Τζανγκ Γουέιγουεϊ: Το τέλος του «τέλους της Ιστορίας»

Ο Τζανγκ Γουέιγουεϊ είναι ίσως ο πιο συστηματικός θεωρητικός υπερασπιστής του κινεζικού πολιτικού μοντέλου διεθνώς. Είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Φουντάν της Σαγκάης και διευθυντής του China Institute του πανεπιστημίου. Στα μέσα της δεκαετίας του 1980 υπήρξε διερμηνέας του Ντενγκ Σιαοπίνγκ, στα χρόνια που η Κίνα «άνοιγε» στον κόσμο. 

Στο βιβλίο του «The China Wave: Rise of a Civilizational State» ανέπτυξε συστηματικά την αντίληψή του για την Κίνα ως «πολιτισμικού κράτους», ενώ η τηλεοπτική του εκπομπή «This is China» τον έχει κάνει γνωστό σε εκατομμύρια Κινέζους.

Το 2011, σε δημόσια αντιπαράθεση στη Σαγκάη με τον Φράνσις Φουκουγιάμα, τον άνθρωπο που είχε διακηρύξει το «τέλος της Ιστορίας», υποστήριξε ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν είναι ο αναπόφευκτος προορισμός της ανθρωπότητας. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, θεωρεί ότι η Ιστορία τον δικαίωσε.

― Το 2011 διαφωνήσατε δημόσια με τον Φράνσις Φουκουγιάμα, σε μια στιγμή που η φιλελεύθερη δημοκρατία φαινόταν ο αναπόφευκτος προορισμός. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, πιστεύετε ότι κερδίσατε εκείνη τη συζήτηση;

Πράγματι, πριν από δεκαπέντε χρόνια, τον Ιούνιο του 2011, συζήτησα με τον Φράνσις Φουκουγιάμα για το κινεζικό μοντέλο στη Σαγκάη. Αυτή η αντιπαράθεση επανήλθε φέτος ως καυτό θέμα στα κινεζικά social media. Ορισμένοι σχολιαστές τη συνόψισαν μέσα από πέντε πολιτικές προβλέψεις που έκανα τότε. Επιτρέψτε μου να τις μοιραστώ μαζί σας.

Πρώτον, η «Αραβική Άνοιξη». Όταν ο Φουκουγιάμα υπέθεσε ότι η Κίνα μπορεί να ζήσει τη δική της «Αραβική Άνοιξη», του είπα «καμία πιθανότητα» και προέβλεψα ότι η Αραβική Άνοιξη θα γίνει σύντομα «Αραβικός Χειμώνας».

Δεύτερον, ο λαϊκισμός. Όταν υποστήριξε ότι μια ώριμη δημοκρατία όπως οι ΗΠΑ μπορεί να διαχειριστεί την πρόκληση του λαϊκισμού, είπα ότι ο χαμηλού επιπέδου λαϊκισμός θα καταστρέψει τελικά τη δυτική δημοκρατία.

Τρίτον, η επιλογή ηγετών. Όταν ο Φουκουγιάμα έθεσε αυτό που αποκάλεσε «πρόβλημα του κακού αυτοκράτορα» της Κίνας, του εξήγησα πώς η Κίνα το είχε λύσει μέσα από τις θεσμικές της μεταρρυθμίσεις και τον προειδοποίησα ότι το αμερικανικό πολιτικό σύστημα είναι προϊόν της προβιομηχανικής εποχής και, αν δεν μεταρρυθμιστεί, μπορεί κάλλιστα να εκλέξει ηγέτες χειρότερους από τον Τζορτζ Μπους τον νεότερο.

Τέταρτον, η πολιτισμική σύγκλιση. Όταν εξέφρασε την πεποίθηση ότι η παγκοσμιοποίηση θα οδηγήσει σε πολιτισμική σύγκλιση, υποστήριξα το αντίθετο: ότι η παγκοσμιοποίηση θα κάνει τους λαούς περισσότερο συνειδητοποιημένους ως προς την πολιτισμική τους ιδιαιτερότητα και ότι ένα πολιτισμικό κράτος ενσωματώνει μια συσσωρευμένη πολιτική σοφία που απουσιάζει από την αμερικανική πολιτική.

