Πολύχρωμες οικογένειες: Μύθοι και πραγματικότητα σε καιρούς ανορθολογισμού

1) Εισαγωγική πλαισίωση: Γνώμη vs Γνώση, Τραύμα και Δημοκρατία

Ας δούμε εισαγωγικά μια πρώτη αποτίμηση και αποσαφήνιση βασικών εννοιών, που συνδέονται με τον σχετικό προβληματισμό.
Γνώμη: α)την εκφέρουμε και β)πηγάζει ως αποτέλεσμα ενός συστήματος πεποιθήσεων που έχει διαμορφωθεί στη ζωή μας με βάση τις αναπαραστάσεις, τα βιώματα, τα πρότυπα, το περιβάλλον, την ανατροφή μας.
Γνώση: α)την μεταφέρουμε και β)είναι αποτέλεσμα μιας πολύχρονης και κοπιώδους ερευνητικής εργασίας με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια αξιοπιστίας και εγκυρότητας.

Τραύμα: όταν η γνώμη παρουσιάζεται ως γνώση και στοχοποιεί συνανθρώπους μας από συγκεκριμένες ομάδες, περιγράφοντάς τους με αρνητικούς, απαξιωτικούς και ενοχοποιητικούς χαρακτηρισμούς προκαλώντας τους τόσο ενδοπροσωπικά όσο και διαπροσωπικά εμπόδια και προβλήματα, τότε μιλάμε για κακοποιητικό λόγο, ρητορική μίσους και τραυματικές συμπεριφορές.

Δημοκρατία: όταν κάποιοι προκαλούν ή/και προσκαλούν σε παραβιάσεις βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θέτοντας σε κίνδυνο ή σε αμφισβήτηση τις βασικές δημοκρατικές αρχές της ισονομίας και ισοπολιτείας, τότε δεν μιλάμε για ελευθερία του λόγου στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής κοινωνίας αλλά για κατάχρηση της ελευθερίας του λόγου, για εκμετάλλευση των δημοκρατικών ελευθεριών και υπονόμευση ουσιαστικά της Δημοκρατίας μας και του δημοκρατικού πολιτεύματος, με ένα ξεκάθαρο (σε κάποιες περιπτώσεις) μακροπρόθεσμο αντιδημοκρατικό πλάνο.

2) Διαχρονικότητα: Αλλαγές και Αντιστάσεις

Τη δεκαετία του ’80 ζήσαμε μια «τρομακτική κατάσταση». Στον τομέα που ρυθμίζει τις οικογενειακές και συντροφικές σχέσεις ψηφίστηκε -μεταξύ πολλών άλλων- ο πολιτικός γάμος και η αναγνώριση των εκτός γάμου τέκνων. «Ιερή αναταραχή» ξέσπασε από κάθε γωνιά του πολιτικού και κοινωνικού βίου, αγωνιούσα για την επερχόμενη διάλυση του θεσμού του γάμου. Καθώς κανείς έως τότε δεν γινόταν να φανταστεί ότι θα μπορούσε να τελεστεί πολιτικός γάμος αντί θρησκευτικού.

Χρειάστηκε μια δεκαπενταετία για να τύχει εφαρμογής ένας νόμος που ξεσήκωσε μια ακόμα «θύελλα» στα θεμέλια του γάμου και της οικογένειας. Καθώς κανείς έως τότε δεν μπορούσε να φανταστεί ότι θα υπήρχε η δυνατότητα να ρυθμιστεί η συνύπαρξη των ανθρώπων με ένα σύμφωνο συμβίωσης αντί του γάμου.

Πέρασαν άλλα δεκαπέντε χρόνια και μια κυβέρνηση έφερε νόμο που διεύρυνε την εφαρμογή του συμφώνου συμβίωσης και για τις μη ετερόφυλες σχέσεις. Νέα «κοινωνική, πολιτική και θρησκευτική αγανάκτηση» προκλήθηκε, καθώς κανείς έως τότε δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ένα σύμφωνο συμβίωσης θα συμπεριελάμβανε εκτός από τα ετερόφυλα και τα ομόφυλα ζευγάρια.

Άλλα δέκα χρόνια κύλησαν και ήρθε η ώρα να διευρυνθεί και ο πολιτικός γάμος ώστε να υπάρξει πλήρης ισότητα στο γάμο. Νέα «κύματα έξαρσης και ταραχής» υψώθηκαν καθώς κανείς έως τότε δεν ήταν δυνατό να φανταστεί ότι θα παντρεύονταν με γάμο εκτός από τα ετερόφυλα και τα ομόφυλα ζευγάρια.

