Ο Εμπαπέ, ο Μάο, και η συγγνώμη

Ο Κιλιάν Εμπαπέ αποκάλεσε έναν δικτάτορα δικτάτορα. Και χρειάστηκε να ζητήσει συγγνώμη γι’ αυτό. Σε πρόσφατη συνέντευξή του, είπε ότι το meme που τον κάνει να γελάει περισσότερο είναι «αυτό που δείχνει το βίντεο εντός τύπου, νομίζω ότι είναι ένας Κινέζος δικτάτορας...».

Το αστείο είναι —και είναι το μόνο πραγματικά αστείο σε αυτή την υπόθεση— ότι ο Εμπαπέ δεν ανέφερε ονομαστικά τον Μάο. Αλλά όποιος έχει τη μύγα μυγιάζεται, και η αντίδραση υπήρξε καταιγιστική. Οδήγησε δε, λίγες ώρες μετά τη δημοσιοποίηση της συνέντευξης (που δεν είναι διαθέσιμη online), σε δημόσια συγγνώμη από τον ποδοσφαιριστή: «Το σχόλιό μου ήταν απερίσκεπτο και καταλαβαίνω τώρα ότι πλήγωσε πολύ κόσμο στην Κίνα και στις κοινότητες Κινέζων ανά τον κόσμο. Ζητώ συγγνώμη από όλους όσοι στεναχωρήθηκαν από το σχόλιό μου». Ανακοίνωση εξέδωσε και η ισπανική La Liga: «Λυπούμαστε για την προσβολή που αισθάνθηκαν οι Κινέζοι φαν από τα πρόσφατα σχόλια του Κιλιάν Εμπαπέ».

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας ανακοίνωσε ότι λαμβάνει σοβαρά υπόψη αυτές τις συγγνώμες.

Έχει ενδιαφέρον αυτή η υποκρισία της συγγνώμης. Ο Μάο ήταν δικτάτορας. Το Μεγάλο Άλμα Προς Τα Εμπρός και, στη συνέχεια, η Πολιτιστική Επανάσταση κόστισαν τη ζωή σε εκατομμύρια ανθρώπους και ανάγκασαν πολλούς περισσότερους σε εσωτερικές μεταναστεύσεις. Σήμερα η Κίνα εξακολουθεί να διοικείται με πυγμή από το Κομμουνιστικό Κόμμα, το οποίο μάλιστα αυτές τις ημέρες συνεδριάζει και έχει ήδη προχωρήσει σε καθαιρέσεις στελεχών σε όλα τα πεδία, με σκοπό την περαιτέρω ισχυροποίηση της εξουσίας του Σι Τζινπίνγκ. Γιατί να μην μπορούμε να τα πούμε όλα αυτά ανοιχτά, στις δικές μας κοινωνίες; Ακόμη και το ίδιο το Κομμουνιστικό Κόμμα έχει αναγνωρίσει τις καταστροφικές συνέπειες της Πολιτιστικής Επανάστασης, διατηρώντας βέβαια τον Μάο στο βάθρο του ιδρυτή του καθεστώτος. Γιατί πρέπει οι υπόλοιποι να σεβόμαστε αυτό το βάθρο;

Τα λεφτά είναι πολλά, βέβαια, και αποδεικνύεται ότι η πρόσβαση στην κινεζική αγορά προϋποθέτει συμμόρφωση με τις πολιτικές ευαισθησίες της εξουσίας της, ακόμη και έξω από τα σύνορά της: Τουλάχιστον τρεις κινεζικές εταιρείες που σπονσοράρουν τον Εμπαπέ ανακοίνωσαν μετά τη συνέντευξη ότι διακόπτουν τη συνεργασία τους. Είναι πιθανό και κάποιες δυτικές εταιρείες να δέχτηκαν πίεση από την Κίνα και να απείλησαν με τη σειρά τους να διακόψουν τη χρηματοδότηση. Σίγουρα, επίσης, η La Liga εισπράττει πολλά από δικαιώματα στην Κίνα: οι αγώνες της Ρεάλ σταμάτησαν προσωρινά να είναι διαθέσιμοι για προβολή στην Κίνα, κι αυτό πόνεσε. Από την άλλη, βέβαια, η υπεράσπιση των αρχών μας πολλές φορές έχει κόστος.

Υπάρχει, όμως, και μια βαθύτερη παραχώρηση ή υποχώρηση σε αυτές τις συγγνώμες: η αποδοχή ότι ένας λαός ταυτίζεται με τον ηγέτη του, ακόμη και δεκαετίες μετά τον θάνατό του. Πράγματι, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να προσβλήθηκαν, αλλά γιατί αυτό πρέπει να καταστήσει τον χαρακτηρισμό ανεπίτρεπτο; Αρκεί το αίσθημα προσβολής κάποιων για να απαιτείται η ανάκληση ενός ιστορικά τεκμηριωμένου χαρακτηρισμού; Από πότε καταργήθηκε το δικαίωμα στην άποψη; Γιατί η κριτική στον στυγνό δικτάτορα Μάο συνιστά προσβολή των Κινέζων στο σύνολό τους; Κινέζοι ήταν και οι άνθρωποι που υπέφεραν από τις πολιτικές του.

Αλλά για να δούμε λίγο μία αντίστοιχη περίπτωση: Πρέπει να μην αποκαλούμε τον Χίτλερ δικτάτορα και να μην αναδεικνύουμε τα εγκλήματα του ναζισμού, για να μην θίξουμε τους Γερμανούς σήμερα; Όχι, βέβαια.

Μήπως αυτή η συγκαταβατική στάση της Δύσης απέναντι στον Κομμουνισμό —που όπου εφαρμόστηκε έφερε δυστυχία και στοίχισε ζωές— οφείλεται στο ότι ο Κομμουνισμός, μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, δεν είχε τη δική του Δίκη της Νυρεμβέργης, ώστε να αναδειχθούν και να καταδικαστούν τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στο όνομά του; Αυτό το ενδιαφέρον ερώτημα έθεσε ο Γάλλος συγγραφέας Stephane Azihari. Δεν είναι βέβαιο ότι υπάρχει αιτιώδης σχέση μεταξύ της Δίκης της Νυρεμβέργης και της καταδίκης, από την πλειονότητα του κόσμου, του Ναζισμού, αλλά αξίζει να προβληματιστούμε με το ερώτημα.

ΥΓ. Η αξίωση της Κίνας μπορεί να ιδωθεί και σε αντιστοίχιση με την αξίωση των ΗΠΑ να σέβονται οι άλλες χώρες τις κυρώσεις που εκείνες επιβάλλουν σε χώρες και οικονομικές οντότητες που επιλέγουν. Αλλά να μην ανοίξουμε αυτή τη συζήτηση τώρα...