Πέμπτον, το ίδιο το «τέλος της Ιστορίας». Το γενικό μου συμπέρασμα ήταν ότι δεν πρόκειται για το τέλος της Ιστορίας, αλλά για το τέλος του «τέλους της Ιστορίας».

Κοιτάζοντας πίσω, οι περισσότεροι παρατηρητές θα συμφωνούσαν ότι οι απόψεις μου άντεξαν καλύτερα στη δοκιμασία του χρόνου.

― Υποστηρίζετε ότι η Κίνα είναι «πολιτισμικό κράτος» και όχι απλώς ένα ακόμη έθνος-κράτος. Γιατί όμως χιλιάδες χρόνια πολιτισμού πρέπει να προσδίδουν πολιτική νομιμοποίηση στην κυβέρνηση που τυχαίνει να κυβερνά την Κίνα σήμερα;

Σωστά, η Κίνα δεν είναι ένα τυπικό έθνος-κράτος, αλλά ένα πολιτισμικό κράτος: ένα αμάλγαμα του μακροβιότερου αδιάλειπτου πολιτισμού στον κόσμο με ένα τεράστιο σύγχρονο κράτος. Μια ατελής αλλά διαφωτιστική αναλογία θα ήταν μια Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία που εξελίχθηκε μέχρι τον 21ο αιώνα: μια κεντρική οντότητα που διοικεί μια ολόκληρη ήπειρο, με μια υπερσύγχρονη οικονομία και πληθυσμό τριπλάσιο από αυτόν της ΕΕ.

Οι άνθρωποί της, αν και μιλούν χιλιάδες διαλέκτους, ενώνονται από μία γραφή που διατρέχει χιλιετίες. Ένα τέτοιο κράτος, σφυρηλατημένο μέσα σε χιλιετίες από εκατοντάδες πολιτικές οντότητες, θα κινδύνευε να διαλυθεί κάτω από ένα δυτικό αντιπαραθετικό μοντέλο. Η Επανάσταση του 1911 το απέδειξε τραγικά: η μεταφύτευση του αμερικανικού συστήματος οδήγησε σε κυριαρχία των πολεμάρχων και στην απώλεια εκατομμυρίων ζωών, ένα μάθημα που οι περισσότεροι Κινέζοι δεν θα ξεχάσουν ποτέ.

― Και πώς αυτό παρέχει πολιτική νομιμοποίηση στην κυβέρνηση;

Η πολιτική νομιμοποίηση του κινεζικού συστήματος είναι βαθιά αγκυρωμένη στην ιστορική του συνέχεια. Από την πρώτη ενοποίησή της υπό τον αυτοκράτορα Τσιν το 221 π.Χ., η κινεζική πολιτεία εξελίχθηκε μέσα από διακριτές ιστορικές εποχές. Ενώ η σημερινή μονοκομματική διακυβέρνηση της Κίνας μπορεί να στερείται νομιμοποίησης μέσα από το πρίσμα της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας, για τους περισσότερους Κινέζους είναι ένας οικείος και ιστορικά συνεπής κανόνας. Για το μεγαλύτερο μέρος των δύο τελευταίων χιλιετιών, η Κίνα εφάρμοσε στην πράξη μια μορφή μονοκομματικής εξουσίας, δηλαδή διακυβέρνηση από μια ενιαία κομφουκιανή άρχουσα ελίτ. Επιλεγμένη μέσα από αυστηρές δημόσιες εξετάσεις (το σύστημα Keju και άλλα), αυτή η αξιοκρατική γραφειοκρατία ισχυριζόταν ότι εκπροσωπεί, και σε πολλές περιπτώσεις πράγματι υπηρέτησε, τα συμφέροντα «όλων υπό τον ουρανό». 

