Tραμπ - Σι: Η πραγματική Σύνοδος Κορυφής έγινε μακριά από τον ΟΗΕ

Στη Νέα Υόρκη, δεκάδες αρχηγοί κρατών συζητούν για την πολυμέρεια, την ειρήνη και τη διεθνή συνεργασία. Στην Ουάσιγκτον, την ίδια στιγμή, οι ηγέτες των δύο ισχυρότερων χωρών του κόσμου συναντώνται για να συζητήσουν για το εμπόριο, την τεχνητή νοημοσύνη και την άμυνα.

Η παράλληλη εικόνα θα μπορούσε να αποτελεί την πιο σύντομη περιγραφή της σημερινής παγκόσμιας τάξης.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ πραγματοποιούν στον Λευκό Οίκο τη δεύτερη συνάντησή τους μέσα στο 2026. Στόχος τους είναι να διατηρήσουν ελεγχόμενη την πιο καθοριστική διμερή σχέση του πλανήτη, σε μια περίοδο κατά την οποία τόσο η Ουάσιγκτον όσο και το Πεκίνο αντιμετωπίζουν οικονομικές και γεωπολιτικές πιέσεις.

Η συνάντηση συμπίπτει με την ετήσια Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, αλλά πραγματοποιείται μακριά από την έδρα του οργανισμού. Ο Σι, άλλωστε, σπανίως ταξιδεύει στη Νέα Υόρκη για τη συγκεκριμένη διοργάνωση. Η επιλογή του να μεταβεί στην Ουάσιγκτον υπογραμμίζει ποιο φόρουμ θεωρεί περισσότερο κατάλληλο για τις σημαντικές αποφάσεις.

Ο Ρίτσαρντ Γκόουαν, αναλυτής του International Crisis Group, σημείωσε ότι η απουσία του Κινέζου προέδρου από τη Γενική Συνέλευση, ενώ βρίσκεται στην ίδια χώρα, αναπόφευκτα προκαλεί το ερώτημα πού βρίσκεται σήμερα το πραγματικό κέντρο λήψης αποφάσεων.

Η απάντηση δεν είναι ιδιαίτερα κολακευτική για τον ΟΗΕ.

Ο κόσμος του «G2»

Ο Τραμπ περιγράφει συχνά τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα ως «G2», έναν άτυπο πυρήνα δύο υπερδυνάμεων που μπορούν να επηρεάσουν σχεδόν κάθε σημαντικό διεθνές ζήτημα.

Στην ατζέντα της συνάντησης βρίσκονται η πιθανή παράταση της εμπορικής εκεχειρίας, η κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης, οι αμερικανικοί τεχνολογικοί περιορισμοί, η Ταϊβάν και οι διεθνείς συγκρούσεις. Μεγάλες ανατροπές δεν θεωρούνται πιθανές. Και οι δύο ηγέτες φαίνεται να επιδιώκουν πρωτίστως τη σταθερότητα, ώστε να ασχοληθούν με τις δικές τους οικονομικές και πολιτικές προτεραιότητες.

Η Κίνα προσέρχεται στις συνομιλίες με το εμπορικό της πλεόνασμα να οδεύει προς την υπέρβαση του ενός τρισ. δολαρίων για δεύτερη διαδοχική χρονιά. Ο Τραμπ, από την άλλη πλευρά, αντιμετωπίζει το αυξημένο κόστος του πολέμου με το Ιράν, πιέσεις στην αμερικανική οικονομία και την προοπτική των ενδιάμεσων εκλογών.

Όσα συμβαίνουν στον Λευκό Οίκο δεν καθιστούν αυτόματα άχρηστη τη Γενική Συνέλευση. Κάνουν, όμως, σαφή τη νέα ιεραρχία: ο ΟΗΕ προσφέρει τη σκηνή, αλλά οι μεγάλες δυνάμεις επιλέγουν όλο και συχνότερα τα δικά τους δωμάτια για τις πραγματικές διαπραγματεύσεις.

