά την οποία θα πρέπει να απαντήσουν στο θεμελιώδες υπαρξιακό ερώτημα «ποια είναι τα δομικά στοιχεία του εαυτού μου;» και να ξεπεράσουν τον βαθύ φόβο ότι τα τουβλάκια από τα οποία αποτελούνται δεν είναι άλλα από τα προβλήματά τους. Και ότι αν αφαιρεθεί το λάθος τουβλάκι, όπως στο επιτραπέζιο παιχνίδι Τζένγκα, το οικοδόμημα θα καταρρεύσει.