Χρειαζόμαστε να επανεφεύρουμε την Ελλάδα

Η μεγάλη πρόκληση του κορωνοϊού είναι άλλη μια αιτία, μετά την κοινωνικοοικονομική κρίση, ανάδειξης της απόλυτης αναγκαιότητας για ανατρεπτικές μεταρρυθμίσεις. Η επόμενη μέρα και η διαφαινόμενη κολοσσιαία οικονομική και κοινωνική πρόκληση που έχουμε μπροστά μας, η οποία προστίθεται στη δεκαετή κρίση, απαιτούν ένα άλλο κράτος, μία άλλη οργάνωση υπηρεσιών υγείας, και βέβαια μία άλλη παιδεία, μία διαφορετική ενσωμάτωση στην οικονομία της επιστήμης και της έρευνας.

Η παρουσία του επικίνδυνου κορωνοϊού φέρνει συνειρμούς σε άλλες επικίνδυνες «ιώσεις» που διέτρεξαν την κοινωνία μας για χρόνια. Ο ωχαδερφισμός, η εσωστρέφεια, η ήσσονα προσπάθεια και το προσωπικό η συντεχνιακό βόλεμα, η κοινωνική και φορολογική ανευθυνότητα, η άναρχη δόμηση, το γρηγορόσημο και η διαφθορά στο δημόσιο τομέα, η ατιμωρησία στο όνομα της δημοκρατίας είναι μερικές από αυτές. Οι καταστροφικές αυτές κοινωνικές και πολιτικές συμπεριφορές δοκιμάστηκαν στη συνείδηση της πλειοψηφίας των πολιτών τα τελευταία πέντε χρόνια, η δε πρόσφατη καραντίνα μάς έφερε και πάλι αντιμέτωπους με τη συνείδησή μας. Είχαμε ανέλπιστα τον χρόνο να συναντήσουμε τον εαυτό μας. 

Ποιος θα φαντάζονταν ότι στην εποχή της βιοτεχνολογικής έκρηξης, της 4ης βιομηχανικής επανάστασης της τεχνητής νοημοσύνης, της μηχανικής μάθησης, ένα «πακέτο» γενετικού υλικού (ούτε καν κύτταρο, όπως λανθασμένα περιγράφεται ως μονοκύτταρος οργανισμός ο ιός), θα διαφέντευε την παγκόσμια κοινωνία, την παγκόσμια οικονομία. Ο ιός υπενθύμισε στο αλαζονικό ανθρώπινο είδος πόσο ευάλωτο είναι. Αν όχι φυσικά, σίγουρα κοινωνικά και ψυχικά.

Η πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας επέδειξε τους τελευταίους δύο μήνες της καραντίνας μεγάλη υπευθυνότητα. Η ανησυχία για το αύριο, ο φόβος για την υγεία, η έγνοια για τους ανθρώπους μας συνέβαλαν καθοριστικά στην αναπάντεχα υπεύθυνη αντίδρασή μας. Η περίοδος της καραντίνας συνηγορεί στο ότι οι περισσότεροι, δυστυχώς όχι όλοι, είναι σήμερα πιο έτοιμοι να αλλάξουν συμπεριφορές.

Η κοινωνία είναι σήμερα πιο έτοιμη να αποδεχθεί έναν ουσιαστικό ανασχεδιασμό των στόχων, των μεθόδων και της στελέχωσης της παιδείας σε όλες τις βαθμίδες της, με προτεραιότητα στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Κι αυτό γιατί σήμερα συνειδητοποιεί πιο έντονα ότι έχει ανάγκη μιας παιδείας που θα παράγει καλούς επιστήμονες, όπως αυτοί που τον βοηθούν να αντιμετωπίσει τη λοίμωξη. Να προετοιμάζει επαγγελματίες και τεχνικούς με γνώση και αυτοπεποίθηση στα δύσκολα, που θα αφήσουν πίσω τις συμπεριφορές της αρπαχτής, της μεταπρατικής οικονομίας, της αποφυγής του επιχειρηματικού ρίσκου, της διαφθοράς. 

