Οι μισθοί των μητροπολιτών και οι προτεραιότητες

Η κυβέρνηση προτίθεται να αυξήσει, να διπλασιάσει σχεδόν, τους μισθούς των μητροπολιτών. Μέχρι τώρα, ο βασικός μηνιαίος μισθός ενός μητροπολίτη ήταν 2.210- 2.475 ευρώ (μεικτά), συν ορισμένα επιδόματα και προνόμια. Το νέο μισθολογικό σύστημα προβλέπει εξίσωση του μισθού των μελών της εκκλησιαστικής ηγεσίας με εκείνον των γενικών γραμματέων των υπουργείων: σύμφωνα με το νομοσχέδιο, οι μηνιαίες αποδοχές των μητροπολιτών θα φτάνουν τις 4.670 ευρώ. Όχι και τόσο συμβατές με τη χριστιανική εγκράτεια και λιτότητα. Καθώς πρόκειται για αύξηση 88-95%, μπορεί να θεωρηθεί ριζική αλλαγή του τρόπου με τον οποίον αμείβονται τα μέλη της ανώτερης βαθμίδας της εκκλησιαστικής ιεραρχίας. Το μέτρο θα τεθεί σε ψηφοφορία στη Βουλή όπου αναμένεται να υπερψηφιστεί από τους βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας.

Κατά καιρούς έχουν γίνει διάφορες συζητήσεις τόσο για το ευρύ πολιτειακό και συνταγματικό θέμα του διαχωρισμού της Εκκλησίας από το Κράτος, όσο και για το δημοσιοϋπαλληλικό καθεστώς των κληρικών. Όλες κατέληξαν σε αδιέξοδο και στη συνέχεια ξεχάστηκαν: οι Έλληνες είναι προσκολλημένοι στην Εκκλησία, την οποία θεωρούν μέρος της ταυτότητάς τους και παράγοντα συνοχής του έθνους — το οποίο, κατά τα άλλα, διχάζεται από πολιτικές και πολιτιστικές αντιπαραθέσεις.

Από την πλευρά της, η Εκκλησία, όπως όλοι οι θεσμικοί μηχανισμοί, εμφανίζει μεγάλες ανισότητες: σύμφωνα με τους υπάρχοντες μισθολογικούς κανόνες, οι νεοδιοριζόμενοι ιερείς αμείβονται με 640-680 ευρώ μηνιαίως· μετά από 10 έτη υπηρεσίας με 1.000-1.050 ευρώ, μετά από 20 έτη με 1.100, μετά από 30 έτη με 1.400. Οι επίσκοποι αμείβονται με 1.800 ευρώ κατά μέσον όρο. Από το νομοσχέδιο θα ωφεληθούν κυρίως οι (περίπου) 80 μητροπολίτες: όμως, αν και το δημοσιονομικό βάρος είναι σχετικά μικρό, η κυβερνητική επιλογή δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί προσανατολισμένη προς τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Για μια ακόμα φορά, αρνούμαστε να ακολουθήσουμε τα ευρωπαϊκά πρότυπα από τα οποία θα μπορούσαμε να αντλήσουμε τουλάχιστον το «μεικτό» μοντέλο της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας· δηλαδή, πληρωμή των κληρικών από την Εκκλησία, με το κράτος βασικό χρηματοδότη του θεσμού.

Στην πραγματικότητα, ίσως θα ήταν καιρός να υιοθετήσουμε το σύστημα φορολογίας που εφαρμόζεται στη Γερμανία και στην Αυστρία, όπου οι καθολικοί και προτεστάντες κληρικοί αμείβονται κυρίως μέσω του εκκλησιαστικού φόρου (Kirchensteuer) τον οποίον καταβάλλουν οι πιστοί (και όχι οι μη-πιστοί): το κράτος εισπράττει τον φόρο και τον αποδίδει στις εκκλησίες, οι οποίες πληρώνουν τους μισθούς. Το μοντέλο της αυτοχρηματοδότησης της Εκκλησίας, που εφαρμόζεται στη Βρετανία, στη Σουηδία και στην Ολλανδία, θα ήταν ιδεώδες: σε αυτές τις χώρες, οι κληρικοί πληρώνονται από εκκλησιαστικά έσοδα, δωρεές, ακίνητη περιουσία και επενδύσεις, καθώς και μέσω ενός εκκλησιαστικού τέλους που καταβάλλουν τα μέλη της.

Όσο για τη Γαλλία (εκτός από της περιοχές της Αλσατίας και της Μοζέλας), η πλήρης αυτοχρηματοδότηση των εκκλησιών χωρίς σταθερή κρατική μισθοδοσία συνδυάζεται με τη συνταγματικά κατοχυρωμένη κοσμικότητα (laïcité), που έχει εγκαθιδρυθεί με τον νόμο του 1905. Στη Γαλλία, οι θρησκευτικές κοινότητες θεωρούνται ιδιωτικοί οργανισμοί και η χρηματοδότησή τους προέρχεται από δωρεές και συνδρομές του εκκλησιάσματος καθώς και από ακίνητη και κινητή περιουσία. Αλλά, αν και στη Γαλλία δεν τίθεται ζήτημα κρατικής μισθοδοσίας, το κράτος χρηματοδοτεί ιερείς στον στρατό, στις φυλακές και στα νοσοκομεία, και συντηρεί ιστορικούς ναούς ως μέρος της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η πρόβλεψη για αυξήσεις των αποδοχών μητροπολιτών έχει ενσωματωθεί, πιθανώς για μεγαλύτερη διαχειριστική ευκολία αλλά και για να κρυφτεί ανάμεσα σε άλλες αποφάσεις, σε ένα πολυνομοσχέδιο. Και παρ’ όλ’ αυτά, η προτεινόμενη ρύθμιση είναι εξόχως ορατή: στην Ελλάδα, οι ορθόδοξοι κληρικοί —8.000-10.000 άτομα: ιερείς, διάκονοι, επίσκοποι— κοστίζουν 180-200 εκατομμύρια ετησίως. Ακόμα κι αν είχαμε οικονομικά περιθώρια, που δεν έχουμε, αυτά τα ποσά θα μπορούσαν να διοχετευθούν, ενδεικτικά, στην αναβάθμιση των σχολικών υποδομών και στη μισθολογική ενίσχυση όσων δασκάλων κάνουν σωστά τη δουλειά τους.