Κοσμος

Explainer: Ποιους αφορά το σχέδιο απελάσεων στο οποίο συμμετέχει η Ελλάδα

Πέντε ευρωπαϊκές χώρες διαπραγματεύονται με το Κιγκάλι για ένα πιλοτικό κέντρο

Newsroom
2’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Από την ΕΕ στη Ρουάντα: Ποιους αφορά το σχέδιο απελάσεων στο οποίο συμμετέχει η Ελλάδα

Η Ελλάδα, η Αυστρία, η Δανία, η Γερμανία και η Ολλανδία επιδιώκουν να αρχίσουν το 2027 τη μεταφορά απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε κέντρο στη Ρουάντα. Οι πέντε χώρες βρίσκονται σε συνομιλίες με το Κιγκάλι, ενώ βασικές παράμετροι, όπως οι συνθήκες διαμονής, το κόστος και οι υποχρεώσεις κάθε πλευράς, δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί.

Σύμφωνα με το Reuters, το εγχείρημα θα λειτουργήσει αρχικά πιλοτικά, με περιορισμένη δυναμικότητα, προτού εξεταστεί η εφαρμογή του και αλλού.

Ποιους αφορά το σχέδιο;

Η πρόταση αφορά ενήλικους μετανάστες που έχουν εξαντλήσει όλα τα νόμιμα μέσα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εστιάζει ιδιαίτερα σε όσους έχουν λάβει οριστική απόρριψη του αιτήματος ασύλου τους, αλλά δεν μπορούν να επιστραφούν στη χώρα καταγωγής τους.

Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή η επιστροφή θεωρείται μη ασφαλής ή επειδή η χώρα προέλευσης αρνείται να τους δεχθεί.

Τι θα συμβαίνει μετά τη μεταφορά στη Ρουάντα;

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι μεταφερόμενοι θα περνούν μερικές εβδομάδες στο κέντρο, λαμβάνοντας μαθήματα γλώσσας και εκπαίδευση σε άλλες δεξιότητες, οι οποίες δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί, πριν ενταχθούν στην κοινωνία της Ρουάντας.

Εναλλακτικά, θα μπορούσαν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους.

Πόσους ανθρώπους θα μπορεί να υποδέχεται;

Η αρχική δυναμικότητα υπολογίζεται σε περίπου 100 άτομα κάθε φορά, κάτι που πιθανότατα σημαίνει μερικές εκατοντάδες μεταφορές ετησίως.

Ο αριθμός είναι περιορισμένος σε σχέση με τις 669.365 αιτήσεις ασύλου που δέχθηκε η ΕΕ πέρυσι. Οι κυβερνήσεις που συμμετέχουν υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι κύριος στόχος είναι η αποτροπή: η προοπτική μεταφοράς σε τρίτη χώρα, εκτιμούν, θα μπορούσε να αποθαρρύνει ανθρώπους από το να επιχειρήσουν το επικίνδυνο ταξίδι προς την Ευρώπη και να περιορίσει τη δράση των διακινητών.

Σε τι διαφέρει από το βρετανικό σχέδιο;

Το σχέδιο που είχε προωθήσει και στη συνέχεια εγκατέλειψε η Βρετανία προέβλεπε τη μεταφορά αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα όσο εξετάζονταν τα αιτήματά τους.

Η νέα πρόταση αφορά ανθρώπους των οποίων τα αιτήματα έχουν ήδη απορριφθεί και οι οποίοι δεν διαθέτουν πλέον νόμιμη δυνατότητα παραμονής στην ΕΕ.

Ποια είναι τα νομικά ζητήματα;

Καθώς δεν έχει λειτουργήσει αντίστοιχο κέντρο για την ΕΕ, παραμένει ανοιχτό εάν το μοντέλο θα αντέξει στον έλεγχο των ευρωπαϊκών δικαστηρίων.

Ιδιαίτερη αντιπαράθεση προκαλεί η θέση ότι η νομική ευθύνη των ευρωπαϊκών χωρών θα παύει μετά τη μεταφορά και ότι στη συνέχεια θα εφαρμόζεται αποκλειστικά το δίκαιο της Ρουάντας.

Ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ επισημαίνει ότι τα κράτη παραμένουν δεσμευμένα από τις υποχρεώσεις τους όταν συνεργάζονται με τρίτες χώρες και εξακολουθούν να λογοδοτούν για παραβιάσεις δικαιωμάτων μετά τη μεταφορά ενός προσώπου.

Οι πέντε κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι αξιοποιούν νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο που επιτρέπει τη μεταφορά απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες.

Ποιες αντιδράσεις έχουν εκδηλωθεί;

Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει προειδοποιήσει ότι τα κέντρα επιστροφών ενέχουν σημαντικούς κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ανησυχία για τις επιπτώσεις του σχεδίου εξέφρασε την Τρίτη και ο ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Φόλκερ Τουρκ.

Οργανώσεις δικαιωμάτων επικαλούνται το ιστορικό της Ρουάντας και υποστηρίζουν ότι η μεταφορά ήδη ευάλωτων ανθρώπων αυξάνει τον κίνδυνο να υποστούν βλάβη. Αμφισβητούν επίσης ότι το μέτρο θα αποτρέψει μελλοντικές αφίξεις. Η Ρουάντα απορρίπτει την κριτική για το ιστορικό της στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Αντιδράσεις υπάρχουν και από την ακροδεξιά, με διαφορετικό σκεπτικό. Το αυστριακό Κόμμα Ελευθερίας επέκρινε την περιορισμένη δυναμικότητα, υποστηρίζοντας ότι ένα εξωτερικό κέντρο δεν έχει αξία όσο συνεχίζονται οι παράτυπες αφίξεις στην Ευρώπη.

Θα είναι κλειστό κέντρο;

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι το περιγράφουν ως «ανοιχτό», διευκρινίζοντας ότι οι διαμένοντες δεν θα κρατούνται κλειδωμένοι μέσα. Δεν έχει αποσαφηνιστεί, όμως, τι ακριβώς θα σημαίνει αυτό στην πράξη, ούτε πού θα στεγάζονται και υπό ποιες συνθήκες.

Πόσο θα κοστίσει και τι θα λάβει η Ρουάντα;

Το κόστος για τις πέντε χώρες και τα ανταλλάγματα προς τη Ρουάντα παραμένουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης ή δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Ο υπουργός Εσωτερικών της Ρουάντας, Βενσάν Μπιρούτα, δήλωσε ότι η χώρα του αναζητά μια βιώσιμη λύση στη μεταναστευτική πρόκληση και δεν συμμετέχει με βασικό στόχο να πληρωθεί.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι το εγχείρημα θα κοστίζει λιγότερο από την παραμονή των συγκεκριμένων ανθρώπων στην Ευρώπη. Ερωτηθείσα για τα ανταλλάγματα, η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, ανέφερε ότι επιδιώκει συμφωνίες επωφελείς και για τις δύο πλευρές.