Γαλλική και αμερικανική αριστερά

Τέσσερα πρόσφατα βιβλία εξετάζουν τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ αμερικανικής και γαλλικής ριζοσπαστικής αριστεράς: συγγραφείς όπως ο Hervé-Thomas Campangne, η Stéphanie Roza, ο François Cusset και ο Mathieu Hauchecorne στοχάζονται γύρω από τις εισαγωγές-εξαγωγές της αριστερής πολιτικής σκέψης ανάμεσα στις ΗΠΑ και στη Γαλλία, τονίζοντας το πέρασμα από τον παραδοσιακό μαρξισμό στον δικαιωματισμό και στην προστασία της θρησκευτικής και πολιτισμικής ετερότητας. Ιδιαίτερα μνεία γίνεται στο πώς η γαλλική μεταδομιστική σκέψη του '68 (Foucault, Derrida, Deleuze) μεταφέρθηκε στα αμερικανικά πανεπιστήμια, αναδιαμορφώθηκε σε "French Theory" και επέστρεψε πίσω στην Ευρώπη εμπνέοντας τον «προοδευτισμό» και τα κινήματα Antifa. Oι αμερικανογαλλικές ανταλλαγές έχουν δημιουργήσει ένα ιδεολογικό συμπίλημα που έχει απομακρυνθεί από αξίες του γαλλικού Διαφωτισμού (ορθολογισμός, οικουμενικός προοδευτισμός) και έχει υιοθετήσει μεταμοντέρνα και μετααποικιακή οπτική: οι Γάλλοι φαίνεται ότι έχουν υπερβεί την laïcité και την ισότητα χωρίς διακρίσεις φυλής ή θρησκεύματος εισάγοντας την αμερικανική ταυτοτική πολιτική την οποία μέρος του γαλλικού πολιτικού κατεστημένου θεωρεί μορφή αμερικανικού πολιτισμικού ιμπεριαλισμού.

Τόσο η αμερικανική αριστερά, όσο και η γαλλική συνδέεται με τους πολυπτυχιούχους και τους πολυεκατομμυριούχους —στην πραγματικότητα, από τον συνδυασμό τους που συνιστά την ελίτ. Η αμερικανική επικεντρώνεται στους «εγχρώμους», η γαλλική, ιδιαίτερα η ριζοσπαστική «Ανυπότακτη Γαλλία», επικεντρώνεται στους «Antifa», ένα ευρύ κίνημα που περιλαμβάνει κυρίως νέους από την Αφρική, από την Παλαιστίνη και από τον χώρο του αναρχισμού· πολύ λιγότερο από την εγχώρια εργατική τάξη: ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν έχει κερδίσει το κοινωνικό περιθώριο, τους νεαρούς ισλαμιστές, τους κουκουλοφόρους των προαστίων και τα παιδιά των αριστερών πανεπιστημίων όπως η Ναντέρ και το Σαιν Ντενί. Στελέχη του κόμματος, όπως ο Raphaël Arnault, η Mathilde Panot, η Sandrine Rousseau (από εκείνες τις δήθεν ριζοσπάστριες οικοφεμινίστριες που θεωρούν το μπάρμπεκιου «πατριαρχική συνήθεια» και χαρακτηρίζουν τους άνδρες γουρούνια «που πρέπει να μεταλλαχθούν») έφεραν νέο αέρα στην Εθνοσυνέλευση: αμφίεση φούτερ-αθλητικά παπούτσια, αγριοφωνάρες, ρυθμικό κοπάνημα εδράνων και εκδίπλωση παλαιστινιακών λαβάρων. Μαζί με την αξία της εργασίας έχει παραδοθεί στη δεξιά η αξία της ευπρέπειας. H έλλειψή της εκδηλώνεται ακόμα και στο αναψυκτήριο της Εθνοσυνέλευσης όπου οι καπνίζοντες Ανυπότακτοι πετάνε αποτσίγαρα στο δάπεδο. Πρόκειται για το θράσος του Μαΐου του 1968 σε πιο μπρουτάλ.

Ακριβώς επειδή πρόκειται για «Antifa», οι νεαροί Ανυπότακτοι φρονούν ότι μάχονται εναντίον του φασισμού: ο Εμμανουέλ Μακρόν είναι «φασίστας», το Ισραήλ είναι «φασιστικό κράτος» και φυσικά οποιοσδήποτε βρίσκεται δεξιότερα του Μακρόν είναι επίσης «φασίστας». Πρόκειται για το απλοϊκό λεξιλόγιο και κατηγορητήριο ατόμων σαν τον 17χρονο συνδικαλιστή των λυκείων Manès Nadel που πρωτοστάτησε στις πορείες κατά της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού συστήματος και σαν τη Mathilde Panot που πρωτοστατεί ως Πασιονάρια στα πάντα. Όσο για τον ίδιο τον Μελανσόν έχει εξελιχθεί σε κομμουνιστή ηγέτη: ο Manès Nadel δηλώνει ότι το βράδυ προτού πάει για ύπνο, ακούει τις ομιλίες του αρχηγού μελετώντας το ύφος, τον τονισμό, τις χειρονομίες και το λεξιλογικό πεδίο. Ο Μελανσόν κατασκευάζει μελανσονάκια, τη γαλλική εκδοχή του λοβοτομημένου Κνίτη, ενώ ταυτοχρόνως απομακρύνει όποιον δεν είναι υποταγμένος: ο François Ruffin, η Clémentine Autain, η Danielle Simonnet απομακρύνθηκαν από το περιβάλλον του διότι τόλμησαν να εκφράσουν ελαφρώς, ελαφρότατα, διαφορετική γνώμη. Αντιθέτως, στο μικρό κομμουνιστικό κόμμα από το οποίο οι Ανυπότακτοι έχουν κληρονομήσει τις αυταρχικές μεθόδους, επικρατεί σήμερα λογική και νηφαλιότητα (σχετικά είναι αυτά…) Η τακτική του Μελανσόν είναι η αναμόχλευση των παθών —«η αστυνομία σκοτώνει», «η Γαλλία έχει κηρύξει τον πόλεμο στους μουσουλμάνους», «ο λαός εξαθλιώνεται»— μέσω ατόμων που δεν έχουν εκπαιδευτεί στην πολιτική και που ξεδίνουν στο TikTok: οι εργαζόμενοι έχουν αντικατασταθεί από influencers. Η προοπτική είναι η προεδρία: το να βρεθεί ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν απέναντι στη Μαρίν Λεπέν το 2027. Το αμερικανικό παράδειγμα δείχνει πως οι πρεσβύτες έχουν μέλλον. Γενικά, το εν λόγω παράδειγμα κερδίζει έδαφος: ο κοινοτισμός —η πολυδιάσπαση της κοινωνίας σε ξεχωριστές κοινότητες— και η πολυπολιτισμικότητα είναι αμερικανικές ιδιότητες που έχουν εξαχθεί στην Ευρώπη: παραδόξως, όσο πιο αντιαμερικανός είναι κανείς τόσο πιο ενθουσιωδώς τις αποδέχεται.