Κοινωνια

Η Εριέττα Μαυρουδή, οι καλές και καλύτερες μαμάδες 

Η δημόσια συζήτηση για καλές/κακές μαμάδες έχει πάρει φωτιά, η οποία δεν λέει να σβήσει, με αφορμή τα όσα είπε περί μαμαδοσύνης η γνωστή διαφημίστρια

Μανίνα Ζουμπουλάκη
4’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Οι δηλώσεις της Εριέττας Μαυρουδή για τη μητρότητα, η κοινωνική πίεση στις γυναίκες να γίνουν μητέρες, η ανισότητα στη γονεϊκή φροντίδα και οι προκλήσεις των εργαζόμενων μητέρων.

Όταν είχα ακούσει το «Δεν το έχω ως μαμά» της Εριέττας Μαυρουδή, είχα σκεφτεί «οχ» και «θα πέσουν να τη φάνε!» – οι υπέρμαχοι της μαμαδοσύνης, οι οικογενειαρχοφύλακες, οι φανατικοί, οι μαμα-μουτζαχεντίν, άλλες μαμάδες που θεωρούν ότι αυτές το «έχουν» με χίλια. Και τι είπε η γυναίκα; Ότι επειδή δούλευε η ίδια, το παιδί της μεγάλωσε με τη γιαγιά του. Όπως μεγάλωσαν χιλιάδες παιδιά στην Ελλάδα, όπως μεγαλώνουν τα παιδιά στη Μεσόγειο αλλά και στην Κίνα, τις Φιλιππίνες και σε ένα σωρό άλλες κουλτούρες – σιγά τα αυγά. Η μέση μαμά (όχι η μαμα-μουτζαχεντίν, η φανατική της αγίας μητρότητας, που είναι άλλη εντελώς κατηγορία) αισθάνεται ανακούφιση όταν εμφανίζεται ο παππούς ή η γιαγιά και αναλαμβάνει το μωρό που κλαίει ή το τρίχρονο που δεν τρώει την κρέμα του ή το πεντάχρονο που χτυπιέται στο πάτωμα.

Η μέση μαμά γενικά περνάει μεγάλο λούκι όταν είναι εργαζόμενη, το υπογράφω μαζί με χιλιάδες εργαζόμενες μαμάδες που δεν παρατήσαμε την καριέρα/δουλειά μας για να μεγαλώσουμε παιδιά κατ’ αποκλειστικότητα – επειδή αυτό το έκαναν οι γιαγιάδες κι οι μαμάδες μας, το ξέραμε από τις δραματικές αφηγήσεις τους, και δεν μας φάνηκε ποτέ ιδανικό, ούτε καν καλό. Οι γυναίκες που γεννήθηκαν στις δεκαετίες του ’30, ’40, ως τα μισά του ’50 περίπου, είχανε αυτόν τον νταλκά στο κεφάλι τους: να παντρευτούν και να κάνουν οπωσδήποτε παιδιά. Η μαμαδοσύνη ήταν ο κανόνας για τις γυναίκες, ενώ η επαγγελματική αποκατάσταση, πόσο μάλλον η καριέρα, ήταν η εξαίρεση. Για να σπουδάσει μια γυναίκα, ως τα μισά της δεκαετίας του ’50, έπρεπε να ανήκει στην αστική, μη σας πω μεγαλοαστική τάξη, και για να «κάνει καριέρα» με την έννοια που ξέρουμε σήμερα, έπρεπε να περιμένει ως το τέλος των 70s. Οι γυναίκες καριέρας είδαν επιτέλους φως στην Ελλάδα από τα 80s και μετά.

Σόρι για τη σύντομη ιστορική αναδρομή, αλλά η καριέρα εξακολουθεί να είναι μεγάλο βήμα, ολόκληρη κατάκτηση για τις γυναίκες, συλλογικά. Κυρίως επειδή ελλοχεύει πάντα η πίεση –οικογενειακή, κοινωνική, ακόμα και εξωτερική, πλην όμως ενσωματωμένη στην καθημερινότητα (π.χ. μέσα από ταινίες, βιβλία και σειρές)– να γίνει μάνα η μέση γυναίκα, να «ολοκληρώσει τον προορισμό της» γεννώντας τουλάχιστον ένα παιδί. Το ερώτημα ποιος θα κρατάει αυτό το παιδί όσο η γυναίκα δουλεύει, παραμένει αναπάντητο – ενώ δεν τίθεται ανάλογο ερώτημα στον άντρα ο οποίος δουλεύει. Ακόμα κι όταν ο άντρας είναι σύντροφος ή σύζυγος της γυναίκας η οποία δουλεύει… δηλαδή δούλευε μέχρι να γεννήσει – γιατί αν δεν «βρει μια λύση» αφού γεννήσει κι ύστερα, αν δεν υπάρχει παππούς/γιαγιά ή οικονομική άνεση ώστε να προσλάβει νταντά η εργαζόμενη μαμά, θα αναγκαστεί να σταματήσει τη δουλειά της ή θα συνεχίσει με μειωμένο ωράριο και αποδοχές. Θα βρει βρεφονηπιακό σταθμό βέβαια, γιατί δεν την παίρνει να σταματήσει τη δουλειά της, αλλά το μωρό/παιδάκι θα μένει κάθε τόσο στο σπίτι με ιώσεις και δεν συμμαζεύεται, που θα τις αρπάζει στον σταθμό, όπως όλα τα άλλα παιδάκια. Άρα η καριέρα της γυναίκας πάει κατά διαόλου, μια και θα λείπει από τη (με μειωμένο ωράριο) δουλειά της μέχρι να φτάσει έξι χρονών το παιδάκι της και να σταματήσει να ξεραίνεται κάθε τρεις και λίγο.

