Ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ: Τι σημαίνει για τον Τραμπ η απώλεια του Κογκρέσου

Ο Ντόναλντ Τραμπ παραμένει πρόεδρος, αλλά η διακυβέρνησή του γίνεται δυσκολότερη. Αυτή είναι η βασική συνέπεια της επικράτησης των Δημοκρατικών και στα δύο σώματα του Κογκρέσου στις ενδιάμεσες εκλογές, σύμφωνα με την πρόβλεψη του NBC News. Το αντίπαλο κόμμα αποκτά τη δυνατότητα να μπλοκάρει νομοθετικές πρωτοβουλίες, να ελέγχει τους διορισμούς σε κρίσιμες θέσεις και να διερευνά τις αποφάσεις και τις οικονομικές σχέσεις της κυβέρνησης.

Εδώ χρειάζεται μία βασική διευκρίνιση: η απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας στις ΗΠΑ δεν συνεπάγεται πτώση της κυβέρνησης. Ο Τραμπ δεν εξαρτάται από ψήφο εμπιστοσύνης του Κογκρέσου. Θα συνεχίσει τη θητεία του, έχοντας όμως απέναντί του έναν ισχυρότερο θεσμικό αντίπαλο.

Τι είναι οι ενδιάμεσες εκλογές;

Πραγματοποιούνται στο μέσο της τετραετούς προεδρικής θητείας. Οι Αμερικανοί δεν επιλέγουν πρόεδρο, αλλά ανανεώνουν ολόκληρη τη Βουλή των Αντιπροσώπων και περίπου το ένα τρίτο της Γερουσίας. Παράλληλα, διεξάγονται εκλογές για κυβερνήτες και άλλα πολιτειακά και τοπικά αξιώματα.

Παρότι το όνομα του προέδρου απουσιάζει από το ψηφοδέλτιο, η αναμέτρηση λειτουργεί συχνά ως αξιολόγηση της διακυβέρνησής του. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο ίδιος ο Τραμπ είχε ζητήσει από τους ψηφοφόρους να συμπεριφερθούν σαν να ήταν και εκείνος υποψήφιος.

Τι ακριβώς έχασαν οι Ρεπουμπλικανοί;

Σύμφωνα με το NBC News, έχασαν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου: της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας. Το Κογκρέσο αποτελεί τη νομοθετική εξουσία των ΗΠΑ. Για να ψηφιστεί ένας ομοσπονδιακός νόμος, κατά κανόνα απαιτείται η έγκριση και των δύο σωμάτων και στη συνέχεια η υπογραφή του προέδρου.

Η Βουλή διαθέτει 435 έδρες, οι οποίες κατανέμονται στις πολιτείες ανάλογα με τον πληθυσμό τους. Η Γερουσία έχει 100 μέλη, δύο από κάθε πολιτεία, ανεξαρτήτως πληθυσμού. Τα δύο σώματα μοιράζονται τη νομοθετική εξουσία, αλλά έχουν και διαφορετικές αρμοδιότητες. Η Γερουσία, για παράδειγμα, εγκρίνει σημαντικούς προεδρικούς διορισμούς, μεταξύ αυτών υπουργών και ομοσπονδιακών δικαστών.

Η διπλή απώλεια σημαίνει ότι οι Ρεπουμπλικανοί δεν θα μπορούν πλέον να οργανώνουν την κοινοβουλευτική ατζέντα προς όφελος του Λευκού Οίκου.

Μπορούν οι Δημοκρατικοί να σταματήσουν το πρόγραμμα του Τραμπ;

Μπορούν να εμποδίσουν σημαντικά τμήματά του, ιδιαίτερα όσα απαιτούν νέο νόμο ή χρηματοδότηση από το Κογκρέσο. Ο πρόεδρος θα χρειάζεται συμφωνίες με τους πολιτικούς του αντιπάλους για να περάσει βασικές πρωτοβουλίες του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι χάνει την εκτελεστική εξουσία. Συνεχίζει να διευθύνει την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και να χρησιμοποιεί τις προεδρικές αρμοδιότητές του, μέσα στα όρια του νόμου και υπό τον έλεγχο των δικαστηρίων. Ωστόσο, οι εκτελεστικές αποφάσεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν κάθε νόμο ή να εξασφαλίσουν από μόνες τους χρηματοδότηση.

Αντίστοιχα, οι Δημοκρατικοί δεν αποκτούν τη δυνατότητα να εφαρμόσουν ανεμπόδιστα το δικό τους πρόγραμμα. Ο Τραμπ διατηρεί το δικαίωμα να ασκεί βέτο στα νομοσχέδια που φτάνουν στο γραφείο του. Η νέα ισορροπία ευνοεί τις διαπραγματεύσεις, τις συγκρούσεις και, όπου δεν επιτυγχάνεται συμβιβασμός, τα αδιέξοδα.

