Νέο look για τα λεωφορεία Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Μας αρκεί αυτό;

Τι είναι αυτό που μας κάνει να λατρεύουμε τα κόκκινα διώροφα λεωφορεία του Λονδίνου; Και κυρίως, τι είναι αυτό που μας δίνει τη βεβαιότητα ότι μπορούμε να μετακινηθούμε -για παράδειγμα- από το βόρειο στο νότιο Λονδίνο αλλάζοντας και δύο γραμμές αν χρειαστεί, χωρίς απρόοπτα, χωρίς άγχος; Bingo! Είναι η προβλεψιμότητα, η ασφάλεια και η άνεση.

Είναι το γεγονός ότι γνωρίζουμε πως στην επόμενη στροφή υπάρχει μια στάση απ’ την οποία περνά συχνά λεωφορείο που βολεύει. Πως δεν θα χρειαστεί να σταθούμε όρθιοι σε μια διαδρομή μεγάλης διάρκειας πέφτοντας στην αγκαλιά ενός αγνώστου σε απότομα φρεναρίσματα. Πως δεν θα εισβάλουν στη μύτη μας βασανιστικά δύσοσμες μυρωδιές από σώματα που υπό άλλες συνθήκες δεν θα πλησιάζαμε ούτε στα δύο μέτρα. Ότι ο σχεδιασμός του οχήματος επιτρέπει ορατότητα και άνεση και αίσθηση ασφάλειας, και ότι γενικότερα η κίνηση γίνεται με όρους που περιορίζουν τον θόρυβο της πόλης, με καλά αμορτισέρ ακόμη κι αν τύχει να καθίσουμε πάνω στη ρόδα. Έχετε την εμπειρία καθίσματος σε γαλαρία αθηναϊκού πετρελαιοκίνητου παλαιού αστικού στόλου; Μέχρι το τέλος της διαδρομής έχανες το ένα σου νεφρό.

Η καθημερινή μας μετακίνηση σήμερα, που το κινητό μας έχει γίνει προέκταση του χεριού μας, ξεκινά πριν φτάσουμε στη στάση. Μέσα από το Google Maps γνωρίζουμε με ακρίβεια σε πόσα λεπτά φτάνει το λεωφορείο. Λέγεται τηλεματική και στην Ελλάδα ακόμη το ψάχνουμε. Κάνουμε υποθέσεις εκτίμησης βάσει πρότερης εμπειρίας, καιρικών συνθηκών και λοιπών απρόβλεπτων περιστάσεων όπως μια πορεία στο Σύνταγμα ή ένας ποδηλατικός γύρος. Έχουμε μάθει να ζούμε χωρίς ακρίβεια. Για την ακρίβεια, μαθαίνουμε να επιβιώνουμε με ακρίβεια οικονομική, αλλά όχι αυτή που ερμηνεύεται ως αρετή και συνώνυμο της εμπιστοσύνης.

Στο Μιλάνο πριν από κάποια χρόνια είχα την ευχάριστη έκπληξη να επιλέξω ΜΜΜ και συγκεκριμένα τα ηλεκτρικά λεωφορεία του ως βασικό μέσο μετακίνησης, εκμεταλλευόμενη μια αναδυόμενη λειτουργική κανονικότητα, που εδράστηκε πάνω σε συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές. Σε μια κρίσιμη φάση μετασχηματισμού της πόλης, η διοίκηση του Giuliano Pisapia αντιμετώπισε τις συγκοινωνίες ως βασικό πυλώνα αστικής εμπειρίας. Με την εμπειρία των αστικών μεταφορών να μην εξαντλείται στο όχημα. Να ξεκινά από την εφαρμογή, να συνεχίζεται στη στάση, να ολοκληρώνεται στην επιβίβαση. Θα συμπεριλάβω και τον τρόπο που μας υποδέχεται ο οδηγός, τη συνοχή στην εικόνα, την αίσθηση ότι υπάρχει ένα σύστημα που λειτουργεί με κανόνες. Στην ελληνική καθημερινότητα, τα δεδομένα είναι διαφορετικά. Δοκιμάστε να κάνετε χρήση της αστικής μας συγκοινωνίας αν δεν έχετε smartphone ή αν σας έχει τελειώσει η μπαταρία του κινητού. Οι πληροφορίες στη στάση εξαντλούνται σε μια περιοχή της Αθήνας και στον αριθμό του λεωφορείου. Ξέρουμε πού πάει κι από πού έρχεται, αλλά αγνοούμε τη διαδρομή και αν μας εξυπηρετεί στην πορεία του. Αν δεν έχετε μαντικές ικανότητες θα ρωτήσετε τον οδηγό. Θα τον αναγνωρίσετε γιατί συνήθως κάθεται στο τιμόνι. Χωρίς κάποιο άλλο διακριτικό, όπως μια στολή υπηρεσίας. Αυτό λέγεται αποσπασματικότητα και έλλειψη ενιαίας εικόνας. Ενίοτε καταγράφονται και συμπεριφορές που δεν συνάδουν με μια σύγχρονη δημόσια υπηρεσία. Ανοιχτή ακρόαση στο κινητό, ηχείο με μουσική πάνω στο παρμπρίζ. Είναι εικόνες που θέλουμε να αλλάξουμε αλλά δεν είναι στο χέρι μας.