Και τα παιδιά; Να υπάρχουν παιδιά; Να μην υπάρχουν παιδιά; Αν υπάρχουν πώς θα υπάρχουν; Ποιος θα τα μεγαλώνει; Και ποιος θα τα γεννά; Και πώς; Τι λέει η φαντασία μας, για μια ακόμη φορά, επ’ αυτού; Μήπως πρέπει να‘’χρειαστούν’’ άλλα 10-15 χρόνια μέχρι να «ταραχτούν ξανά τα ιερά και τα όσια μας;».

3) Επιστημονικά Δεδομένα: Μύθοι και Πραγματικότητα

Τι λέει η επιστημονική κοινότητα (βλ. μεταξύ άλλων καιτις σχετικές ανακοινώσεις από τις δικές μας ΕΨΕ, ΕΛΨΕ, ΠΕΕ)σχετικά με τα 3 πιο σοβαρά θέματα που απασχολούν ακόμη τη δημόσια συζήτησηή μοιάζουν εσχάτως να επανέρχονται τεχνηέντως από συγκεκριμένους πολιτικούς κύκλους ή σφαίρες επιρροής:

1. επάρκεια-αποτελεσματικότητα ομόφυλης γονεϊκότητας
2. υγεία και ανάπτυξη των παιδιών τους
3. σεξουαλική ταυτότητα των παιδιών τους
Σταχυολογούμε στη συνέχεια σχετικές επιστημονικές θέσεις και δημόσιες τοποθετήσεις φορέων και προσώπων:

APA
"(...) η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA) και άλλοι επαγγελματικοί και επιστημονικοί οργανισμοί υγείας έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει ΚΑΜΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ πως η γονεϊκή αποτελεσματικότητα σχετίζεται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό των γονέων. Αυτό σημαίνει ότι οι ομοφυλόφιλοι γονείς είναι εξίσου πιθανό όπως και οι ετεροφυλόφιλοι να παρέχουν υποστηρικτικά και υγιή περιβάλλοντα για τα παιδιά τους. Η έρευνα έχει δείξει ότι η προσαρμογή, η ανάπτυξη και η ψυχολογική ευημερία των παιδιών δεν σχετίζονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό των γονέων και ότι τα παιδιά ομόφυλων γονέων είναι εξίσου δυνατό όπως και αυτά των ετεροφυλόφιλων να ανθίσουν".

55 Πανεπιστημιακοί

«Ως πανεπιστημιακοί της Ελλάδας και του εξωτερικού στον ευρύτερο χώρο της ψυχολογίας, επιθυμούμε να συνδράμουμε στη δημόσια συζήτηση που διεξάγεται σχετικά με την αναδοχή αλλά και την υιοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια, με την παρακάτω τοποθέτηση, η οποία βασίζεται αυστηρά στην επιστημονική βιβλιογραφία και είναι σε συμφωνία με τις δημόσιες τοποθετήσεις της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας, της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, της Αμερικανικής Ιατρικής Εταιρείας και της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής (βλ. εδώ).

Η ανασκόπηση της σχετικής επιστημονικής βιβλιογραφίας καταλήγει στο ξεκάθαρο συμπέρασμα ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός των γονέων δεν έχει μετρήσιμες επιπτώσεις στην ποιότητα των σχέσεων γονέα-παιδιού, στην ψυχική υγεία των παιδιών ή στην κοινωνική τους προσαρμογή. Δεν έχουν βρεθεί διαφορές αναφορικά με κρίσιμους παράγοντες, όπως η αυτοεκτίμηση, το άγχος, η κατάθλιψη και τα προβλήματα συμπεριφοράς. Κατά συνέπεια, οι ισχυρισμοί ότι τα παιδιά ομοφυλόφιλων γονέων δεν αναπτύσσονται το ίδιο καλά σε σχέση με τα παιδιά ετεροφυλόφιλων γονέων, δεν βρίσκουν υποστήριξη στην επιστημονική ερευνητική βιβλιογραφία. Αντίθετα, τα επιστημονικά ευρήματα συμφωνούν στο ότι οι ομοφυλόφιλοι άνθρωποι είναι τόσο κατάλληλοι και ικανοί ως γονείς όσο είναι και οι ετεροφυλόφιλοι.