Επιπλέον, για μεγάλο μέρος αυτής της περιόδου, η Κίνα ήταν, βάσει πολλών κριτηρίων, ένα καλύτερα διοικούμενο, πιο ειρηνικό και πιο ευημερούν κράτος από τα ευρωπαϊκά. Ήταν ένα μοντέλο διακυβέρνησης που προκαλούσε τον φθόνο γιγάντων του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού όπως ο Βολταίρος και ο Λάιμπνιτς. Μόνο όταν η Κίνα έχασε το κύμα της Βιομηχανικής Επανάστασης τον 18ο αιώνα άρχισε να μένει πίσω συγκριτικά με τη Δύση. Τώρα η Κίνα καλύπτει γρήγορα τη διαφορά, ξεπερνώντας, μάλιστα, τη Δύση σε όλο και περισσότερους κρίσιμους τομείς.

― Μία από τις κεντρικές σας κριτικές στη δυτική δημοκρατία είναι ότι οι εκλογές από μόνες τους δεν εγγυώνται καλή διακυβέρνηση. Σε ένα σύστημα, όμως, όπου οι πολίτες δεν μπορούν να καταψηφίσουν το κυβερνών κόμμα, ποιος είναι ο τελικός μηχανισμός λογοδοσίας της πολιτικής εξουσίας όταν αποτυγχάνει;

Από την κινεζική οπτική, οι εκλογές αποτελούν απλώς μια μορφή διαδικαστικής δημοκρατίας και όχι την ουσία της πραγματικής δημοκρατίας. Ως πολιτισμικό κράτος, η Κίνα αντλεί από την πανάρχαια σοφία της διάκρισης ανάμεσα στο Dao (τον υπέρτατο σκοπό, την Οδό) και το Shu (τις συγκεκριμένες διαδικασίες ή τεχνικές). Σ’ αυτό το φιλοσοφικό πλαίσιο, το Dao καθορίζει το Shu. Συνεπώς, κάθε έθνος πρέπει να καλλιεργεί τη δική του διαδικαστική δημοκρατία με βάση τις ιδιαίτερες εθνικές του συνθήκες, καθοδηγούμενο από το δικό του Dao, που στην περίπτωση της Κίνας είναι η επιδίωξη της καλής διακυβέρνησης. Από αυτή τη σκοπιά, είναι πολύ πιο εποικοδομητικό να αντικατασταθεί το ξεπερασμένο δίπολο «δημοκρατία εναντίον αυταρχισμού» με το δίπολο «καλή διακυβέρνηση εναντίον κακής διακυβέρνησης».

― Ποιος είναι ο πυρήνας της κριτικής σας;

Χωρίς αυτή την αλλαγή παραδείγματος, το φαινόμενο «ψηφίζω και μετανιώνω» κινδυνεύει να γίνει ο κανόνας στις περισσότερες δυτικές δημοκρατίες. Σήμερα, η εκλογική τους πολιτική διαστρεβλώνεται όλο και περισσότερο από τη διαπλοκή χρήματος και εξουσίας, την άνοδο των θαλάμων αντήχησης στα social media, τη λαϊκιστική ρητορική και τη χειραγώγηση μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί κανείς να αναρωτηθεί: σήμερα οι ΗΠΑ είναι δημοκρατία ή έχουν μεταμορφωθεί σε πλουτοκρατία; Και το βρετανικό μοντέλο του Ουέστμινστερ είναι ακόμη μια λειτουργική δημοκρατία, με την περιστρεφόμενη πόρτα των πρωθυπουργών του; Μπορεί κανείς ρεαλιστικά να περιμένει ότι οι επόμενες εκλογές τους θα φέρουν καλύτερα αποτελέσματα;

Αντίθετα, το αξιοκρατικό σύστημα της Κίνας σήμερα είναι ουσιαστικά ένας μηχανισμός «επιλογής συν εκλογής», με το πρώτο σκέλος να πηγάζει από την κινεζική παράδοση και το δεύτερο από τη Δύση. Αυτή η θεσμική διευθέτηση, την οποία εγκαινίασε ο εκλιπών ηγέτης Ντενγκ Σιαοπίνγκ, τις τελευταίες πέντε δεκαετίες κατάφερε να εξασφαλίσει ομαλή μεταβίβαση εξουσίας σ’ αυτή την αχανή χώρα. Όσο ατελής κι αν είναι, έχει φέρει πρωτοφανείς βελτιώσεις στο βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων, αποδεικνύοντας ότι όχι μόνο είναι βιώσιμη, αλλά και ικανή να ξεπεράσει το δυτικό μοντέλο σε απτά αποτελέσματα για τον λαό.

