Ευρωκοινοβούλιο: Μόνο το ναι σημαίνει ναι - Τι ζητούν οι ευρωβουλευτές για τον βιασμό

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απευθύνει σαφές κάλεσμα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη θέσπιση ενιαίας νομοθεσίας που θα ορίζει τον βιασμό με βάση την απουσία συναίνεσης, επιχειρώντας να καλύψει ένα κρίσιμο νομικό και κοινωνικό κενό στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Με ευρεία πλειοψηφία, οι ευρωβουλευτές ζητούν την εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία των θυμάτων δεν μπορεί να εξαρτάται από διαφορετικές ερμηνείες του νόμου ανά κράτος-μέλος.

«Μόνο το ναι σημαίνει ναι»

Κεντρικός άξονας της πρότασης αποτελεί η καθιέρωση ενός ορισμού του βιασμού που βασίζεται αποκλειστικά στην ελεύθερη, συνειδητή και ανακλητή συναίνεση. Το Κοινοβούλιο τονίζει ότι η σιωπή, η έλλειψη αντίστασης ή η απουσία ρητής άρνησης δεν μπορούν να ερμηνεύονται ως συναίνεση, ενώ ούτε η προηγούμενη συναίνεση, η προγενέστερη σεξουαλική συμπεριφορά ή μια υφιστάμενη ή προηγούμενη σχέση δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως συναίνεση. Η προσέγγιση αυτή επιχειρεί να ανατρέψει παγιωμένες αντιλήψεις που συχνά οδηγούσαν σε αμφισβήτηση των θυμάτων.

Παράλληλα, οι ευρωβουλευτές ζητούν επαρκή στήριξη και προστασία για τα θύματα και τους επιζώντες σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η νέα προσέγγιση με επίκεντρο το θύμα

Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν ότι η συναίνεση πρέπει να αξιολογείται εντός του εκάστοτε πλαισίου, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων που αφορούν βία, απειλή, κατάχρηση εξουσίας, φόβο, εκφοβισμό, κατάσταση απώλειας συνείδησης, μέθη, υποβολή σε χημικές ουσίες, ύπνο, ασθένεια, αναπηρία ή άλλη κατάσταση ευαλωτότητας. Υπογραμμίζουν ότι οι τραυματικές αντιδράσεις (όπως το «πάγωμα» ή η «παραίτηση») πρέπει να αποτυπώνονται στη νομοθεσία και τη δικαστική πρακτική και επαναλαμβάνουν την έκκλησή τους να προστεθεί η έμφυλη βία στον κατάλογο ποινικών αδικημάτων υπό το δίκαιο της ΕΕ

Το Κοινοβούλιο υπογραμμίζει ότι για τον βιασμό, μόνο μία νομοθεσία με βάση τη συναίνεση μπορεί να διασφαλίσει ουσιαστική δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη. Οι ευρωβουλευτές ζητούν μια διαθεματική και θυματοκεντρική προσέγγιση, η οποία να περιλαμβάνει άμεση ιατρική φροντίδα, σεξουαλική και αναπαραγωγική υγειονομική περίθαλψη, ασφαλή και νόμιμη άμβλωση, μετατραυματική περίθαλψη, ψυχολογική υποστήριξη και νομική συνδρομή. Ζητούν επίσης δωρεάν εξειδικευμένες υπηρεσίες υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένων κέντρων αντιμετώπισης κρίσεων που λειτουργούν σε 24ωρη βάση και παρέχουν ιατρική, ψυχολογική και νομική στήριξη.

Εκπαίδευση επαγγελματιών - Καταπολέμηση στερεοτύπων

Η έκθεση επισημαίνει την ανάγκη καθιέρωσης τακτικής και υποχρεωτικής κατάρτισης για επαγγελματίες που έρχονται σε επαφή με θύματα βιασμού, όπως αστυνομικοί, δικαστές, εισαγγελείς, επαγγελματίες υγείας και εργαζόμενοι πρώτης γραμμής.

Παράλληλα, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προχωρήσει στην ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών για ολοκληρωμένη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και να υλοποιήσει εκστρατείες ευαισθητοποίησης σχετικά με τη συναίνεση, τη σωματική αυτονομία και την αποδόμηση μύθων γύρω από τον βιασμό. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ανάγκη αντιμετώπισης της διαδικτυακής προπαγάνδας που αναπαράγει μισογυνικές και στερεοτυπικές αντιλήψεις.

«Ώρα για έναν κοινό ευρωπαϊκό κανόνα»

Οι εισηγήτριες του Κοινοβουλίου τονίζουν ότι η απουσία ενός ενιαίου ορισμού δημιουργεί σοβαρές ανισότητες στην προστασία των θυμάτων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επισημαίνουν ότι, παρά τις δυσκολίες σε επίπεδο Συμβουλίου, ολοένα και περισσότερα κράτη-μέλη υιοθετούν νομοθεσίες που βασίζονται στη συναίνεση, γεγονός που καταδεικνύει τη μετατόπιση της ευρωπαϊκής προσέγγισης.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλεί την Επιτροπή να αναλάβει συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία εντός του 2026, με στόχο την καθιέρωση ενός κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται καθοριστική για τη διασφάλιση ίσου επιπέδου προστασίας για όλα τα θύματα και για την ουσιαστική αντιμετώπιση της έμφυλης βίας σε ολόκληρη την Ευρώπη.