Οι γυναίκες γύρω στα 45, το σώμα που αλλάζει, οι σχέσεις, η φιλία και το θάρρος να μιλήσουμε για όλα
Δεν μιλάμε για την εμμηνόπαυση. Ή μάλλον: δεν μιλάμε γι’ αυτήν δημόσια, με καθαρή φωνή. Τη συζητάμε στα chat. Στις 23:47. Με τη φίλη που εμπιστεύομαι. Με την Οζενί. Την εμμηνόπαυση, για την ακρίβεια, ακόμη δεν τη ζούμε, αλλά τη βλέπουμε με τα κιάλια, εκεί, λίγα χρόνια πιο πέρα, να πλησιάζει με σταθερό βήμα. Η γυναικολόγος, πάντως, είναι καθησυχαστική σχεδόν προκλητικά: «Είσαι γερή», λέει, «έχεις τρομερά ωάρια, μπορείς ακόμα» – έτσι ακριβώς, με έναν ενθουσιασμό που σε κάνει να αναρωτιέσαι αν μιλάτε για βιολογία ή για χρηματιστήριο. Το καταγράφουμε στο chat με χιούμορ, σαν inside joke, αλλά και μ’ εκείνη τη λεπτή επίγνωση ότι το σώμα αρχίζει να μπαίνει σε μια νέα φάση χωρίς να ζητά τη γνώμη μας. Κι αφορμή –όπως και για αμέτρητες άλλες γυναίκες παγκοσμίως– είναι το βιβλίο «Στα τέσσερα» της Miranda July: ένα βιβλίο που έχει γίνει σχεδόν συλλογικό μυστικό, ένα sensation που κυκλοφορεί από chat σε chat, γιατί τολμά να αγγίξει όσα δεν λέγονται ακόμη δυνατά.
Η Οζενί είναι η φίλη με την οποία δεν χρειάζεται να εξηγήσεις από πού ξεκινάς. Είναι εκείνη που ξέρει τι σημαίνει να έχεις ζήσει αλλού, να έχεις φύγει και να έχεις επιστρέψει διαφορετική. Είναι εκείνη που έχει παιδί – και το λέμε αυτό χωρίς να το ωραιοποιούμε. Δεν είναι υποσημείωση. Είναι υλικό ζωής. Όπως υλικό ζωής είναι και το ότι και οι δύο περάσαμε από σχέσεις που μας έμαθαν τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε πια να αντέξουμε. Σχέσεις που δεν μας ορίζουν πλέον, αλλά έχουν αφήσει το ίχνος τους: όχι ως πληγή που πονά καθημερινά, αλλά ως γνώση που έχει γραφτεί βαθιά, σχεδόν αθόρυβα, μέσα στον τρόπο που στεκόμαστε τώρα απέναντι στους άλλους και στον εαυτό μας. Διαβάζουμε το βιβλίο και δεν το διαβάζουμε «σωστά». Δεν κρατάμε σημειώσεις. Δεν συζητάμε για τη δομή ή για το ύφος. Διαβάζουμε και μετά γράφουμε: «Εδώ κάπως ένιωσα σαν να με κοιτάει».
«Ναι, αυτό ακριβώς. Σαν να λέει κάτι που δεν λέγεται».
«Γιατί δεν μιλάει κανείς γι’ αυτό;»
Το «αυτό» είναι πολλά πράγματα μαζί. Είναι το σώμα που αλλάζει χωρίς να ρωτάει. Είναι η επιθυμία που δεν εξαφανίζεται, αλλά δεν μοιάζει πια με αυτό που μας υποσχέθηκαν. Είναι το ότι είμαστε 45 και δεν είμαστε ούτε «νέες» ούτε «τελειωμένες». Είναι το ότι έχουμε δουλειές, βιογραφικά, ζωές που χτίστηκαν με κόπο – και, παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση συνεχίζει να περιστρέφεται γύρω από το αν «βρήκαμε κάποιον».
Στο chat αυτό γελάμε πολύ. Γελάμε με τα dating apps. Με τις φωτογραφίες χωρίς μπλούζα. Με τα «τι κάνεις, όμορφη» που έρχονται στη 01:12. Με τις συναντήσεις που μοιάζουν με συνεντεύξεις εργασίας αλλά χωρίς προοπτική εξέλιξης. Και κάπου εκεί η Οζενί γράφει: «Δεν αντέχω πια να εξηγώ ποια είμαι». Και απαντάω: «Ούτε εγώ. Θέλω κάποιος να έχει κάνει ήδη τη δουλειά μόνος του».
Αυτό είναι, νομίζω, το σημείο όπου συναντιούνται όλες οι γυναίκες γύρω στα 45 που έχουν ζήσει. Δεν ψάχνουμε σωτήρα. Δεν ψάχνουμε να γεμίσουμε κενό. Το κενό έχει δουλευτεί. Έχει αναγνωριστεί. Έχει κατοικηθεί. Ζούμε μόνες μας. Στα σπίτια μας. Ξέρουμε πώς να πληρώνουμε λογαριασμούς, να κουβαλάμε σακούλες, να περνάμε Κυριακές χωρίς πρόγραμμα. Και μέσα σε όλα αυτά, θέλουμε σύνδεση – αλλά όχι οποιαδήποτε.
