Ε, ας μην κάνουμε σαν τους Τούρκους

Ποιος φτάνει στο σημείο να «διορθώσει» ακόμη και τον πρόεδρο μιας άλλης χώρας; Ποιος ξεψειρίζει τις προεδρικές ομιλίες για να ξαναγράψει την ιστορία; Μα κάποιος που όχι μόνο δεν έχει συμφιλιωθεί με το παρελθόν του αλλά βρίσκεται και σε μια κατάσταση μόνιμης διάρρηξης με αυτό. Η τουρκική ηγεσία δεν διαγράφει απλώς σελίδες της ιστορίας της, τις σκίζει με μανία. Δεν εξωραΐζει ψύχραιμα το παρελθόν της, το σκάει από αυτό στο άκουσμα και μόνο της λέξης «γενοκτονία». 

Είναι κάτι που υπενθύμισε η επίθεση στην Κατερίνα Σακελλαρόπουλου. Μια αποστροφή της προέδρου στα Σούρμενα για τις βαρβαρότητες, θύματα των οποίων έχουν πέσει οι Πόντιοι, έφτασε ως την Άγκυρα. Και η ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών έγινε ένα ηχείο που έκανε την φωνή της προέδρου να περάσει τα σύνορα της Αργυρούπολης - ποιος θα είχε πάρει χαμπάρι μια ομιλία που δεν ξέφυγε ούτε πόντο από το εθνικό αφήγημα, διανθισμένη με έναν στίχο του Σεφέρη, αν δεν είχε εκδηλωθεί η τουρκική υπεραντίδραση; 

Ό,τι ακολούθησε - από την υποδοχή της σπασμωδικής αντίδρασης της Αγκυρας ως «πρόκληση» έως την απάντηση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών - θα ήταν απλώς business as usual. Θα ήταν ακόμη ένα παρελθοντολογικό, αν όχι παρελθοντολαγνικό, bras de fer ανάμεσα στις δυο χώρες. Στα εκατό χρόνια όμως από την μικρασιατική καταστροφή, η ιστορία βαραίνει αλλιώς. Και μπορεί να μην περιμένει κανείς να μάθει ιστορία από τους πολιτικούς, αξίζει όμως να κρατήσει μια υπόδειξη του Νίκου Δένδια στους Τούρκους: «Η αποδοχή της ιστορικής αλήθειας και η συμφιλίωση των εθνών με το παρελθόν τους», είπε στη δήλωση του, «αποτελεί άλμα ηθικής υπέρβασης των διαφορών μεταξύ των λαών και εχέγγυο ειρηνικής συνύπαρξής τους για το μέλλον».

Ε, ας μην κάνουμε σαν τους Τούρκους. Ας επιχειρήσουμε σε αυτήν την επέτειο αυτήν την «ηθική υπέρβαση» που λέει ο υπουργός. Ας δεχθούμε την ιστορική αλήθεια έτσι όπως έχει καταγραφεί στη Συνθήκη της Λωζάνης: «Η Ελλάς», λέει το άρθρο της Συνθήκης, «αναγνωρίζει την υποχρέωσιν αυτής όπως επανορθώση τας προξενηθείσας εν Ανατολία ζημίας εκ πράξεων του ελληνικού στρατού ή της ελληνικής διοικήσεως αντιθέτων προς τους νόμους του πολέμου». 

Το 1923 η Ελλάδα δέχθηκε πως ο στρατός της διέπραξε εγκλήματα πολέμου. Στην Ανατολία, το «γιουνάν ασκέρ» λειτούργησε ως στρατός κατοχής. Έκαψε χωριά και εκτέλεσε άμαχους σε αντίποινα,  λεηλάτησε, βίασε. Έλληνες στρατιώτες, μου έλεγε ένας Μικρασιάτης, έφτιαχναν κομπολόγια χρησιμοποιώντας για χάντρες τις ρώγες των γυναικών που βίαζαν και μετά σκότωναν. Αυτό ήταν το τρόπαιο της απόλυτης βαρβαρότητας. Και η ελληνική βαρβαρότητα δεν διέφερε ούτε από την τουρκική, ούτε από τη γερμανική, ούτε από την αγγλική ή τη γαλλική. Οι πόλεμοι είναι γεμάτοι από εγκλήματα «αντίθετα με τους νόμους τους πολέμου». 

Δεν είναι μια αλήθεια που θα περίμενε να ακούσει κανείς στα Σούρμενα. Αλλά για να μην κάνουμε σαν τους Τούρκους, τις μαύρες σελίδες δεν πρέπει να τις σκίζουμε. Πρέπει απλώς, υπερβατικά και ψύχραιμα, να αρχίσουμε να τις διαβάζουμε.