Το δίλημμα του CDU στη Γερμανία: Συνεργασία με την AfD ή όλο και δυσκολότεροι συνασπισμοί;

Η ταυτόχρονη ενίσχυση της άκρας δεξιάς και της ριζοσπαστικής Αριστεράς στις περιφερειακές εκλογές της Γερμανίας αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη διάβρωση του πολιτικού κέντρου και εντείνει την πίεση προς τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.

Η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) αναδείχθηκε πρώτη δύναμη στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, επιβεβαιώνοντας την κυριαρχία της στα ανατολικά κρατίδια. Το ακροδεξιό κόμμα συγκέντρωσε περίπου 38,3%, λίγες εβδομάδες μετά την εκλογική του νίκη στη Σαξονία-Άνχαλτ.

Το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU) του Μερτς περιορίστηκε στο 4,9%, σημειώνοντας τη χειρότερη περιφερειακή επίδοσή του στη μεταπολεμική ιστορία της Γερμανίας. Απέτυχε, μάλιστα, να υπερβεί το όριο του 5% και έμεινε εκτός του τοπικού κοινοβουλίου.

Ο Μερτς χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «καταστροφή», αλλά απέρριψε τα σενάρια παραίτησης. Δήλωσε αποφασισμένος να παραμείνει στην καγκελαρία και να προωθήσει τις φορολογικές και συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις με τις οποίες ελπίζει να επανεκκινήσει τη στάσιμη γερμανική οικονομία.

Η Αριστερά κερδίζει το Βερολίνο

Στη γερμανική πρωτεύουσα, το κόμμα της Αριστεράς κατέκτησε την πρώτη θέση με περίπου 25,3% των ψήφων και εμφανίζεται έτοιμο να εκτοπίσει το CDU από τη δημαρχία.

Η επικεφαλής του κόμματος, Ελίφ Έραλπ, ενδέχεται να γίνει η πρώτη δήμαρχος του Βερολίνου προερχόμενη από την Αριστερά. Η προεκλογική της εκστρατεία επικεντρώθηκε στη στεγαστική κρίση, στο πάγωμα των ενοικίων και στην κρατικοποίηση μεγάλων ιδιωτικών εταιρειών κατοικίας.

Το CDU υποχώρησε περίπου στο 18,8%, ενώ η AfD σημείωσε την καλύτερη επίδοσή της στην πόλη, ξεπερνώντας το 16%. Ακολούθησαν οι Πράσινοι με 14,3% και οι Σοσιαλδημοκράτες με 12,1%.

Για τη συγκρότηση κυβέρνησης στο Βερολίνο θεωρείται πιθανή μια συνεργασία της Αριστεράς με το SPD και τους Πράσινους. Οι διαπραγματεύσεις δεν αναμένεται να είναι εύκολες, κυρίως λόγω των διαφορών στη στεγαστική πολιτική και των καταγγελιών για αντισημιτικές τοποθετήσεις στο εσωτερικό της Αριστεράς. 

Η συμμαχία CDU-SPD υπό πίεση

Οι εκλογικές απώλειες ενδέχεται να εντείνουν τις ήδη σημαντικές διαφωνίες στον κυβερνητικό συνασπισμό του CDU με το κεντροαριστερό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα.

Στελέχη του SPD ζητούν να μετριαστούν ορισμένες από τις σχεδιαζόμενες οικονομικές και συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις. Ο συμπρόεδρος του κόμματος, Λαρς Κλινγκμπάιλ, δήλωσε ότι η κυβέρνηση οφείλει να αναλύσει τους λόγους για τους οποίους έχει επικρατήσει ένα τόσο έντονο αίσθημα ανασφάλειας στη χώρα.

Ο Μερτς υποστηρίζει ότι οι επώδυνες μεταρρυθμίσεις είναι αναγκαίες για την αντιμετώπιση των χρόνιων προβλημάτων της γερμανικής οικονομίας. Τα αποτελέσματά τους, όμως, δεν έχουν γίνει ακόμη αισθητά στους πολίτες.

Η Γερμανία αντιμετωπίζει υποτονική ανάπτυξη, δημογραφική γήρανση και σταδιακή αποδυνάμωση της βιομηχανικής της βάσης. Η κινεζική πίεση στις εξαγωγές, το υψηλό ενεργειακό κόστος και η αβεβαιότητα γύρω από τις συντάξεις ενισχύουν την απαισιοδοξία.

«Η Γερμανία εισέρχεται σε μια περίοδο πολιτικής αστάθειας, κατά την οποία οι βιώσιμοι συνασπισμοί γίνονται ολοένα δυσκολότεροι», εκτίμησε η Σούντα Ντέιβιντ-Γουίλπ, ανώτερη ερευνήτρια του German Marshall Fund. Όπως προειδοποίησε, η εξέλιξη αυτή δεν προμηνύει τίποτα θετικό για την Ευρώπη, στην οποία η Γερμανία λειτουργεί ως άτυπος ηγέτης.

Γιατί ο Μερτς χάνει τους ψηφοφόρους

Η δημοτικότητα του Γερμανού καγκελαρίου βρισκόταν ήδη σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα πριν ανοίξουν οι κάλπες. Το CDU υπολείπεται της AfD στις εθνικές δημοσκοπήσεις εδώ και μήνες.

