Ακτιβισμός και κλιματική αλλαγή: Οι αγώνες για το κλίμα

Σε μια συγκέντρωση στο Λιτλ Ροκ του Άρκανσο για την κλιματική αλλαγή, πολλοί νέοι κρατούσαν πλακάτ με το σύνθημα «You’ll die of old age. I’ll die of climate change». Νομίζω πως η ιδέα ότι το παρελθόν ήταν καλύτερο από το παρόν κι ότι φτάνει η ώρα της Αποκάλυψης ταιριάζει περισσότερο σε γηραλέους συντηρητικούς παρά σε νεαρούς διαδηλωτές: συχνά, η προσέγγιση των ακτιβιστών για το κλίμα χαρακτηρίζεται από ιστορική άγνοια, περιβαλλοντική άγνοια, δια-γενεανική αντιπαράθεση και μονομέρεια.

Η ιστορική άγνοια φανερώνεται από τις ψευδείς εντυπώσεις ότι η προηγούμενη γενιά έζησε εύκολη ζωή. Αν και πράγματι υπήρχαν διαλείμματα «ευκολίας», δηλαδή δημοκρατικής και οικονομικής ανάπτυξης –κυρίως στις πολύ ανεπτυγμένες χώρες– όσο παλιότερα ανατρέξουμε στο παρελθόν, τόσο χειρότερη ήταν η γενική κατάσταση· ιδιαίτερα ως προς τις προκαταλήψεις φυλής και φύλου, ως προς την ανοχή σε καθημερινές αδικίες, ως προς πολλά ζητήματα ηθών και πολιτισμού που σήμερα έχουν σε μεγάλο βαθμό διευθετηθεί. Το να καλλιεργείται η αντίληψη στους νεότερους ότι γεννήθηκαν σε λάθος εποχή («τα καημένα τα παιδιά!») δεν μου φαίνεται και τόσο ευοίωνη αρχή για τη ζωή τους. Εξάλλου, δεν ισχύει. Στη διάρκεια δύο ή τριών γενεών πολλά πράγματα έχουν βελτιωθεί, ενώ μερικά, πολύ λιγότερα, έχουν χειροτερέψει. Υπάρχουν και πράγματα που έχουν αλλάξει χωρίς να ξέρουμε, χωρίς να μπορούμε να διακρίνουμε, αν είναι καλά ή κακά για τη ζωή μας. Πόλεμοι, αρρώστιες, καταστροφές, απειλές κάθε είδους υπήρχαν πάντοτε· θα ήταν ωφέλιμο να μάθουμε δυο-τρία πράγματα για την ιστορία της ανθρωπότητας ώστε να χαιρόμαστε κάθε πρωί που η μοίρα δεν μας έριξε στη Σομαλία (γεωγραφική καλοτυχία) ή στη διάρκεια των παγκοσμίων πολέμων (χρονική καλοτυχία). Ακριβώς επειδή η ανθρωπότητα προχωρεί, παρά τις αναταράξεις και τις στιγμιαίες οπισθοδρομήσεις, ο καθένας από μας θα έπρεπε να μακαρίζει την τύχη του που ζει στο σήμερα και όχι στο χθες: στο σήμερα της υψηλής τεχνολογίας, της προωθημένης ιατρικής, της μακροβιότητας, των δημοκρατικών θεσμών σε πολλές χώρες και της μείωσης της φτώχειας επίσης σε πολλές χώρες. Αν η πανδημία Covid-19 συνέβαινε «χθες», δεν θα ήμασταν τώρα εδώ να παραπονιόμαστε επειδή κάνει υπερβολική ζέστη.

Η κλιματική αλλαγή είναι μια πραγματικότητα. Όμως, εκτός του ότι δεν ευθύνεται για μια πλημμύρα ή για έναν τυφώνα –πλημμύρες και τυφώνες συνέβαιναν πάντοτε με την ίδια περίπου συχνότητα– δυστυχώς για όλους μας, ταυτοχρόνως, υπάρχουν κι άλλα παγκόσμια, περιφερειακά και τοπικά προβλήματα. Η ανάδειξη της κλιματικής αλλαγής σε κεντρικό γενεακό πολιτικό ζήτημα πιθανότατα παραμερίζει εξίσου σοβαρές προκλήσεις και αναβάλλει τις αναγκαίες άμεσες λύσεις αναθέτοντάς τες στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Κι όμως, ενώ προσπαθούμε να επιτύχουμε τη ενεργειακή μετάβαση –που είναι επείγουσα και απαραίτητη– θα μπορούσαμε να αγωνιζόμαστε σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο για την πρόσβαση όλων σε καθαρό νερό, για την αναδάσωση στις φτωχές χώρες, για τη μείωση των σκουπιδιών και για την ανακύκλωσή τους. Μια διαδήλωση για το κλίμα δεν θα έπρεπε να αφορά τον έναν βαθμό Κελσίου που μας έχει φορτωθεί, αλλά τη φτώχεια του μισού πλανήτη και τις ολέθριες συνήθειες του άλλου μισού. Θα εκτιμούσα, για παράδειγμα, αν στη διαδήλωση στο Λιτλ Ροκ υπήρχε αίτημα να μειωθεί διά νόμου η χρήση των κλιματιστικών στις ΗΠΑ και να μην αναγκαζόμαστε να φοράμε πουλόβερ στους εσωτερικούς χώρους: όπως έχω ξαναγράψει σχολιάζοντας τις αμερικανικές σπατάλες, η μέση θερμοκρασία στους εσωτερικούς χώρους είναι γύρω στους 18 βαθμούς Κελσίου. Αν έφτανε τους 22 βαθμούς, θα σήμαινε μεγάλη ενεργειακή οικονομία και ανάσα για το περιβάλλον.

Ήθελα να πλησιάσω αυτούς που κρατούσαν τα πλακάτ και να τους καθησυχάσω: Δεν θα πεθάνετε από την κλιματική αλλαγή. Έχετε πολλές πιθανότητες να ζήσετε 110 χρόνια. Γι’ αυτό χρειάζεστε περισσότερη περιέργεια, υπομονή και αντοχή – μεταξύ άλλων στη ζέστη. Αρχίστε από τα απλά πράγματα: μην καταναλώνετε όλα αυτά τα πλαστικά που καταναλώνετε· μην πηγαίνετε μέχρι τη γωνία οδηγώντας και χαμηλώστε επιτέλους την ένταση των κλιματιστικών.