Επιπρόσθετα, η εμπειρική έρευνα δεν υποστηρίζει την αντίληψη ότι η ανατροφή από ομοφυλόφιλο γονέα επηρεάζει την ανάπτυξη της ταυτότητας φύλου του παιδιού, ενώ δεν υπάρχουν εμπειρικά δεδομένα ότι η παρουσία τόσο του αντρικού όσο και του γυναικείου προτύπου στο σπίτι προάγει την προσαρμογή και ευεξία παιδιών και εφήβων.»

140 ακαδημαϊκοί και επιστήμονες

«Η ειρωνική πραγματικότητα στην οποία αυτή η κατάσταση διαδραματίζεται, βέβαια, είναι η εξής: η καταδικαστική απόρριψη των οικογενειών με ΛΟΑΤΚΙ+ γονείς και των παιδιών σε αυτές τις οικογένειες πηγάζει κυρίως από προσωπικές και/ή θρησκευτικές απόψεις που δεν έχουν επιστημονική ή εμπειρική υπόσταση. Σε αντίθεση, η εμπειρική μας γνώση και τα ευρήματα πολυετών ερευνών αποτυπώνουν ξεκάθαρα πως η ανάπτυξη των παιδιών στην ενήλικη ζωή τους δεν επηρεάζεται από την ταυτότητα φύλου ή τη σεξουαλικότητα των γονέων τους. Επιπλέον, η ταυτότητα φύλου και η σεξουαλικότητα των γονέων δεν φέρει καμία επιρροή σε αυτά των παιδιών τους.

Ερευνητικά δεδομένα μάλιστα δείχνουν πως παιδιά που μεγαλώνουν με ΛΟΑΤΚΙ+ γονείς έχουν μεγαλύτερα ποσοστά επιτυχίας στην εκπαίδευσή τους σε σύγκριση με τα αποτελέσματα παιδιών που μεγαλώνουν με μη ΛΟΑΤΚΙ+ γονείς. Περαιτέρω, παιδιά που υιοθετούνται από ΛΟΑΤΚΙ+ γονείς, ως ενήλικες, δείχνουν υψηλά ποσοστά συμπεριληπτικής συμπεριφοράς και σεβασμού προς οποιαδήποτε ετερότητα, μεγαλύτερη κατανόηση προς άλλους ανθρώπους και προς τις εμπειρίες τους, και μεγαλύτερα ποσοστά ενσυναίσθησης, καθώς και αμφισβητούν στερεότυπα.»

Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ)

Καμία διαφορά ανάμεσα στα παιδιά των ομόφυλων ζευγαριών και τα υπόλοιπα. «Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Ψυχιάτρων Παιδιού και Εφήβου (American Academy of Child and Adolescent Psychiatry), η σύγχρονη έρευνα καταδεικνύει ότι τα παιδιά με γονείς ομοφυλόφιλους άνδρες ή λεσβίες δεν διαφέρουν από τα υπόλοιπα παιδιά ως προς τη συναισθηματική τους ανάπτυξη και τη σχέση τους με συνομηλίκους τους και ενήλικες. Η ανάπτυξη των παιδιών δεν επηρεάζεται από τον σεξουαλικό προσανατολισμό των γονέων τους, αλλά από την ποιότητα της σχέσης γονέων/παιδιού».

Ακόμη, «οι έρευνες έχουν καταδείξει ότι τα παιδιά με γονείς ΛΟΑΤ+ σε σύγκριση με τα παιδιά ετερόφυλων γονέων:-δεν έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να έχουν ΛΟΑΤ+ προσανατολισμό,
-δεν έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να κακοποιηθούν σεξουαλικά,
-δεν αντιλαμβάνονται την ταυτότητα φύλου με διαφορετικό τρόπο, και
-δεν συμπεριφέρονται με διαφορετικό τρόπο ως άνδρες ή γυναίκες (gender role behavior)».

Εξ άλλου, «η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (American Academy of Pediatrics) συμπεραίνει πως, βάσει ερευνητικών δεδομένων που ξεπερνούν τα 30 έτη, τα παιδιά που μεγαλώνουν από ομοφυλόφιλους άνδρες και λεσβίες επιδεικνύουν ανθεκτικότητα όσον αφορά την κοινωνική, ψυχολογική και σεξουαλική τους υγεία, παρά τις οικονομικές και νομικές ανισότητες και τον κοινωνικό στιγματισμό που μερικές φορές αντιμετωπίζουν».
Σύμφωνα, τέλος, «με την ανάλυση 79 μελετών από το Πανεπιστήμιο Cornell, τα παιδιά ομόφυλων ζευγαριών δεν βλάπτονται από το γεγονός ότι οι γονείς τους είναι άτομα του ίδιου φύλου.

