Για το κλισέ της «πρώτης γυναίκας»: Ειδήσεις χωρίς γένος

Eιπώθηκε κάποτε πως στον μακρύ δρόμο που έχει να διανύσει η ισότητα, θα έχει φτάσει σε ένα καλό σημείο την ημέρα που θα εξαντληθεί το κλισέ της «πρώτης γυναίκας». Θα είναι άραγε την ημέρα που στον θρόνο της Αγίας Εδρας θα καθίσει για πρώτη φορά μια γυναίκα –η πρώτη πάπισσα, μια πάπισσα Ιωάννα;  Δεν μπορεί να το ξέρει κανείς. Ξέρει όμως πως αυτή η ημέρα αργεί ακόμη. Μόλις προχθές, ημέρα Τρίτη, κάθισε για πρώτη φορά στην διευθυντική καρέκλα του Reuters, ενός ειδησεογραφικού πρακτορείου με ιστορία 170 χρόνων, μια γυναίκα. Η πάπισσα Ιωάννα της δημοσιογραφίας είναι η Αλεσάντρα Γκαλόνι, μια 47χρονη Ιταλίδα από τη Ρώμη και δεν χρειάστηκε καν να μεταμφιεστεί σε άνδρα.

Δεν χρειάστηκε να καταφύγει σε τέτοιου είδους παρενδυσίες ούτε η Κάθριν Βίνερ για να αναλάβει τις τύχες του Guardian, ούτε η Ζάνι Μίντορ Μπέντοουζ για να αναλάβει εκείνες του Economist, ούτε η Ρούλα Καλάφ που ανέλαβε τους Financial Times. Είναι όλες τους «πρώτες διευθύντριες», κάτι που σε μια άλλη Ρούλα, πρώτη διευθύντρια κάποτε, φαντάζει κάτι περισσότερο από αισθητική ανορθογραφία. Τι σημαίνει πρώτη διευθύντρια; Πιθανότατα ό,τι σημαίνει και «η δημοσιογραφία γένους θηλυκού». Ο,τι μπορεί να σημαίνει ακόμη ένα δημοσιογραφικό κλισέ, διατυπωμένο ως κλισέ, δηλαδή απολύτως τίποτε.

Τα κλισέ όμως δεν είναι ο μοναδικός εχθρός της δημοσιογραφίας και οπωσδήποτε δεν είναι ο πιο σημαντικός. Με άλλα λόγια, δεν έχει τόση σημασία εάν οι έξοδοι του Πάσχα θα γίνονται πάντα «με σύμμαχο τον καλό καιρό» ή εάν οι επιφανείς εκδημούντες θα πηγαίνουν χωρίς την παραμικρή αμφιβολία στη «γειτονιά των αγγέλων». Δεν έχει καν το γένος της δημοσιογραφίας. Έχει όμως το είδος την εποχή των ψηφιακών μέσων, των σόσιαλ μίντια και των fake news.

Μια απάντηση δίνει η «πρώτη διευθύντρια» στην ιστορία του Reuters. Δεν τη διάλεξαν επειδή είναι γυναίκα, δεν τη διάλεξαν για λόγους ποσόστωσης. Τη διάλεξαν επειδή κρίθηκε πως είναι η ικανότερη. Κι αν υπάρχει μια μεγάλη κατάκτηση στην επιλογή, μια σημαντική ημέρα στον δρόμο προς την ισότητα, αυτή είναι πως δεν την παρέκαμψαν -παρόλο που είναι η ικανότερη- επειδή είναι γυναίκα.

Διαβάζω πως ρόλο στην επιλογή της έπαιξε το βάρος που δίνει η Αλεσάντρα Γκαλόνι στον τρόπο που παράγονται οι ειδήσεις. Πώς μπορεί η ευκολία που έχει πλέον και το πιο μικρό μέσο στη μετάδοση των ειδήσεων να μην υπονομεύσει την αξιοπιστία του; Η δική της πεποίθηση είναι πως όταν έχει να επιλέξει κανείς ανάμεσα στην πρωτιά της είδησης και τη σωστή πληροφόρηση δεν μπορεί παρά να προτιμήσει το δεύτερο. Σε έναν κόσμο με τέτοια πληθώρα πηγών θα ήταν αυτοκαταστροφικό να μην προσπαθήσει κανείς να ενημερώσει γρήγορα. Αλλά  θα ήταν χειρότερο να μην προσπαθήσει να ενημερώσει σωστά. Να διαχωρίσει, όπως το έθεσε κάποτε η ίδια σε ένα σεμινάριο του Reuters στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης,  τα γεγονότα από τις φήμες.

Διαφανής δημοσιογραφία: αυτή είναι μια πρόκληση που ξεπερνά τα γένη. Στα μεγάλα τους θέματα, τα σύγχρονα μέσα προσφέρουν στους αναγνώστες τους και το back story. Εξηγούν με ποιον τρόπο εργάστηκαν, πώς ξεπέρασαν προκλήσεις, πώς αντιμετώπισαν κινδύνους. Πώς υπηρέτησαν την αντικειμενικότητα στην κάλυψη των γεγονότων και την έντιμη υποκειμενικότητα στον σχολιασμό τους. Αυτό είναι η μέθοδος μιας πάπισσας Ιωάννας που έγραψε κάποτε ένα βιβλίο για τον πάπα Φραγκίσκο. Αυτή είναι η μέθοδος και για κάθε μέσο –και ακόμη περισσότερο για τα μέσα των οποίων η αξιοπιστία είναι  καταρρακωμένη, όπως συμβαίνει με πολλά από τα ελληνικά. Είναι και μια μέθοδος ή μάλλον μια προϋπόθεση επιβίωσης τουλάχιστον μέχρι την άγια ημέρα που στον θρόνο τους θα καθίσει μια πρώτη πάπισσα.