Ένας οργανισμός χωρίς χρήματα και ομοφωνία

Η συζήτηση για την αποτελεσματικότητα του ΟΗΕ δεν είναι καινούργια. Έχει αποκτήσει, ωστόσο, μεγαλύτερη ένταση εξαιτίας της οικονομικής κρίσης του οργανισμού, των διαφωνιών μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων και της περιορισμένης δυνατότητάς του να επηρεάσει τους πολέμους στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή.

Η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο επιδείνωσε την κατάσταση. Οι ΗΠΑ αποχώρησαν από δεκάδες όργανα και υπηρεσίες του ΟΗΕ και περιόρισαν δραστικά τις οικονομικές τους συνεισφορές.

Η Ουάσιγκτον κατέβαλε την προηγούμενη εβδομάδα 725 εκατ. δολάρια, ώστε να διατηρήσει το δικαίωμα ψήφου στη Γενική Συνέλευση. Εξακολουθεί, όμως, να οφείλει περίπου 1,3 δισ. δολάρια στον τακτικό προϋπολογισμό και άλλα 2,9 δισ. για ειρηνευτικές επιχειρήσεις.

Το οικονομικό αδιέξοδο ανάγκασε τον ΟΗΕ να μειώσει κατά 9,2% τον προϋπολογισμό της Γραμματείας για το 2026. Χιλιάδες θέσεις εργασίας καταργήθηκαν, ειρηνευτικές δυνάμεις αποχώρησαν και περιορίστηκαν ανθρωπιστικές επιχειρήσεις και προγράμματα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο απερχόμενος γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες έχει δρομολογήσει το σχέδιο μεταρρυθμίσεων UN80. Προβλέπει, μεταξύ άλλων, μείωση κατά 21% των θέσεων στη Γραμματεία, μεταφορά υπηρεσιών σε φθηνότερες πόλεις και περιορισμό της γραφειοκρατικής παραγωγής.

Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο οικονομικό. Το Συμβούλιο Ασφαλείας παραμένει συχνά παράλυτο, καθώς οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ρωσία, η Γαλλία και η Βρετανία διαθέτουν δικαίωμα βέτο και σπανίως συμφωνούν σε ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Ο ίδιος ο Τραμπ χρησιμοποίησε την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση για να επιτεθεί στους «μη εκλεγμένους γραφειοκράτες» του οργανισμού, στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και στην UNESCO. Από την άλλη πλευρά, ο Σι επιχειρεί να παρουσιάσει την Κίνα ως σταθερότερο και πιο αξιόπιστο εταίρο, ιδιαίτερα για τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Χίλιες συναντήσεις και ένας απαραίτητος διάδρομος

Παρά την κρίση του, ο ΟΗΕ εξακολουθεί να προσφέρει κάτι που κανένας άλλος οργανισμός δεν μπορεί εύκολα να υποκαταστήσει: έναν χώρο όπου σχεδόν όλοι μπορούν να συναντήσουν σχεδόν όλους.

Περισσότερες από 1.000 διμερείς συναντήσεις είχαν προγραμματιστεί στη διάρκεια της φετινής Γενικής Συνέλευσης. Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι επικοινώνησαν μέσω μεσολαβητών, ενώ ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι συναντήθηκε με τον Τραμπ για τον πόλεμο με τη Ρωσία.

Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας αναγνώρισε ότι ο οργανισμός παραμένει χρήσιμος, αν και εμφανίζεται παράλυτος όταν καλείται να προλάβει ή να τερματίσει πολέμους.

Ο Ζελένσκι συνόψισε ίσως καλύτερα τη σημερινή αξία του ΟΗΕ. Ερωτηθείς εάν οι αμέτρητες συναντήσεις στη Νέα Υόρκη έχουν αποφέρει απτά αποτελέσματα, απάντησε ότι τουλάχιστον βοηθούν τους ηγέτες να συναντώνται: μπορεί να μην είναι πολύ, αλλά είναι κάτι.

Αυτό είναι ταυτόχρονα η δύναμη και η αδυναμία του οργανισμού. Ο ΟΗΕ δεν αποτελεί πλέον τον τόπο όπου λαμβάνονται όλες οι μεγάλες αποφάσεις. Παραμένει, όμως, ο διάδρομος στον οποίο οι αντίπαλοι μπορούν ακόμη να διασταυρωθούν.

Πηγή: Reuters