Θέλω να καταλήξω κάπου, δεν γράφω στον βρόντο: η φροντίδα και το μεγάλωμα των παιδιών εξακολουθεί να είναι «θέμα της γυναίκας», όπως μου είπε κάποτε ένας λίγο αναίσθητος μπαμπάς. Ακόμα κι αν η γυναίκα έχει άντρα, το 90% της φροντίδας το φορτώνεται η ίδια (με ελάχιστες φωτεινές εξαιρέσεις, που ωραίες είναι, αλλά ας μη τις κάνουμε και παντιέρα, «εξαιρέσεις» είπαμε…). Η γυναίκα που γουστάρει τη δουλειά της και κάνει καριέρα, όπως η μεγάλη διαφημίστρια κυρία Εριέττα, που μίλησε για τη μαμαδοσύνη, η γυναίκα-καριέρας πρέπει να βρει λύση για το «πού θα παρκάρει το παιδί της», όπως γράφουν ασταμάτητα οι μαμα-μουτζαχεντίν, χρησιμοποιώντας το «παρκάρει» υποτιμητικά, σαν να αναιρεί τη μαμαδοσύνη. Το ότι ο άντρας καριέρας δεν χρειάζεται να ιδρώσει ως προς το ίδιο «πρόβλημα», το ότι κανένας άντρας δεν έχει βγει ποτέ δημόσια να πει ότι «δεν το είχε» με την μπαμπαδοσύνη ή ότι ήταν χάλια μπαμπάς, κανένας μπαμπάς δηλαδή δεν ομολογεί ότι υπήρξε απών, απόμακρος, εργασιομανής, ότι κοιμόταν στο γραφείο, ότι πήγαινε για μπίρες με τους συναδέλφους συνέχεια, ενώ ήταν νέος μπαμπάς, ότι προτιμούσε τα μίτινγκ από το μπέιμπι σίτινγκ, το ότι δεν έχουμε ακούσει τέτοια λογάκια από μπαμπάδες δεν σημαίνει ότι οι μπαμπάδες είναι απίκο και καταπληκτικοί στον ρόλο τους: σημαίνει απλώς ότι δεν είναι προαπαιτούμενο το να είναι καλοί στον ρόλο του μπαμπά, ενώ για τις γυναίκες είναι.

Έχω γνωρίσει μαμάδες που «δεν το είχαν», για διάφορους λόγους, μερικές πράγματι επειδή προτιμούσαν τη δουλειά από τα παιδιά τους, όπως κάνουν χιλιάδες μπαμπάδες, μη σας πω σχεδόν όλοι, ή έστω οι περισσότεροι. Ρωτήστε έναν μέσο μπαμπά μωρού αν θα θυσίαζε το γήπεδο για να κάτσει με το μωρό του, και είναι ζήτημα αν θα σας απαντήσει θετικά ο ένας στους δέκα, ίσως και στους εκατό. Η άνιση αντιμετώπιση της γονεϊκότητας είναι αυτό που μου τη δίνει στα νεύρα, μαζί με την υποχρεωτική (1) μαμαδοσύνη και (2) αποτελεσματική και γεμάτη αυτοθυσία μαμαδοσύνη.

Το να μη θέλει να κάνει παιδί μια γυναίκα είναι δικαίωμα που κατακτήθηκε πράγματι έπειτα από πολλούς αγώνες και πολλές δεκαετίες. Το να προτιμάει να περνάει χρόνο στο γραφείο παρά πλάι στο παιδί της είναι επίσης δικαίωμά της – ειδικά εφόσον έχει βρει τις εναλλακτικές, εφόσον υπάρχει γιαγιά/παππούς ή υποστηρικτική υποδομή. Καμία γυναίκα δεν γεννιέται με εξπερτίζ στη μαμαδοσύνη, η οποία είναι ζόρικη, άχαρη και σκληρή δουλειά παρά τις πολλές χαρές της κ.λπ. Είναι άχαρη γιατί πάντα η μαμά μας φταίει, το έχουμε μάθει όσες/οι περάσαμε από ψυχανάλυση, και πάντα εμείς θα φταίμε ως μαμάδες όταν θα κάνει ψυχανάλυση το παιδί μας – ήμασταν κοντά του ή δεν ήμασταν αρκετά κοντά του, ήμασταν «καλές» ή «όχι τόσο καλές» ως μαμάδες. Είναι σκληρή η μαμαδοσύνη, γιατί το παιδί που κρέμεται από πάνω μας όσο είναι μωρό/μικρό, που δεν μας αφήνει να πάρουμε ανάσα και μας κυνηγάει στο μπάνιο, που πέφτει πάνω μας όταν γυρνάμε απ’ τη δουλειά με απαιτήσεις χρόνου, ενέργειας, διάθεσης και αγάπης… το ίδιο παιδί μια μέρα, αναπόφευκτα και πολύ φυσιολογικά, θα μας ρίξει ροχάλα, για το ίδιο παιδί θα γίνουμε βάρος, ένα επιπλέον έξοδο, ένα σαμάρι στην πλάτη του («Μέχρι να φύγει η μαμά, πληρώνω x ποσό τον μήνα σε γυναίκα/ίδρυμα…»)

Για έναν τόσο άχαρο και σκληρό ρόλο, η κάθε γυναίκα που «το είχε» ή «δεν το είχε» με τη μαμαδοσύνη αλλά έκανε ένα ή περισσότερα παιδιά, η κάθε μαμά, είναι όχι μόνον άξια, αλλά και σπουδαία. Γιατί «το είχε/δεν το είχε», συνέχισε να δουλεύει σκληρά σε διπλή πίστα, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο –βασικά με όποιον τρόπο μπορούσε– στον εργασιακό χώρο και στη μαμαδοσύνη.