Η Οζενί, μετά τα 45, έκανε κάτι που δεν χωρά εύκολα σε inspirational posts. Άλλαξε καριέρα. Όχι «σιγά σιγά», όχι παράλληλα, αλλά κανονικά: διάβασε, έδωσε εξετάσεις, πήρε άδεια να ασκήσει το επάγγελμα που ήθελε χρόνια. Και την πήρε πανηγυρικά. Και δεν αρκέστηκε στο να την πάρει – μεγαλουργεί στο Βερολίνο, σε μια πόλη που δεν χαρίζεται σε κανέναν, πόσο μάλλον σε γυναίκες που ξεκινούν «δεύτερη ζωή». Στο μεταξύ, πέρασε κι ένα αδιανόητο αυτοάνοσο, από εκείνα που σε αναγκάζουν να επαναδιαπραγματευτείς το σώμα σου από την αρχή. Βγήκε νικήτρια, όχι επειδή το σώμα «υπάκουσε», αλλά επειδή έμαθε να το ακούει αλλιώς. Αυτή η ήσυχη, πεισματική δύναμη –όχι η επιδεικτική– είναι ακριβώς εκείνη που καθρεφτίζεται και στο βιβλίο: γυναίκες που δεν ξαναφτιάχνουν τη ζωή τους για να αποδείξουν κάτι, αλλά για να αντέξουν καλύτερα μέσα τους.
Και κάπου εκεί, στο ίδιο chat, μπαίνουν και τα βάρη: «Πήγες;», «έκανα», «σήμερα πιο πολλά». Πιάσαμε τα βάρη όλες. Όχι για να «φτιάξουμε κορμί», αλλά για να φτιάξουμε έδαφος, για να φτιάξουμε σώμα ικανό να μας κρατήσει όρθιες τα επόμενα χρόνια: μυϊκή μάζα για να προστατεύσουμε οστά και αρθρώσεις, δύναμη για να κρατάμε ισορροπία όταν όλα μετακινούνται, αντοχή για να μη μας φοβίζει το σώμα μας καθώς αλλάζει. Τα βάρη έγιναν μια μορφή φροντίδας – μια ήσυχη συμφωνία με το σώμα ότι δεν το εγκαταλείπουμε στην πρώτη δυσκολία. Το βιβλίο λειτουργεί σαν αφορμή. Όχι σαν οδηγός. Σαν ένα «επιτρέπεται να μιλήσουμε». Σαν να λέει: Δεν είστε περίεργες. Δεν είστε μόνες. Δεν φταίτε που νιώθετε έτσι. Και κυρίως: Δεν είστε υποχρεωμένες να το περνάτε σιωπηλά.
Η Οζενί, που έχει παιδί, γράφει για την κούραση αλλιώς. Για το σώμα αλλιώς. Για τον χρόνο αλλιώς. Εγώ, χωρίς παιδί, γράφω για την ελευθερία που δεν είναι πάντα ανάλαφρη. Κι εκεί βρίσκουμε κάτι κοινό: το ότι η ζωή μας δεν χωράει πια σε στερεότυπα. Ούτε «εργαζόμενη μητέρα-ηρωίδα» ούτε «ανεξάρτητη single που δεν χρειάζεται κανέναν». Χωράει σε αντιφάσεις. Μιλάμε για ορμόνες χωρίς να γελάμε νευρικά. Μιλάμε για εξάψεις χωρίς να ψιθυρίζουμε. Μιλάμε για σεξ –λιγότερο, περισσότερο, διαφορετικό– χωρίς να ζητάμε άδεια. Και κάπου εκεί καταλαβαίνουμε γιατί αυτό το βιβλίο μάς αφορά. Όχι γιατί μας εξηγεί. Αλλά γιατί μας καθρεφτίζει. Η ηλικία αυτή δεν είναι μεταβατική. Είναι θέση. Στάση. Είναι το σημείο όπου λες: «Δεν πρόκειται να ξανακάνω ότι δεν κατάλαβα». Στα dating apps. Στις σχέσεις. Στη δουλειά. Στο σώμα μου.
Στο τέλος του chat –πάντα υπάρχει ένα τέλος, αλλά ποτέ οριστικό– γράφουμε κάτι απλό: «Τελικά, καλά είμαστε».
«Ναι. Απλώς δεν μοιάζει με αυτό που περιμέναμε στα 25». Emoticon. Και αυτό ίσως είναι το πιο ριζοσπαστικό πράγμα που μπορούμε να πούμε σήμερα ως γυναίκες γύρω στα 45: ότι η ζωή μας δεν απέτυχε. Απλώς ξέφυγε από το σενάριο. Και, επιτέλους, έχουμε το θάρρος να μιλήσουμε γι’ αυτό. Στα chat. Με φίλες. Με αλήθεια.
Πήγαν και απίθωσαν κάτι τιτανοτεράστια κοντέινερ ανακύκλωσης· στη μόστρα τα βάλανε, να τα τρως στη μάπα και να μη βλέπεις την ανοιχτωσιά και το ελάχιστο πράσινο που απομένει
16°
