Europa Experience Athens: Πώς η Ευρώπη προσπαθεί να μιλήσει ξανά στους πολίτες της

Υπάρχουν χώροι που μοιάζουν φτιαγμένοι για να ανατρέψουν προκαταλήψεις. Το Europa Experience Athens, στο κέντρο της Αθήνας, είναι ένας από αυτούς. Όποιος περιμένει ένα στατικό «μουσείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης», πέφτει έξω. Ο χώρος είναι φωτεινός, ανοιχτός, τεχνολογικά σύγχρονος - με μια αισθητική που περισσότερο παραπέμπει σε διαδραστικό civic-tech hub παρά σε θεσμική αίθουσα ενημέρωσης.

Μέσα στο Europa Experience Athens

Μεγάλες οθόνες αφής, διαδραστικά τραπέζια, ψηφιακοί χάρτες, live ενημερωτικό περιεχόμενο, immersive εγκαταστάσεις και ένας κινηματογράφος 360 μοιρών συνθέτουν μια εμπειρία που προσπαθεί να μεταφράσει την πολυπλοκότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε κάτι βιωματικό και κατανοητό.

Η Άννα Ευσταθίου, στέλεχος του Γραφείου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα, μας ξενάγησε το περασμένο Σάββατο, οπότε εορτάστηκε η «Ημέρα της Ευρώπης» ανάμεσα σε αναμμένες οθόνες και φωνές παιδιών. Σταματά μπροστά σε ένα διαδραστικό τραπέζι, σκρολάρει με δύο δάχτυλα και φέρνει στην οθόνη την Ισπανία. «Πότε εντάχθηκε, πόσους ευρωβουλευτές έχει, πόσες ώρες ηλιοφάνειας, πόσα αυτοκίνητα ανά κάτοικο». 

Σε άλλο σημείο, ο χώρος αποκτά σχεδόν newsroom χαρακτήρα. «Αυτή είναι η δημοσιογραφική διάσταση. Εδώ βλέπεις τα τελευταία νέα, τα social media feeds, τις τρέχουσες εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο». Υπάρχει ακόμη ειδική αναφορά στη δολοφονημένη Μαλτέζα δημοσιογράφο Daphne Caruana Galizia και στο ομώνυμο βραβείο δημοσιογραφίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. «Δεν είναι σαν μουσείο - μην το μπερδεύουμε», επιμένει. «Έχει τεχνολογία τελευταίας γενιάς, δεν βαριέσαι γιατί συνεχώς παίζεις». 

Ο χώρος είναι ανοιχτός καθημερινά, δωρεάν, σε 24 γλώσσες, αλλά το πιο εντυπωσιακό κομμάτι είναι αλλού. Στην καρδιά του Europa Experience βρίσκεται το «Παιχνίδι Ρόλων» - μια προσομοίωση της νομοθετικής διαδικασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ομάδες 16 έως 30 ατόμων μπαίνουν στον ρόλο ευρωβουλευτών, διαπραγματεύονται, συγκρούονται και προσπαθούν να καταλήξουν σε αποφάσεις. 

Ο Κώστας Τσουτσουπλίδης, Επικεφαλής του Γραφείου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα, επισημαίνει ότι «είναι ο καλύτερος τρόπος να καταλάβεις πόσο δύσκολο είναι να νομοθετείς και πόσο απατηλός είναι ο λαϊκισμός που σου λέει ότι είναι εύκολη αυτή η διαδικασία. Βρίσκεσαι σε δραματικά διλημματικές καταστάσεις, προσπαθείς να βρεις έναν μέσο όρο, να γεφυρώσεις το χάσμα μεταξύ αντίθετων απόψεων».

Οι αριθμοί δεν διαψεύδουν την αισιοδοξία του: πριν συμπληρωθεί ένας χρόνος λειτουργίας, ο χώρος έχει ήδη ξεπεράσει τον στόχο των 30.000 επισκεπτών. «Αυτό που μας ενθαρρύνει περισσότερο είναι το πολύ υψηλό ποσοστό ικανοποίησης. «Οι άνθρωποι βλέπουν περισσότερα πράγματα από αυτά που φαντάζονταν».

Η Ευρώπη παραμένει ελκυστική

Η κουβέντα δεν μένει μόνο στην εμπειρία του χώρου. Πολύ γρήγορα πηγαίνει στο μεγαλύτερο ερώτημα: έχει ακόμα νόημα η Ευρώπη σε έναν κόσμο Τραμπ, Κίνας, γεωπολιτικής αστάθειας και τεχνητής νοημοσύνης; Του ρωτώ ευθέως: έκλεισε η Ευρωπαϊκή Ένωση τον κύκλο της; «Όχι, απεναντίας», απαντά. «Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι χρήσιμη - είναι αναμφίβολα χρήσιμη. Το ερώτημα είναι: μια χώρα, ένας λαός που αντιμετωπίζει τις σημερινές απειλές, με ποιον τρόπο έχει καλύτερες πιθανότητες; Μόνος του ή μέσα από μια συλλογική προσπάθεια;»

Επικαλείται τα πρόσφατα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου, σύμφωνα με τα οποία οι πολίτες ζητούν εντονότερη κοινή δράση. «Η Ευρώπη παραμένει ελκυστική γιατί έχουμε ακόμα μια οργανωμένη και συνεκτική κοινωνία που στηρίζεται σε αξίες. Αυτές οι αξίες σήμερα αμφισβητούνται και πρέπει να υπερασπιστούν».