Γιατί έχει τόσο μεγάλη σημασία ο έλεγχος της Γερουσίας;

Επειδή η Γερουσία ελέγχει την έγκριση προσώπων που επιλέγει ο πρόεδρος για κρίσιμες θέσεις του κρατικού μηχανισμού και της Δικαιοσύνης. Μια Δημοκρατική πλειοψηφία μπορεί να απορρίπτει υποψηφίους ή να απαιτεί διαφορετικές επιλογές.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερο βάρος εάν προκύψει κενή θέση στο Ανώτατο Δικαστήριο κατά την τελευταία διετία της θητείας Τραμπ. Ο πρόεδρος θα προτείνει τον αντικαταστάτη, αλλά για τον διορισμό θα χρειάζεται η συγκατάθεση της Γερουσίας. Οι Δημοκρατικοί θα μπορούν επομένως να εμποδίσουν την επιλογή του, επηρεάζοντας μια απόφαση με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τη διάρκεια μιας προεδρικής θητείας.

Τι σημαίνει ότι θα ενταθούν οι έρευνες για τον πρόεδρο;

Η πλειοψηφία ελέγχει τις κοινοβουλευτικές επιτροπές και μπορεί, μέσω αυτών, να οργανώνει ακροάσεις, να ζητά έγγραφα και να εκδίδει κλητεύσεις. Κυβερνητικά στελέχη μπορούν έτσι να κληθούν να εξηγήσουν δημόσια αποφάσεις και χειρισμούς τους.

Σύμφωνα με το NBC News, οι Δημοκρατικοί έχουν προαναγγείλει έρευνες για τις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τα οικονομικά συμφέροντα της οικογένειας Τραμπ, τη μεταναστευτική πολιτική και τις επιχειρήσεις της υπηρεσίας μετανάστευσης ICE. Στις προτεραιότητές τους περιλαμβάνονται επίσης η υπόθεση Τζέφρι Έπσταϊν, οι προεδρικές χάρες και καταγγελίες για προσπάθειες ξένων κυβερνήσεων να αποκτήσουν επιρροή μέσω οικονομικών σχέσεων με τις επιχειρήσεις της προεδρικής οικογένειας.

Οι κοινοβουλευτικές έρευνες δεν ισοδυναμούν με δικαστική καταδίκη. Μπορούν, όμως, να φέρουν στοιχεία στη δημοσιότητα, να αυξήσουν την πολιτική πίεση και να υποχρεώσουν την κυβέρνηση σε διαρκή λογοδοσία.

Μπορούν να απομακρύνουν τον Τραμπ από την προεδρία;

Η απλή πλειοψηφία στο Κογκρέσο δεν αρκεί. Η διαδικασία παραπομπής, γνωστή ως impeachment, έχει δύο στάδια: η Βουλή των Αντιπροσώπων μπορεί να εγκρίνει κατηγορίες εναντίον του προέδρου με απλή πλειοψηφία, αλλά η καταδίκη και απομάκρυνσή του απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων των παρόντων γερουσιαστών.

Επομένως, ο έλεγχος Βουλής και Γερουσίας από τους Δημοκρατικούς δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε δυνατότητα καθαίρεσης. Θα χρειαζόταν πολύ ευρύτερη υποστήριξη. Ο Χακίμ Τζέφρις έχει δηλώσει, σύμφωνα με το NBC News, ότι το κόμμα του δεν επικεντρώνεται στην παραπομπή, χωρίς να αποκλείει το ενδεχόμενο.

Γιατί οι ψηφοφόροι στράφηκαν κατά των Ρεπουμπλικανών;

Στην κάλυψη του NBC News, κεντρική θέση έχουν το κόστος ζωής και η επιθυμία για ισχυρότερο έλεγχο της προεδρικής εξουσίας. Σύμφωνα με το exit poll του δικτύου, το 43% δήλωσε ότι ένας από τους λόγους της ψήφου του ήταν να εκφράσει την αντίθεσή του στον Τραμπ.

Ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό, το 71%, εκτίμησε ότι το Κογκρέσο δεν ελέγχει επαρκώς τον πρόεδρο. Την ίδια άποψη εξέφρασε το 41% των Ρεπουμπλικανών ψηφοφόρων. Η ακρίβεια, η διαφθορά, η μετανάστευση και ο πόλεμος στο Ιράν συγκαταλέγονταν στα βασικά ζητήματα της αναμέτρησης, ενώ το δίκτυο καταγράφει και απομάκρυνση Λατίνων ψηφοφόρων από τους Ρεπουμπλικανούς.

Πότε αλλάζει η πλειοψηφία και τι ακολουθεί;

Η νέα σύνθεση του Κογκρέσου αναλαμβάνει στις 3 Ιανουαρίου 2027. Η νίκη ανοίγει τον δρόμο για να γίνει ο Χακίμ Τζέφρις ο πρώτος μαύρος πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, εφόσον εκλεγεί από το σώμα. Στη Γερουσία, ο Τσακ Σούμερ αναμένεται να επιστρέψει στην ηγεσία της πλειοψηφίας.

Από εκείνο το σημείο, ο Τραμπ θα χρειάζεται να κυβερνά με ένα Κογκρέσο που ελέγχεται από τους αντιπάλους του. Οι Δημοκρατικοί θα μπορούν να φρενάρουν πρωτοβουλίες του και να ερευνούν την κυβέρνησή του, αλλά θα πρέπει επίσης να δείξουν ότι μπορούν να εξασφαλίσουν αποτελέσματα για τους ψηφοφόρους. Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία της νέας ισορροπίας θα είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν σε βασικά ζητήματα χρηματοδότησης και νομοθεσίας, ενώ ήδη θα πλησιάζει η προεδρική αναμέτρηση του 2028.

Πηγή: NBC News