Ανασχηματισμος και διακυβέρνηση

Οι ανασχηματισμοί έχουν χαρακτηριστικά που έλκουν, ιδίως, τα ΜΜΕ: Το μυστικό και αιφνίδιο της διαδικασίας, οι προσωπικές ιστορίες των αποχωρούντων και των νεοεισερχόμενων που δίνουν έναν τόνο ανθρωπιάς και ενσυναίσθησης στη σκληρή κι εν πολλοίς απρόσωπη πολιτική, και η καλλιέργεια της προσδοκίας στους ψηφοφόρους ότι η επανεκκίνηση μπορεί να γίνει, εάν οι νέοι διορθώσουν τα λάθη και τις παραλείψεις των προηγούμενων. Η προσδοκία αυτή έχει κανονιστικό χαρακτήρα και δεν διαψεύδεται από τα πραγματικά γεγονότα. Επανεμφανίζεται στον, κάθε φορά, επόμενο ανασχηματισμό.

Οι αλλαγές ερμηνεύονται, συνήθως, ως αντίδραση του Πρωθυπουργού σε πρόσωπα και πολιτικές που δεν είχαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Ένας υπουργός, δηλαδή, (υποτίθεται ότι) ανασχηματίζεται όταν δεν πέτυχε τους στόχους που έπρεπε να πιάσει όταν ανέλαβε το Υπουργείο.

Ανασχηματισμός: Ο ρόλος του στη διακυβέρνηση της χώρας

Το ποιοί ήταν αυτοί οι στόχοι και σε ποιο βαθμό ο ανασχηματιζόμενος τους πλησίασε, παραμένει επτασφράγιστο μυστικό. Ποιον, δηλαδή, στόχο δεν πέτυχε ο κ. Θεοδωρικάκος όταν αποπέμφθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών και πως θα ξέρουμε εάν θα πετύχει τη στοχοθεσία του στο Υπουργείο Ανάπτυξης που τοποθετήθηκε; Η κ. Κεραμέως έφυγε από το Παιδείας επειδή πέτυχε ή δεν πέτυχε τους στόχους της και τα πήγε καλύτερα η χειρότερα στο Εσωτερικών; Ο κ. Κικίλιας που παραμένει στο ίδιο Υπουργείο πρέπει να έχει πιάσει τους στόχους του, και άρα, να βελτιώθηκε στην άσκηση της διακυβέρνησης από την προηγούμενη θητεία του στο Υπουργείο Υγείας από το οποίο ανασχηματίστηκε;

Οι μόνες απαντήσεις που δίνονται είναι εκείνες των ίδιων των ενδιαφερόμενων. Ο ανασχηματισμός και η λειτουργία της κυβέρνησης, ευρύτερα, είναι προσωπική υπόθεση των πολιτικών προσώπων που εμπλέκονται σ’ αυτήν. Ενώ, όμως, αυτό συμβαίνει, εν τοις πράγμασι, η επίσημη αιτιολογία των μετακινήσεων και αποπομπών είναι διαφορετική. Συνδέεται, δηλαδή, με κάποιου τύπου αξιολόγηση του έργου τους.

Εάν υποθέσουμε ότι οι Υπουργοί μετακινούνται στη βάση μιας κάποιας αξιολόγησης, αυτή δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην αντιληπτική ικανότητα και κρίση του Πρωθυπουργού. Κάποιοι «μπλε φάκελοι» που είχαν εμφανιστεί στο παρελθόν υποτίθεται ότι περιελάμβαναν μια υπουργική στοχοθεσία το περιεχόμενο της οποίας δεν δημοσιοποιήθηκε ποτέ.

Ανεξάρτητα, όμως, από το τι συμβαίνει στη χώρα μας, οι υπουργοί αξιολογούνται ως προς το εργο που παράγουν στα Υπουργεία με βάση οριζόντια κριτήρια, όπως είναι η ποιότητα της λογοδοσίας και του ρυθμιστικού πλαισίου, η πολιτική σταθερότητα και το κράτος δικαίου, η αποτελεσματικότητα και ο περιoρισμός της διαφθοράς.

Πως σας φαίνεται να αξιολογούσαμε τους εκάστοτε υπουργούς με βάση αυτα τα κριτήρια; Δεν θα σχηματίζαμε καλύτερη κρίση για τα πεπραγμένα καθενός εάν, για παράδειγμα, γνωρίζαμε ποια ήταν η ποιότητα της λογοδοσίας του κ. Αυγενάκη η η συμβολή του κ. Στυλιανίδη στον περιορισμό της διαφθοράς;

Δεν θα ήταν επίσης ενδιαφέρον να γνωρίζαμε και τον τρόπο, τη μέθοδο αξιολόγησης των Υπουργών; Σήμερα, εικάζουμε ότι αυτό γίνεται από το «Μαξίμου», το οποίο, ήδη, αποτελεί μια ευδιάκριτη «κυβέρνηση-εντός-της-κυβέρνησης» αριθμώντας 6 υπουργούς, μερικές εκατοντάδες υπαλλήλους κι ακόμη περισσότερους μετακλητούς.