― Κάθε πολιτικό σύστημα, όμως, παράγει τελικά κακούς ηγέτες και κακές αποφάσεις. Ποια είναι η δικλίδα ασφαλείας της Κίνας απέναντι σε ένα σοβαρό λάθος στην κορυφή;

Η ερώτησή σας μου φέρνει στον νου το περίφημο ρητό του Ουίνστον Τσόρτσιλ: «Η δημοκρατία είναι η χειρότερη μορφή διακυβέρνησης, με εξαίρεση όλες τις άλλες που έχουν δοκιμαστεί». Αυτό μπορεί να ισχύει στο δυτικό πολιτισμικό πλαίσιο, η κινεζική οπτική όμως προσφέρει μια διαφορετική θέαση. Παραφράζω τον Τσόρτσιλ μέσα από την έννοια xiaxiace του Σουν Τζου, τη «λιγότερο κακή επιλογή», που δίνει προτεραιότητα στον μηχανισμό απομάκρυνσης των κακών ηγετών. Στην κομφουκιανή παράδοση της αξιοκρατίας, όμως, το κράτος πρέπει πάντα να επιδιώκει αυτό που ονομάζεται shangshangce, την «καλύτερη των καλύτερων» επιλογή, διαλέγοντας ηγέτες του υψηλότερου δυνατού επιπέδου. Δεν είναι καθόλου εύκολο, αλλά αυτή η επιδίωξη της αριστείας δεν πρέπει ποτέ να σταματά.

Οι πολιτικές και θεσμικές καινοτομίες της Κίνας έχουν μέχρι στιγμής παραγάγει ένα σύστημα που συνθέτει αυτές τις δύο επιταγές: συνδυάζει την «καλύτερη επιλογή» της ανάδειξης δοκιμασμένων ηγετών με τη «λιγότερο κακή επιλογή» της διευκόλυνσης της αποχώρησης κακών ή ανίκανων ηγετών, μέσω του θεσμοθετημένου δημοκρατικού συγκεντρωτισμού και ενός τακτικού συστήματος συνταξιοδότησης. Η ομαλή διαδοχή στην Κίνα από το 1978 αποτελεί απόδειξη της αποτελεσματικότητας αυτού του συστήματος.

― Είναι η κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας απόδειξη ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία είναι λάθος ή απλώς ότι οι δημοκρατίες κάποιες φορές κυβερνούν άσχημα;

Υποστηρίζω εδώ και καιρό ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία, όπως εφαρμόζεται σήμερα, πάσχει από τρία «γενετικά ελαττώματα». Πρώτον, η υπόθεση του ορθολογικού ανθρώπου. Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι είναι συχνά ανορθολογικοί, μια τάση που επιδεινώνεται στην εποχή του διαδικτύου, των social media, της πολιτικής του χρήματος και της τεχνητής νοημοσύνης. Οι πολιτικοί εκμεταλλεύονται αυτόν τον ανορθολογισμό για να κερδίσουν ψήφους, όπως έδειξαν η ψήφος για το Brexit και η άνοδος του Ντόναλντ Τραμπ.

Δεύτερον, η υπόθεση των απόλυτων δικαιωμάτων: αντιμετωπίζει τα ατομικά δικαιώματα ως απόλυτα, οδηγώντας στον κατακερματισμό της κοινωνίας. Η κινεζική οπτική, αντίθετα, θεωρεί ότι δικαιώματα και ευθύνες πρέπει πάντα να ισορροπούν, αλλιώς μια σύγχρονη κοινωνία του 21ου αιώνα γίνεται ακυβέρνητη.