Ελένη Λαζαράτου – Παιδοψυχίατρος(ομότιμη καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών)
«Μελέτες σχετικές με την ανατροφή παιδιών από ομόφυλους γονείς έδειξαν ότι τα παιδιά αυτά έχουν καλή προσαρμοστικότητα και αναπτύσσονται φυσιολογικά, χωρίς επιπλέον δυσκολίες σε ψυχο-κοινωνικό επίπεδο και δεν διαφέρουν από τα παιδιά που μεγαλώνουν με ετερόφυλους γονείς»
«Τα παιδιά ομόφυλων ζευγαριών μοιράζονται το ίδιο κοινωνικό και σχολικό περιβάλλον με τα άλλα παιδιά, διατηρούν τις σχολικές επιδόσεις σε ικανοποιητικά επίπεδα και αναπτύσσουν το ίδιο καλά τις κοινωνικές σχέσεις με τους συνομηλίκους αλλά και τους ενηλίκους. Παρουσιάζουν, σε παρόμοια ποσοστά με τα άλλα παιδιά, εσωτερικευμένα κι εξωτερικευμένα ψυχιατρικά προβλήματα…»«Σχετικά με το ιδιαίτερο ζήτημα της απόκτησης ταυτότητας φύλου και του σεξουαλικού προσανατολισμού των παιδιών που μεγαλώνουν με ομοφυλόφιλους γονείς πολλές μελέτες αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει καμιά διαφορά στη σεξουαλική ανάπτυξη και στον σεξουαλικό προσανατολισμό των παιδιών αυτών σε σχέση με τα υπόλοιπα»

Μαρία Βίου – Ψυχολόγος
«Οι έρευνες δείχνουν ότι:
1. Η επιθυμία για μακρόχρονες σχέσεις και γονεϊκότητα, όπως και οι γονικές ικανότητες, είναι ανεξάρτητες από τον σεξουαλικό προσανατολισμό
2. Τα ομόφυλα ζευγάρια αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις με αυτές των ετερόφυλων, στο ταξίδι της γονεϊκότητας
3. Η επιστημονική έρευνα και οι επισκοπήσεις της, σε βάθος 45+ ετών, δεν τεκμηριώνουν διαφορές στην ψυχολογική προσαρμογή των παιδιών που μεγαλώνουν σε ομογονεϊκές οικογένειες, συγκρίνοντας με παιδιά που μεγαλώνουν με γονείς διαφορετικού φύλου»

Χρήστος Γ. Θεοδωρόπουλος – Κοινωνιολόγος

«Α. Ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη παιδιών
Υπάρχει έντονη ανησυχία στην κοινή γνώμη για τη ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών που μεγαλώνουν με ομόφυλα ζευγάρια. Έρευνες στην αναπτυξιακή ψυχολογία επιβεβαιώνουν ότι τα παιδιά τα οποία μεγαλώνουν με γονείς του ίδιου φύλου δεν έχουν σημαντικές διαφορές στην ψυχοκοινωνική τους υγεία σε σχέση με τα παιδιά που μεγαλώνουν με ετερόφυλους γονείς. Με αυτόν τον τρόπο αμφισβητούνται απόψεις οι οποίες συσχετίζουν την υγιή ανάπτυξη των παιδιών με την παρουσία γονέων διαφορετικού φύλου.

Επιπλέον, κοινωνιολογικές έρευνες επισημαίνουν ότι τα παιδιά των ομόφυλων οικογενειών χτίζουν ψυχική ανθεκτικότητα και αυτό οφείλεται στις κοινωνικές προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Μαθαίνουν να κατανοούν και να αποδέχονται την έννοια του διαφορετικού, δεξιότητα η οποία είναι πολύ χρήσιμη για την πολύμορφη κοινωνία όπου ζούμε.

Η κοινωνιολογική μελέτη των Farr, Forssell και Patterson (2010) υπογράμμισε ότι τα παιδιά των ομόφυλων γονέων χαρακτηρίζονται από ενσυναίσθηση και σεβασμό στα διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα οποία διευκολύνουν τη δημιουργία υγιών κοινωνικών σχέσεων.