Nα σημειώσουμε εδώ ότι η κυβέρνηση ως οργάνωση παρουσιάζει όλα τα προβλήματα μιας οιασδήποτε τυπικής γραφειοκρατικής οργάνωσης: Οι αρμοδιότητες μεταξύ των Υπουργείων ουδέποτε ξεκαθάρισαν, παρά τα περί του αντιθέτου διακηρυσσόμενα. Οι επικαλύψεις και οι συγκρούσεις μεταξύ των υπουργών με αρνητικές επιπτώσεις στην αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητά τους συνεχίζουν να υπάρχουν, παρά τα συντονιστικά κέντρα και τις σύγχρονες τεχνολογίες.

Ο στρατηγικός χαρακτήρας των υπουργείων έχει αποσαφηνιστεί μόνο στα χαρτιά και το προσωπικό τους ασθμαίνει, με μέσο όρο ηλικίας τα 55 έτη, το οποίο εργάζεται σε διάσπαρτες κτιριακές υποδομές που έχουν, συνήθως, μια προβηματική χωροθέτηση.

Σκεφθείτε να έπρεπε να αξιολογήσουμε το έργο των Υπουργών όσον αφορά τη διαχείριση των 4671 αρμοδιοτήτων στρατηγικού σχεδιασμού η των 1005 αρμοδιοτήτων που αφορούν τον έλεγχο της παρακολούθησης των αποτελεσμάτων της εκάστοτε ακολουθούμενης πολιτικής (βλ. Λειτουργική αξιολόγηση της κεντρικής δημόσιας διοίκησης).

Όταν, όμως, οι ελλείψεις και οι αδυναμίες των Υπουργείων δεν αποτελούν αντικείμενο συνεχούς διόρθωσης, τότε αυτές οδηγούν στο αίτημα της συνεχούς ενίσχυσής τους σε προσωπικό και πόρους. Ο νόμος του Parkinson ισχύει και εδώ αλλά, περιέργως, δεν σχολιάζεται και θεωρείται φυσιολογικό τα υπουργικά συμβούλια στη χώρα μας να αριθμούν πάνω απο 60 άτομα. Αυτό γίνεται, όταν χώρες πολύ μεγαλύτερες από την Ελλάδα (Ιταλία, Ισπανία) δεν έχουν περισσότερους από 20-25 Υπουργούς.

Εκείνο, το οποίο, εν κατακλείδι χρήζει ιδιαίτερης μνείας, είναι η εξέλιξη του «κέντρου διακυβέρνησης» (για το οποίο, ειρήσθω εν παρόδω, δεν εφαρμόζονται τα κριτήρια της χρηστής διακυβέρνησης). Ενώ γνωρίζουμε ότι όλα τα Υπουργεία παράγουν και παρουσιάζουν σχέδια δράσης, δεν γνωρίζουμε ούτε την πορεία της στοχοθεσίας ούτε και τις επιδόσεις κάθε Υπουργείου.

Αυτό υποτίθεται ότι είναι μια από τις κεντρικές αποστολές της Προεδρίας της Κυβέρνησης. Θα έπρεπε να εντοπίζει δημόσιες πολιτικές στο σύνολο ή σε μέρη τους η σε διεπαφές που πάσχουν και να παρεμβαίνει αλλάζοντας τη στοχοθεσία ή υποστηρίζοντας με επιπλέον μέσα την εφαρμογή τους.

Όλα αυτά δεν συνιστούν μια αμιγώς τεχνική παρέμβαση για την βελτίωση της ποιότητας του κυβερνητικού έργου. Εμπλουτίζουν και βελτιώνουν την ποιότητα της πολιτικής διαχείρισης των δημόσιων πολτικών. Πέραν δε τούτου, το αίτημα των πολιτών για περισσότερη και καλύτερη πληροφόρηση είναι σήμερα πιο έντονο απ’ ότι στο παρελθόν και επιτάσσει ουσιαστικές κι όχι διακοσμητικές αλλαγές στην διακυβέρνηση.

Ελπίζω ότι οι μελλοντικοί ανασχηματισμοί θα εισφέρουν κάτι θετικό στην ποιότητα της διακυβέρνησης, απομακρύνοντας τη χώρα μας από τη Σκύλλα του αυταρχισμού και τη Χάρυβδη του λαϊκισμού.