Τρίτον, η υπόθεση της παντοδυναμίας των διαδικασιών. Θεωρεί ότι, εφόσον τηρήθηκε η εκλογική διαδικασία, το αποτέλεσμα είναι αυτομάτως νόμιμο, ανεξάρτητα από την ποιότητα της ηγεσίας, ενώ οι ελαττωματικές διαδικασίες είναι συνήθως παγιωμένες και μη μεταρρυθμίσιμες. Έτσι η δημοκρατία εκφυλίζεται σε ένα «παιχνίδι» εκμετάλλευσης των διαδικασιών, όπου το πολιτικό μάρκετινγκ και οι κυνικοί ελιγμοί προηγούνται της καλής διακυβέρνησης και του δημόσιου συμφέροντος.

Όπως ανέφερα νωρίτερα, η κινεζική παράδοση ισορροπεί το Dao (τον υπέρτατο σκοπό) και το Shu (τις διαδικασίες). Οι διαδικασίες είναι το Shu και υπόκεινται σε μεταρρύθμιση όταν το Dao υπαγορεύει το συνολικό συμφέρον του λαού. Γι’ αυτό η Κίνα είναι γνωστή για τη συνεχή της μεταρρύθμιση, προσπαθώντας να βελτιώνεται κάθε χρόνο που περνά, ακόμη και κάθε μήνα. Πράγματι, παραμένει η άποψή μου ότι, αν αυτά τα «γενετικά ελαττώματα» δεν διορθωθούν, η δυτική δημοκρατία μπορεί κάλλιστα να αποδειχτεί ένα απλό ιντερμέδιο στη μακρά πορεία της ανθρώπινης Ιστορίας. Αυτή είναι η ειλικρινής μου άποψη.

― Η Κίνα περιγράφει το σύστημά της ως μια μορφή δημοκρατίας, ενώ οι επικριτές επισημαίνουν τους περιορισμούς στην αντιπολίτευση, τα ανεξάρτητα μέσα και την πολιτική διαφωνία. Ποια είναι η σημαντικότερη ελευθερία που διαθέτει ένας Κινέζος πολίτης και που οι δυτικοί παρατηρητές συστηματικά αποτυγχάνουν να κατανοήσουν;

Ίσως αυτοί οι επικριτές θα έπρεπε πρώτα να ασχοληθούν με τους αυξανόμενους περιορισμούς που στοχεύουν φωνές της αντιπολίτευσης, ανεξάρτητα μέσα και πολιτική διαφωνία σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και των ΗΠΑ σήμερα.

Αυτός είναι άλλωστε ένας βασικός λόγος που στο επερχόμενο Athens Democracy Forum θα γίνει συζήτηση για την κρίση ταυτότητας της δημοκρατίας. Η ελευθερία για τους Κινέζους μπορεί να γίνει κατανοητή σε δύο επίπεδα: συλλογικά και ατομικά δικαιώματα. Ως προς τα συλλογικά, οι Κινέζοι απολαμβάνουν την πολύτιμη ελευθερία να λένε «όχι» στις ΗΠΑ ή σε οποιαδήποτε εξωτερική δύναμη επιδιώκει να επιβάλει τη θέλησή της στην Κίνα.

Ελπίζει κανείς ότι και η Ευρώπη μπορεί να καλλιεργήσει αυτή την ελευθερία, για να διαφυλάξει την αυτονομία της και να υπερασπιστεί τα ζωτικά της συμφέροντα. Ακόμη και ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν έχει μιλήσει ανοιχτά για την υποτέλεια της Ευρώπης απέναντι στις ΗΠΑ. Ως προς τις ατομικές πολιτικές ελευθερίες, οι Κινέζοι πολίτες εκτιμούν βαθιά την προστασία της δημόσιας τάξης, της ιδιωτικής περιουσίας και των συλλογικών αγαθών, την ισότητα ενώπιον του νόμου, καθώς και την ίση αμοιβή για ίση εργασία, έναν στόχο που πολλές δυτικές χώρες δεν έχουν ακόμη πετύχει.