Β. Σεξουαλική ταυτότητα παιδιών
Άλλη μια ανησυχία της ελληνικής κοινωνίας σχετίζεται με την επιρροή του σεξουαλικού προσανατολισμού των ομόφυλων γονέων στη σεξουαλική ταυτότητα των παιδιών τους. Αξίζει, όμως, να θυμόμαστε ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός δεν καθορίζεται από τους γονείς. Τα παιδιά ομόφυλων οικογενειών είναι ετεροφυλόφιλα σε ποσοστό ανάλογο με τον γενικό πληθυσμό. Για παράδειγμα, οι Tasker και Golombok (1997) δεν παρατήρησαν απόκλιση στον σεξουαλικό προσανατολισμό των νεαρών ενηλίκων που μεγάλωσαν από ομοφυλόφιλες μητέρες σε σύγκριση με ετεροφυλόφιλες μητέρες».

4) Έμφυλα Στερεότυπα και Αγκυλώσεις: Ομοφυλοφιλία και Παθολογία και ο κρυφός φόβος του Θηλυκού

Σήμερα καλούμαστε για μια πολλοστή φορά να σταθούμε αντιμέτωποι/ες και να επεξεργαστούμε ένα από τα πιο βαθιά και ανθεκτικά στερεότυπα: την παθολογική/κλινική/ιατρική θεώρηση της ομοφυλοφιλίας. Και ως αποτέλεσμα αυτού την βαθιά εσωτερικευμένη τις περισσότερες φορές ομοφοβία μας: για εμάς τους ίδιους και τις ίδιες, για τα μέλη της οικογένειάς μας, για φίλους και συναδέλφους, και πιο πολύ απ’ όλα- για τα παιδιά μας!

Η συνέπεια αυτής της παθολογοκλινικής θεώρησης (για ένα κατά τα άλλα διαχρονικό διαπολιτισμικό φυσικό ανθρώπινο φαινόμενο) είναι και τα virus ερωτήματα όπως:
- πώς προκαλείται η ομοφυλοφιλία;
- από πού πηγάζει;
- πώς γίνεται ένας φυσιολογικός άνθρωπος έτσι;
- πώς μεταφέρεται;
- πώς μπορούμε να την αποφύγουμε, να μην την κολλήσουμε;
- τι προληπτικά ή αντισταθμιστικά μέτρα μπορούμε να πάρουμε;
- κι αν κολλήσουμε, υπάρχει θεραπεία;

Ας αναρωτηθούμε τώρα, μετά και τα όσα μοιραστήκαμε πιο πριν: Πόση σχέση έχουν όλα τα παραπάνω με την επιστημονική γνώση; Κι αν δεν έχουν πράγματι κανένα ίχνος επιστημονικότητας τότε γιατί ένας τέτοιος ανορθολογισμός επιμένει; Από πού πηγάζει; Πώς μεταδίδεται; Πώς μπορούμε να προφυλαχθούμε κι εμείς και τα παιδιά μας;

Κι έτσι το ερώτημα, πια, δεν αφορά στην ομοφυλοφιλία, αλλά στην ομοφοβία. Κι αν το σκαλίσουμε λίγο ακόμη βαθύτερα και πιο πίσω από αυτήν, θα βρεθούμε αναπόφευκτα μπροστά στην φεμφοβία, στο φόβο του θηλυκού – της εκθήλυνσης, ένα φαινόμενο με πολλές διαστάσεις (κοινωνικές, πολιτικές, πολιτισμικές) που θα το αδικούσαμε αν το περιορίζαμε μόνο στις ψυχολογικές διαστάσεις του. Επ’ αυτού, όμως, θα χρειαζόμασταν μια άλλη, μακροσκελήανάλυση για να το συζητήσουμε, αξιοποιώντας για μια ακόμη φορά επιστημονικά στοιχεία. Και σίγουρα, αυτή τη φορά, όχι μόνο από τον κλάδο της ψυχολογίας ή της ψυχιατρικής, αλλά και από πολλούς άλλους όπως της κοινωνιολογίας, της κοινωνικής ανθρωπολογίας, της εξελικτικής βιολογίας, της ιστορίας, της θεολογίας, της πολιτικής επιστήμης…

Για την ώρα, θα ήταν ίσως κρίσιμο να σταθούμε σε αυτά τα 3 βασικά ερωτήματα: Πόσο ανθεκτική είναι η επιστήμη μας απέναντι στον ανορθολογισμό; Πόσο ανθεκτική είναι η δημοκρατία μας απέναντι στη μισαλλοδοξία; Πόσο ανθεκτική είναι η ανθρωπιά μας απέναντι στον μισανθρωπισμό;

ΠΗΓΕΣ: apa.org, athensvoice.gr, κ.α