Από την πρώτη ημέρα της καγκελαρίας του, ο Μερτς δυσκολεύεται να εδραιώσει την πολιτική του εξουσία. Η ψηφοφορία για την ανάδειξή του, μια διαδικασία που συνήθως θεωρείται τυπική, μετατράπηκε σε ταπείνωση όταν χρειάστηκε δεύτερος γύρος για να εξασφαλίσει την απαιτούμενη πλειοψηφία.

Στη συνέχεια, σειρά επικοινωνιακών λαθών επιβάρυνε περαιτέρω την εικόνα του. Η προτροπή του προς τους Γερμανούς να εργάζονται περισσότερες ώρες προκάλεσε αντιδράσεις, όπως και η παλαιότερη περιγραφή του εαυτού του ως μέλους της «μεσαίας τάξης», παρά την υψηλόμισθη θητεία του στην BlackRock.

Οι έρευνες δείχνουν ότι ο Μερτς δυσκολεύεται να δημιουργήσει συναισθηματικό δεσμό με ψηφοφόρους που ανησυχούν για το οικονομικό τους μέλλον. Όπως δήλωσε στέλεχος της προεκλογικής εκστρατείας του CDU στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, πολίτες έλεγαν ανοιχτά ότι δεν θα ψηφίσουν το κόμμα όσο εκείνος διατηρεί καθοριστικό ρόλο.

Οι ιδιαίτερες ανησυχίες της ανατολικής Γερμανίας

Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις συναντούν ακόμη μεγαλύτερες αντιστάσεις στα κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας.

Παρά τις τρεις και πλέον δεκαετίες οικονομικής μετάβασης, μεγαλύτερο ποσοστό εργαζομένων σε σύγκριση με τη δυτική Γερμανία αμείβεται με τον κατώτατο μισθό. Περισσότεροι συνταξιούχοι εξαρτώνται αποκλειστικά από την κρατική σύνταξη, χωρίς σημαντικές ιδιωτικές αποταμιεύσεις.

Η δημοφιλής πρωθυπουργός του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, Μανουέλα Σβέσιγκ του SPD, άσκησε έντονη κριτική στον Μερτς κατά τη διάρκεια της εκστρατείας. Τον κατηγόρησε ότι δεν κατανοεί τις δυσκολίες των νοικοκυριών που αντιμετωπίζουν την αύξηση των τιμών των καυσίμων.

Ζήτησε επίσης αλλαγές στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση που προβλέπει παράταση του εργασιακού βίου, ένα ιδιαίτερα αντιδημοφιλές μέτρο στην ανατολική Γερμανία.

Το «τείχος προστασίας» απέναντι στην AfD

Παρά τις εκλογικές επιτυχίες της, η AfD εξακολουθεί να δυσκολεύεται να συμμετάσχει σε κυβερνήσεις. Τα υπόλοιπα μεγάλα κόμματα αρνούνται να συνεργαστούν μαζί της, εφαρμόζοντας την πολιτική που στη Γερμανία αποκαλείται «Brandmauer» — τείχος προστασίας.

Η AfD υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, την απέλαση αλλοδαπών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής, την αποκατάσταση των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία και την αποχώρηση της Γερμανίας από το ευρώ. Τμήματα του κόμματος έχουν χαρακτηριστεί ακροδεξιά εξτρεμιστικά από τις γερμανικές υπηρεσίες εσωτερικής ασφάλειας.

Όσο, όμως, αυξάνεται η εκλογική του δύναμη, πληθαίνουν και οι φωνές στο εσωτερικό του CDU που αμφισβητούν κατά πόσο είναι εφικτό να αποκλείεται διαρκώς από την εξουσία ένα κόμμα με τόσο μεγάλη λαϊκή υποστήριξη.

«Το τείχος προστασίας δεν προσέφερε τίποτα στο CDU και πρέπει να το ξανασκεφτούν», δήλωσε ο επικεφαλής της AfD στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, Λάιφ-Έρικ Χολμ.

Η εγκατάλειψη της συγκεκριμένης πολιτικής θα μπορούσε, όμως, να προκαλέσει βαθιά ρήξη στους Χριστιανοδημοκράτες και να νομιμοποιήσει πολιτικά την άκρα δεξιά.

Η εποχή των δύσκολων συνασπισμών

Η ενίσχυση των πολιτικών άκρων δεν αποτελεί μόνο προσωπικό πρόβλημα για τον Φρίντριχ Μερτς. Αποκαλύπτει μια δομική κρίση του γερμανικού πολιτικού συστήματος.

Επί Άνγκελα Μέρκελ, η «μεγάλη συμμαχία» του CDU με το SPD μετατράπηκε από εξαίρεση σε συνηθισμένο κυβερνητικό σχήμα. Μετά την κατάρρευση της κυβέρνησης του Όλαφ Σολτς το 2024, ο Μερτς επανέλαβε ουσιαστικά το ίδιο μοντέλο.

Η διαρκής συνεργασία των άλλοτε ανταγωνιστικών κομμάτων της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς ενίσχυσε σε πολλούς πολίτες την αίσθηση ότι οι πολιτικές επιλογές περιορίζονται. Στο κενό αυτό αναπτύσσονται πλέον η AfD από τα δεξιά και η Αριστερά από την αντίθετη πλευρά.

Πηγή: Reuters