Η κοινωνία της αποπροσωποποίησης

Στη δεκαετία του 1960, με αφορμή την επίσκεψη σ’ ένα παιδικό πάρτι γενεθλίων ο φιλόσοφος και ψυχαναλυτής Κορνήλιος Καστοριάδης παρατήρησε ότι τα παιδιά, οι μικροί καλεσμένοι, φεύγοντας, έπαιρναν το καθένα από ένα δώρο. Εκείνη η απλή παρατήρηση έκρυβε μέσα την επερχόμενη αλλαγή σε ψυχοσυναισθηματικό επίπεδο της προσωπικότητας του ανθρώπου στα μέσα του 20ού αιώνα. Από τότε και στη συνέχεια μπήκαν οι βάσεις της κατασκευής του ναρκισσιστικού υποκειμένου το οποίο κυριαρχεί πλέον στις αρχές του 21ου αιώνα.

Το μικρό παιδί του 1960, το οποίο δεν αντέχει να γιορτάζει ο φίλος του ή η φίλη του και διεκδικεί ερίζοντας ένα δώρο για τον εαυτό του, ενώ δεν το δικαιούται.

Δεν το δικαιούται;

Είμαστε αισίως στα 2026 και το ρήμα δικαιούμαι κλείνεται σε όλους τους χρόνους και απ’ όλους, χωρίς λόγο και χωρίς δικαίωμα. Ίσως και χωρίς ήθος. Σίγουρα αγνοώντας την ύβρη και τη νέμεση.

Σε εποχές σκληρού ανταγωνισμού και πολλαπλών ναρκισσιστικών αντιπαλοτήτων, η διεκδίκηση μιας κοινωνικά διακριτής θέσης συχνά γίνεται θανατηφόρα πορεία

Δικαιούμαι τη θέση του άλλου γιατί, πολύ απλά: Τι παραπάνω έχει εκείνος από μένα; Γιατί όχι εγώ; Γιατί αυτός/αυτή να είναι όμορφος/όμορφη; Κι εγώ μπορώ. Νέος/νέα; Γιατί όχι εγώ; Πλούσιος/πλούσια; Κι εγώ θέλω! Εδώ και τώρα!

Βασικά θέλω να είμαι κάποιος άλλος γιατί δεν αντέχω αυτό που είμαι. Απλά επειδή δεν μπορώ να γίνω κάτι άλλο, επειδή ουσιαστικά δεν ξέρω τι θα ήθελα να γίνω, αφού δεν ξέρω τι ακριβώς είμαι, υποδύομαι ρόλους, σαν να παίζω στο θέατρο. Κάπως έτσι αποκτώ ένα περίβλημα το οποίο όμως δεν είναι παρά αυτό, ένα περίβλημα. Μια μάσκα. Ένα ένδυμα. Κι από μέσα άγχος, θλίψη και ανασφάλεια. Κενό. Άβυσσος.

Πώς φαίνομαι αλήθεια; Πώς με βλέπουν οι άλλοι; Καταλαβαίνουν;

Σε εποχές που η κοινωνία παρείχε αφθονία, τα φαινόμενα της αποπροσωποποίησης χάνονταν μέσα στη γενικότερη ευμάρεια και ευθυμία. Σήμερα, σε εποχές σκληρού ανταγωνισμού και πολλαπλών ναρκισσιστικών αντιπαλοτήτων και διεκδικήσεων, η διεκδίκηση μιας κοινωνικά διακριτής θέσης, όπως θα λέγαμε, μιας θέσης στο star system, συχνά γίνεται Γολγοθάς και θανατηφόρα πορεία.

Δεν αρκεί κάποιος που διεκδικεί μια θέση στο «πάνθεο» να πάρει ένα μικρό δωράκι ως ανταμοιβή για το ότι έκανε τον κόπο και πήγε στα γενέθλια του φίλου. Πρέπει να τα πάρει όλα. Ακόμα κι αν αυτά κοστίζουν τον ίδιο το θάνατό του. Ίσως κι αυτό να είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή. Η μετά θάνατον αθανασία. Ένας λαϊκός ήρωας. Κάτι, ας πούμε, σαν τον Διγενή. Κάπως έτσι το λαϊκός έρχεται και ταυτίζεται με το ηθικός και το τίμιος. Ο απόλυτος λαϊκισμός και η μέγιστη αποπροσωποποίηση. Η πραγματικότητα ταυτίζεται με την παθολογία. Το ατομικό αδιέξοδο με την πραγματικότητα. Εκεί έρχονται και τελειώνουν όλα. Δεν υπάρχουν πια περιθώρια για δικαιολογίες. Πρέπει να πεις τι κατάφερες! Να αποδείξεις. Ας είναι και ψέματα. Θάνατος!