Όταν η κουβέντα πηγαίνει στην ελληνική στάση απέναντι στην ΕΕ, η εικόνα που περιγράφει είναι αντιφατική. «Οι Έλληνες είναι πιο επιφυλακτικοί απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά ταυτόχρονα ζητούν σε μεγαλύτερο ποσοστό να περάσουν περισσότερες αρμοδιότητες στην Ευρώπη». Η εξήγησή του: ελλιπής γνώση και μια συχνά φαντασιακή αντίληψη για το τι πραγματικά είναι η Ένωση. «Δουλειά μας είναι η καλύτερη ενημέρωση, γιατί ο ενημερωμένος πολίτης μπορεί να διεκδικήσει καλύτερα τις προσδοκίες του».

Η κ. Ευσταθίου συμπληρώνει: «Ο λαϊκισμός σου προσφέρει εύκολες λύσεις και εύκολες απαντήσεις. Ερχόμενος εδώ, συνειδητοποιείς πόσο δύσκολο είναι να παρθεί μια απόφαση, να γίνει ένας συμβιβασμός. Δεν είναι καθόλου εύκολο να συνεννοηθούν 720 ευρωβουλευτές και 27 κράτη μέλη».

Επισημαίνω ότι μετά από 44 χρόνια ένταξης είναι λίγο υπερβολικό να εξηγούμε ακόμα τα αυτονόητα. «Συνεχώς πρέπει να τα επαναλαμβάνουμε. Μιλάμε για γενιές που έχουν γεννηθεί μέσα στην Ένωση και κάποια πράγματα τα θεωρούν δεδομένα». Ο κ. Τσουτσουπλίδης συμπυκνώνει: «Η λέξη "συμβιβασμός" στην Ευρώπη είναι μια καλή λέξη. Στη χώρα μας ισοδυναμεί με ξεπούλημα».

Τι σημαίνει για εμένα η Ευρώπη;

Αυτό συνδέεται άμεσα με μια από τις πιο συμβολικές δράσεις της φετινής Ημέρας της Ευρώπης: την έκθεση φωτογραφίας για τα δέκα χρόνια του προγράμματος EPAS. Η Ελβίρα Φόρτε, Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων του Γραφείου, εξηγεί πώς το πρόγραμμα λειτουργεί σε όλα τα κράτη μέλη και φέρνει μαθητές κοντά στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στο περιβάλλον και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Με αφορμή τη δεκαετία του προγράμματος, μαθητές κλήθηκαν να απαντήσουν με μία φωτογραφία: «Τι σημαίνει για εμένα η Ευρώπη;»

Οι δέκα πρώτες ελληνικές συμμετοχές εκτίθενται στον χώρο - από την Κίμωλο μέχρι τους Μεταξάδες Έβρου, από το Γαλάτσι έως την Αμαλιάδα. Αλληλεγγύη, κοινότητα, τοπική ταυτότητα, οικονομική ολοκλήρωση, συνύπαρξη.

Ιδιαίτερη είναι η συμμετοχή από την Κίμωλο: μια γυναίκα σε laptop, δίπλα σε ψαράδες που ξεμπλέκουν δίχτυα στην παραλία. «Γι' αυτούς η Ευρώπη είναι η αγκαλιά στον άλλον, στη διαφορετικότητα. Που τη βιώνουν μέσα στο δικό τους μικρό νησί. Οι νέοι, όταν τους δώσεις ένα ερέθισμα και λίγη σημασία, μια χαρά τους ενδιαφέρουν τα κοινά».

Οι φωτογραφίες μένουν στο Europa Experience Athens έως τον Σεπτέμβριο.

Οι υποδομές του Europa Experience Athens

Λίγα μέτρα πιο πέρα, η ευρωπαϊκή αφήγηση αποκτά πιο απτή μορφή. Η επικεφαλής του γραφείου της Αθήνας της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, Μαριάννα Ναθαναήλ, επιλέγει να μιλήσει όχι για αξίες αλλά για υποδομές. Αναφέρεται στη χρηματοδότηση οδικών έργων, στο Μετρό της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, στα αεροδρόμια, στις ενεργειακές διασυνδέσεις.

Στη συνέχεια περνά στα πιο σύγχρονα ζητήματα: φοιτητικές εστίες για περίπου 5.000 φοιτητές σε Ηράκλειο και Ρέθυμνο, έργα προστασίας υδάτινων πόρων, διασυνδέσεις για νησιωτικές περιοχές ώστε να ενισχυθεί η ενεργειακή ασφάλεια και να μειωθεί το κόστος.

Στο τέλος της ημέρας, περισσότεροι από 870 επισκέπτες είχαν περάσει από τον χώρο, ανάμεσα σε ζωντανές εκπομπές των μουσικών ραδιοφώνων της ΕΡΤ, τη χορωδία CHÓRES και δράσεις για παιδιά και οικογένειες.

Έξω, η Αθήνα συνέχιζε στον συνηθισμένο της ρυθμό. Μέσα, κάποιοι μαθητές συνέχιζαν να παίζουν ευρωβουλευτές - ίσως το πιο ενδιαφέρον σχόλιο για το πώς η Ευρώπη προσπαθεί να ξανασυστηθεί στους πολίτες της.