Στο χέρι μας φαίνεται πως μπορεί να είναι ο σχεδιασμός σε ό,τι αφορά το design. Πρόσφατα το σκεφτόμουν με αφορμή τα νέα υπερσύγχρονα τρένα της Hellenic Train που αναμένονται πιο δυνατά και πιο εξελιγμένα από το Λευκό Βέλος που πήγε άκλαφτο και θα ενταχθούν σταδιακά έως το 2027. Αναρωτιόμουν ποιος σχεδιάζει τις τελικές πινελιές στο εξωτερικό τους. Ποιος αποφασίζει το χρώμα, την υφή των υφασμάτων των καθισμάτων, το φως αν θα είναι ψυχρό ή θερμό; Μπορεί να γίνει θέμα διαβούλευσης ή είναι ζήτημα ειδικών;

Υπό αυτή την έννοια, έχει ενδιαφέρον ότι για πρώτη φορά ανοίγει αυτή η συζήτηση. Ο ΟΑΣΑ και ο ΟΣΕΘ, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, καλούν designers, φοιτητές, δημιουργικά γραφεία αλλά και απλούς πολίτες να σχεδιάσουν τα λεωφορεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Δύο πόλεις, δύο παράλληλοι διαγωνισμοί. Στην Αθήνα, με το «Σχεδίασε τα λεωφορεία της Αθήνας» και στη Θεσσαλονίκη με το «Το λεωφορείο όπως το ΘΕΣ». Η διαδικασία είναι διπλή: μια επιτροπή επιλέγει τους φιναλίστ και στη συνέχεια το κοινό αποφασίζει μέσα από ανοιχτή ψηφοφορία. Τα σχέδια δοκιμάζονται πιλοτικά στον δρόμο, πριν αποκτήσουν μόνιμη παρουσία. Με βραβεία που φτάνουν τα 10.000 ευρώ, αλλά κυρίως με ένα διαφορετικό μήνυμα: ότι η εικόνα της πόλης μπορεί να σχεδιαστεί συλλογικά. Όλοι θυμόμαστε όταν η Αττικό Μετρό επιχείρησε να δώσει ταυτότητα στο Μετρό Θεσσαλονίκης. Το λογότυπο τότε συζητήθηκε έντονα: άρεσε, δεν άρεσε, έγινε meme, λοιδορήθηκε, έγινε «μπουγάτσα», έγινε «μπάοκ» αλλά τελικά έμεινε.

Σήμερα, με τον ΟΑΣΘ, βλέπουμε μια αντίστοιχη προσπάθεια. Νέα εικόνα, νέα λεωφορεία, καλύτερη συντήρηση, έμφαση στην καθαριότητα, τον φωτισμό, την εργονομία. Το rebranding ενός φθαρμένου οργανισμού, σε επίπεδο περιτυλίγματος, μοιάζει να προχωρά. Καλά όλα αυτά. Ποιος θα μας εγγυηθεί συχνότερα δρομολόγια; Για τον επιβάτη της πρωινής αιχμής, η συνέπεια είναι πιο σημαντική από τον φωτισμό. Και στον συνωστισμό, δεν βλέπει κανείς ούτε το χρώμα του καθίσματος ούτε τα φώτα. Δεν βλέπει την ώρα να κατέβει, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους. Το ερώτημα είναι απλό: τι αξία έχει το περιτύλιγμα όταν η βασική υπηρεσία δεν είναι ικανοποιητική; Αν το λεωφορείο δεν περνά όταν πρέπει και στη συχνότητα που πρέπει; Το θετικό είναι ότι κάτι πάει να αλλάξει. Ότι η Πολιτεία δείχνει να αντιλαμβάνεται πως η πολιτική της καθημερινότητας δεν είναι δευτερεύουσα. Είναι ο πυρήνας. Το ζητούμενο τώρα είναι να ευθυγραμμιστεί η εικόνα με τις απαιτήσεις της πραγματικότητας. Μέχρι τότε θα συνωστιζόμαστε στον Κηφισό μέσα στο αυτοκίνητό μας στην Αθήνα, στον περιφερειακό στη Θεσσαλονίκη.