Φίλοι και πολιτική τοποθέτηση: Το ιδεολογικό χάσμα θέτει σε δοκιμασία τις φιλίες

Η οικοδόμηση εμπιστοσύνης, η κατανόηση και ο σεβασμός των ορίων του καθενός μπορούν να σώσουν τις φιλίες μας ακόμα κι αν υπάρχουν διαφορετικές πολιτικές απόψεις. Αν νιώθετε ότι είναι δύσκολο να συζητήσετε περί πολιτικής με φίλους και μέλη της οικογένειάς σας, δεν είστε μόνοι —σε όλες τις χώρες υπάρχει κρίση φιλίας εξαιτίας των διαφορετικών πολιτικών θέσεων.

Το πολιτικό χάσμα στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξάνεται σταθερά εδώ και κάμποσα χρόνια. Σύμφωνα με έρευνα της Pew Research, οι πλειοψηφίες των ψηφοφόρων του Ντόναλντ Τραμπ και του Τζο Μπάιντεν αναφέρουν ότι έχουν «λίγους ή καθόλου φίλους από το αντίπαλο κόμμα». Η Debilyn Molineaux, πρόεδρος της Bridge Alliance και συνεκδότης του "The Fulcrum", λέει ότι στην ιστορία, οι κύκλοι έντονων διαφωνιών συμβαίνουν συνήθως σε περιόδους μεγάλων διαφορών στον πλούτο μεταξύ της εργατικής τάξης και της ελίτ. «Το κοινωνικό συμβόλαιο έχει καταρρεύσει στις ΗΠΑ», λέει. «Χρειαζόμαστε ένα καινούργιο, και τσακωνόμαστε γι' αυτό.» Αλλά, οι πολιτικές θέσεις είναι κάτι αρκετά πιο περίπλοκο από την οικονομική δυνατότητα του καθενός.

Οι Αμερικανοί είναι πιο πολωμένοι από ποτέ, ή τουλάχιστον έτσι πιστεύουν μολονότι έχουν περάσει από πολλές εμπόλεμες φάσεις. Αν και η διαφορά και η διαφωνία είναι απαραίτητες για μια ακμάζουσα δημοκρατία, το ιδεολογικό χάσμα θέτει σε δοκιμασία τις φιλίες — οι οποίες, όπως είναι γνωστό, συμβάλλουν στη θετική στάση στην καθημερινότητα, συνδέονται με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, δίνουν αίσθημα νοήματος και σκοπού, βοηθούν στην ανακούφιση από το άγχος: όπως λέει η κλινική ψυχολόγος Vinita Mehta στο ‘’Psych Central’’, ιδιαίτερα όσοι έχουν δύσκολες ή τοξικές οικογενειακές σχέσεις, κάνουν τους φίλους τους «οικογένεια» —αλλά η πολιτική υπονομεύει αυτές τις πολύτιμες σχέσεις. Δεν είναι παράλογο: καθώς επιδιώκουμε να συνδεόμαστε με ανθρώπους που μοιράζονται τα συστήματα των πεποιθήσεών μας, όταν νιώθουμε ότι ένας φίλος δεν συμμερίζεται τις αξίες μας, προκαλείται διχασμός. «Οι πολιτικές πεποιθήσεις είναι μεγάλο μέρος της ταυτότητας των ανθρώπων, επομένως κάποιοι ίσως αισθάνονται απειλή για την ταυτότητά τους τη συναναστροφή με άτομα που έχουν διαφορετική άποψη ή άποψη που θεωρούν επιβλαβή ή λανθασμένη», λέει ο Ciaran O’Connor, επικεφαλής μάρκετινγκ της Braver Angels, ενός οργανισμού που έχει στόχο να «αποπολώσει» την αμερικανική πολιτική ζωή. Ο O'Connor αποδίδει εν μέρει την πόλωση στον κατακερματισμό και στη βαθιά αντίθεση των σημερινών μέσων ενημέρωσης. Οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τα κομματικά μέσα ενημέρωσης, όπως το συντηρητικό Fox News και το φιλελεύθερο MSNBC, συμβάλλουν στην πόλωση τοποθετώνντας τους ανθρώπους σε στεγανοποιημένους θαλάμους πρόσληψης της πραγματικότητας. Δύο άτομα μπορούν να παίρνουν πολύ διαφορετικές πληροφορίες, ανάλογα με τα κανάλια που παρακολουθούν.

Αν πιστεύετε ότι μια φιλία είναι κατά τα άλλα σταθερή και θέλετε να αποφύγετε τη διάλυσή της λόγω των πολιτικών διαφορών, μπορείτε να ακολουθήσετε μερικές τεχνικές επικοινωνίας —π.χ. το να αποφεύγετε τις πολιτικές συζητήσεις και να μοιράζεστε μόνο τα τα κοινά πράγματα. Αν υπάρχει ισχυρή βάση σεβασμού και ειλικρίνειας, η φιλία μπορεί να επιζήσει: χρειάζεται όμως «ενεργητική ακρόαση», το να ακούμε τον άλλον με στόχο να κατανοήσουμε τις απόψεις και την οπτική του. Το κλισέ «συμφωνούμε ότι διαφωνούμε» έχει κάποιο περιεχόμενο: πρέπει να ακούμε τι έχει να μας πει ο άλλος χωρίς να διακόπτουμε, χωρίς να αγανακτούμε. Στις πικρές διαφωνίες μπορούμε να κάνουμε την προσπάθεια να ελέγξουμε τα συναισθήματά μας: αλλάζει ο τόνος της φωνής μας; Χαλάει η διάθεσή μας; Αν η ένταση γίνεται αφόρητη, ίσως πρέπει να κάνουμε ένα βήμα πίσω. Η κλιμάκωση δεν θα πείσει τον άλλον, δεν θα αποδείξει το δίκιο μας και δεν θα ωφελήσει τις φιλικές σχέσεις.

Εξάλλου, αν και ο διχασμός μπορεί να είναι σαφής, υπάρχουν πάντοτε ορισμένα θέματα στα οποία συμφωνούμε οι περισσότεροι από εμάς — όπως π.χ. το ότι νοιαζόμαστε για τη χώρα μας και για τη διαφθορά στην πολιτική και στα ΜΜΕ. Αυτά είναι καλά θέματα για συζήτηση όταν αναζητούμε κοινό έδαφος. Πράγματι, δεν είναι σπάνιο το να χάνουμε το χιούμορ μας ή να νιώθουμε πως έχουμε μπροστά μας έναν ξένο που είναι επιπλέον κουτός και χοντροκέφαλος. Καμιά φορά, έχει νόημα να κλείσει ένα κεφάλαιο για μια φιλία: οι πολιτικές θέσεις όταν απομακρύνονται υπερβολικά και δεν υπάρχει διάθεση να βρεθεί το κοινό έδαφος γίνονται η αφορμή να τελειώσουν σχέσεις που πιθανότατα ήταν ήδη σαθρές. Όπως χρειάζεται προσπάθεια για να διατηρήσουμε τις φιλίες, χρειάζεται προσπάθεια και για να τις διακόψουμε όταν έχουν εξαντληθεί.