Η επόμενη μέρα έχει ανάγκη από δημιουργικούς, άφοβους, καινοτόμους επιχειρηματίες και επαγγελματίες. Έχει ανάγκη μιας παιδείας που θα προετοιμάζει τους πολίτες για την καθημερινή ενσωμάτωση στη προσωπική και επαγγελματική ζωή τους των νέων τεχνολογιών, των αποτελεσμάτων της βασικής, της τεχνολογικής και της εφαρμοσμένης έρευνας, της καινοτομίας. Η περιοριστική για τις μετακινήσεις υγειονομική κρίση του κορωνοϊού απέδειξε περίτρανα ότι ο τουρισμός δεν μπορεί να καλύψει τις οικονομικές ανάγκες μας. Ιδιαίτερα της Ελλάδας των περίπου 3 εκατομμυρίων συνταξιούχων, της υπογεννητικότητας.  

Για να αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις χρειαζόμαστε μια πολυδιάστατη, πολύμορφη, εξωστρεφή, εξ αποστάσεως οικονομία προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας, που απαιτεί μιας εντελώς διαφορετική παραγωγική βάση από τη σημερινή. Η ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών σε κάθε παραγωγική δραστηριότητα (πρωτογενής τομέας, βιομηχανική παραγωγή, τηλεπικοινωνίες, αγορά, τουρισμός) καθώς και στις τραπεζικές δραστηριότητες αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ συνθήκη οικονομικής επιβίωσης σε ένα ανταγωνιστικό, πολυπολικό και αβέβαιο κόσμο που αλλάζει με απίστευτες ταχύτητες. Η σημαντικότατη αλλά πρωτόλεια προσπάθεια της Πολιτείας για την εφαρμογή των ηλεκτρονικών συναλλαγών του πολίτη με το κράτος και την ηλεκτρονική διακυβέρνηση αφορά σε εύλογες διεθνώς τεχνολογίες που εφαρμόζονται από χρόνια στις ευρωπαϊκές χώρες. Η χώρα πρέπει να περάσει τάχιστα στην αληθινή 4η βιομηχανική επανάσταση των τεχνολογιών της τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης.

Η κοινωνική και ατομική υπευθυνότητα που επέδειξε η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών στο θέμα του κορωνοϊού δείχνει ότι η πλειοψηφία της κοινωνίας είναι σήμερα πιο έτοιμη να αλλάξει ρώτα.

Η κυβέρνηση οφείλει να προωθήσει τις αναγκαίες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις στην παιδεία και στην έρευνα ώστε να ανοίξει ο δρόμος προς τον ουσιαστικό κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό εκσυγχρονισμό της χώρας. Η συγγνωστή για δεκαετίες μικροδιαχείριση των προβλημάτων μας, η δευτέρα δηλαδή φύση μας, πρέπει να αλλάξει. Αυτή η κυβέρνηση έχει τη συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας μαζί της. Το σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο που αποταμιεύει με τη μέχρι σήμερα επιτυχή και θαρραλέα πολιτική της στις εθνικές και υγειονομικές προκλήσεις της δίνουν την δύναμη αλλά έχει και την ευθύνη να προωθήσει ουσιαστικές και όχι μικροδιαχειριστικές μεταρρυθμίσεις. Οφείλει να κλείσει τα αυτιά της στους βολεμένους ιερείς της μικροδιαχείρισης που εμφανώς υπάρχουν και μέσα της. 

Η κοινωνική και ατομική υπευθυνότητα που επέδειξε η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών στο θέμα του κορωνοϊού δείχνει ότι η πλειοψηφία της κοινωνίας είναι σήμερα πιο έτοιμη να αλλάξει ρώτα. Ας μη χάσουμε και αυτή την ευκαιρία. Απαιτούνται σήμερα παρά ποτέ ουσιαστικές, ανατρεπτικές μεταρρυθμίσεις στην παιδεία και στην έρευνα. Και αυτό γιατί οι συνήθεις «λύσεις» δεν θα μπορέσουν στις σημερινές εξαιρετικές συνθήκες να βοηθήσουν τη χώρα. Χρειαζόμαστε να επανεφεύρουμε την Ελλάδα, όχι απλά να τη διορθώσουμε.