― Έχετε υπαινιχθεί ότι η Ταϊβάν μπορεί να μην έχει άλλες εκλογές πριν από την επανένωση. Η Ταϊβάν σήμερα είναι μια πλουραλιστική δημοκρατία, της οποίας οι πολίτες εκλέγουν επανειλημμένα κυβερνήσεις που απορρίπτουν το πολιτικό σύστημα του Πεκίνου. Αν ο λαός της Ταϊβάν δεν θέλει την ενοποίηση, με ποια δημοκρατική αρχή μπορεί η Κίνα να του την επιβάλει; 

Πρώτον, η Ταϊβάν είναι μέρος της Κίνας. Αυτό είναι ένα γεγονός που αναγνωρίζουν σχεδόν όλες οι χώρες και τα Ηνωμένα Έθνη. Είναι γραμμένο και στο ίδιο το «σύνταγμα» της Ταϊβάν. Οι εκλογές που διεξάγονται στην Ταϊβάν είναι τοπικές εκλογές σε μια περιοχή της Κίνας, όχι εκλογές ενός ξεχωριστού κυρίαρχου κράτους.
Δεύτερον, η δημοκρατική αρχή που διακυβεύεται εδώ αφορά την εθνική κυριαρχία και τη βούληση ολόκληρου του κινεζικού έθνους, όχι απλώς τη βούληση των κατοίκων μιας περιφέρειας της χώρας.

Τρίτον, κανένα κυρίαρχο δημοκρατικό κράτος δεν επιτρέπει απόσχιση μέσω μονομερούς περιφερειακού δημοψηφίσματος. Ο Καναδάς μπλοκάρει την απόπειρα απόσχισης του Κεμπέκ, η Ισπανία απαγορεύει το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας της Καταλονίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες έκαναν εμφύλιο πόλεμο για να εμποδίσουν την απόσχιση των νότιων πολιτειών.

Τέταρτον, ο Νόμος κατά της Απόσχισης της Κίνας διατηρεί ρητά την επιλογή μη ειρηνικών μέσων και άλλων αναγκαίων μέτρων υπό τρεις προϋποθέσεις: εάν οι αποσχιστές της ταϊβανέζικης ανεξαρτησίας δημιουργήσουν τετελεσμένο απόσχισης της Ταϊβάν από την Κίνα, εάν σημειωθούν μείζονα αποσχιστικά γεγονότα ή εάν εξαντληθούν πλήρως όλες οι δυνατότητες ειρηνικής επανένωσης. Αυτή τη στιγμή υπάρχει σοβαρός κίνδυνος οι αποσχιστικές δυνάμεις της Ταϊβάν να περάσουν μία από αυτές τις κόκκινες γραμμές, και οι συνέπειες μιας τέτοιας υπέρβασης θα ήταν καθοριστικές και μακράς εμβέλειας.

― Το Πεκίνο παρουσιάζεται ως υπερασπιστής της κυριαρχίας και της μη επέμβασης. Πώς συμβιβάζετε αυτή την αρχή με τη στρατηγική σχέση της Κίνας με τη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία; Αν η εδαφική κυριαρχία είναι θεμελιώδης, δεν θα έπρεπε η εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας να αντιμετωπίζεται ως αδιαμφισβήτητη;

Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση της Ρωσίας παραμένει αμφιλεγόμενη ακόμη και μέσα στην Κίνα. Πολλοί Κινέζοι παρατηρητές θεωρούν τους πέντε γύρους της επέκτασης του ΝΑΤΟ προς ανατολάς ως τη ρίζα αυτής της κρίσης. Η Κίνα δεν θα δεχτεί καμία επέκταση του ΝΑΤΟ στην Ασία, ούτε μία φορά. Η Κίνα βλέπει και τη Ρωσία και την Ουκρανία ως φίλους. Αυτή η σύγκρουση μοιάζει με δύο αδέλφια που σύρθηκαν σε καβγά από εξωτερική πρόκληση. Η Κίνα υποστηρίζει μια διαπραγματευτική, ειρηνική διευθέτηση του πολέμου και όλων των συναφών εδαφικών και κυριαρχικών διαφορών.  

