Οι καινούργιες λέξεις του έρωτα

«Εν αρχή ην ο λόγος», κι επειδή ο λόγος είναι πρώτος, ο λόγος ταυτίζεται σχεδόν με τον δημιουργό. «Και είπεν ο Θεός γεννηθήτω το φως και εγένετο φως». Ο Θεός σκέφτεται και εκφράζεται με λέξεις, οι λέξεις αρκούν για να εμφανιστεί αυτό που δεν υπήρχε. Οι άνθρωποι, πλασμένοι κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση, σκέφτονται και εκφράζονται με λέξεις, οι λέξεις κατονομάζουν, εξηγούν, χτίζουν αφηγήσεις, οι λέξεις δημιουργούν κάτι από το τίποτα, οι λέξεις ορίζουν, πολύ πιο άμεσα απ’ όσο θέλουμε να πιστεύουμε – όχι μόνο τον υλικό κόσμο που μας περιβάλλει, αλλά και τον συναισθηματικό κόσμο που μας αρέσει να θεωρούμε αποκλειστικά δικό μας. 

Πάνω απ’ όλα, οι λέξεις που έχουν κατά κόρον χρησιμοποιηθεί για να περιγράψουν το ερωτικό συναίσθημα, είναι και αυτές που χρησιμοποιούμε για να το αναγνωρίσουμε. Με τι ταυτίζεται ο έρωτας; Με τον πόνο, την καταστροφή, τη συντριβή· τόσα τραγούδια, τόσες ταινίες, τόσα βιβλία, μας ταΐζουν διαρκώς την εικόνα του έρωτα ως βασανιστήριο: θα κυλιστούμε στην κόλαση εξαιτίας του, για χάρη του. Ευτυχώς, χάρη σ’ αυτόν και πάλι, θα έχουμε γνωρίσει για λίγο τον παράδεισο. Σύμφωνα με την ποπ κουλτούρα, η αναλογία αυτή είναι περίπου ογδόντα τοις εκατό κόλαση, είκοσι παράδεισος. Αναρωτιέται κανείς αν αξίζει  τον κόπο.

Αναρωτιέται κανείς, και ίσως χαρακτηριστεί ψυχρός, γιατί να κινείται προς καταστάσεις που –αντί για ψυχική ευφορία, χαρά, ανάταση– του προσφέρουν πόνο, σύγχυση, ανασφάλεια, θυμό. Γιατί μαθαίνουμε, μέσα από τις λέξεις που μας περιβάλλουν, να αναγνωρίζουμε ως έρωτα σχέσεις που μας ταπεινώνουν, μας μειώνουν, μας στεγνώνουν. Και πώς είναι δυνατόν, συζητώντας για τις γυναικοκτονίες, να βλέπουμε κείμενα που μας λένε, με λέξεις, τι δεν είναι αγάπη – λες και αυτή η άποψη, ότι δηλαδή είναι αγάπη να σε ζηλεύει, να σε ελέγχει, να σε βασανίζει, δημιουργήθηκε σε κάποιο κενό.

Οι εκδοχές των γνωστών καψουροτράγουδων πριν και μετά την ψυχανάλυση (Θα μελαγχολήσω, κι ύστερα εγώ... πώς θα συνεχίσω, τι ζωή θα ζω, αν δεν είσαι εδώ / ...μπρος θα συνεχίσω, μια χαρά θα ζω, κι αν δεν είσαι εδώ) που έκαναν τον γύρο του διαδικτύου πρόσφατα, μιλούν από μόνες τους. Και έχει νόημα να σκεφτούμε ότι το γέλιο και η ταύτιση και με τις δύο ίσως πλευρές τους είναι μια θετική εξέλιξη, μια ένδειξη ότι η συλλογική μας σκέψη έχει αρχίσει λίγο να μετακινείται – να αναγνωρίζει, τουλάχιστον, ότι ο τρόπος της ερωτικής συνδιαλλαγής που περνάει σχεδόν αποκλειστικά μέσα από το βάσανο είναι βαθιά προβληματικός.

Και όσοι διαμαρτύρονται για τη φασαρία που γίνεται για τη μία ή την άλλη λέξη, και βρίσκουν ότι είναι υπερβολή να μη θέλουμε πια να χρησιμοποιούνται όροι που κανονικοποιούν μέσα μας την κακοποίηση, αλλά ακόμα και το έγκλημα, ας σκεφτούν λίγο ψύχραιμα ποιες λέξεις έρχονται αυτόματα στο δικό τους μυαλό για να περιγράψουν τον έρωτα, την αγάπη, την ερωτική επαφή, ποια συναισθήματα ενεργοποιούν στην πραγματικότητα αυτές οι λέξεις – αν τελικά, ενώ η εμπειρία μπορεί να προσφέρει τη μεγαλύτερη χαρά, πλήρωση, ευτυχία, την έχουμε φυλακίσει σε ένα κλουβί προκατασκευασμένων ιδεών που δεν μας περνά καν από το μυαλό να αμφισβητήσουμε, γιατί είναι «μόνο λόγια». Και αν, ξεκινώντας ο καθένας από τον εαυτό του, μπορούμε να δημιουργήσουμε με νέες λέξεις ένα νέο πρότυπο.