― Αν ένας νέος άνθρωπος σάς ζητούσε σήμερα να διαλέξετε ανάμεσα στη φιλελεύθερη δημοκρατία και το κινεζικό μοντέλο, ποιο είναι το ισχυρότερο επιχείρημα που θα μπορούσατε να κάνετε υπέρ της Κίνας, και ποιο το ισχυρότερο που θα παραχωρούσατε στη φιλελεύθερη δημοκρατία;

Προσωπικά, δεν θα ζητούσα από κανέναν νέο άνθρωπο να κάνει μια τέτοια διπολική επιλογή, ακριβώς επειδή τα δύο αυτά μοντέλα πηγάζουν από δύο διακριτές πολιτισμικές λογικές και φιλοσοφίες διακυβέρνησης.

Το κινεζικό μοντέλο θεωρεί ότι η νομιμοποίηση μιας κυβέρνησης πηγάζει πρωτίστως από την απόδοσή της και τα απτά αποτελέσματα για τον λαό της, όχι απλώς από τις διαδικαστικές τυπικότητες της κάλπης. Είναι γνωστό για την ικανότητά του να παρέχει ουσιαστικές ελευθερίες και συγκεκριμένα οφέλη, όπως ασφαλείς δρόμους, υποδομές παγκόσμιας κλάσης, εύκολη πρόσβαση σε σύγχρονες ανέσεις και την ταχεία, αποφασιστική πράσινη μετάβαση που η Κίνα λίγο πολύ έχει επιτύχει μέσα από υψηλής αποτελεσματικότητας διακυβέρνηση, μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό και υλοποίηση, όλα βαθιά ριζωμένα στη λογική ενός πολιτισμικού κράτους.

Σε αυτό το πλαίσιο, το κράτος υπάρχει για να υπηρετεί το ευρύτερο δημόσιο αγαθό, αντιστεκόμενο στην άλωσή του από στενές ομάδες συμφερόντων. Οι ηγέτες περνούν από αυστηρή, πολυετή εμπειρία διακυβέρνησης σε πολλαπλά επίπεδα πριν αναλάβουν το ανώτατο αξίωμα.

Η δημοκρατία είναι μια ολόκληρη διαδικασία, όχι μια μεμονωμένη, φευγαλέα στιγμή ψηφοφορίας. Σημαίνει δημοκρατική διαβούλευση, συζήτηση, λήψη αποφάσεων και εποπτεία, ενσωματωμένες στον ιστό της καθημερινής διακυβέρνησης. Ο κινεζικός πολιτισμός είναι εγγενώς ένας πολιτισμός μάθησης. Όπως παρατήρησε ο Κομφούκιος, «ανάμεσα σε τρεις οδοιπόρους, υπάρχει πάντα ένας που μπορεί να γίνει δάσκαλός μου». Έχουμε μάθει πάρα πολλά από τη Δύση και παραμένουμε ανοιχτοί σε περαιτέρω μάθηση.

Όπως ανέφερα νωρίτερα, το κινεζικό πολιτικό μοντέλο μπορεί να περιγραφεί ως «επιλογή συν εκλογή», όπου η «επιλογή» αντλεί από τη βαθιά κινεζική παράδοση, ενώ η «εκλογή» προσαρμόζει δυτικές πρακτικές. Ειλικρινά, πιστεύω ότι η Δύση έχει πολλά να κερδίσει μαθαίνοντας από το κινεζικό μοντέλο, για το δικό της καλό. Τούτου λεχθέντος, η Κίνα δεν έχει μεσσιανική παράδοση εξαγωγής των αξιών της ή επιβολής του μοντέλου της σε άλλους. Αυτό από μόνο του είναι δημοκρατικό πνεύμα: ο σεβασμός της επιλογής κάθε έθνους. Δεν συμφωνείτε;

• Ο Τζανγκ Γουέιγουεϊ θα βρεθεί στην Αθήνα για λογαριασμό του Athens Democracy Forum