Explainer | Τι σημαίνει η νίκη του AfD στη Γερμανία και τι ακολουθεί

Η Γερμανία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη νίκη της ακροδεξιάς σε εκλογική αναμέτρηση σε επίπεδο κρατιδίου από την εποχή των Ναζί, μετά το εντυπωσιακό αποτέλεσμα του αντιμεταναστευτικού, φιλοκρεμλινικού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ, στην πρώην κομμουνιστική ανατολική Γερμανία.

Το AfD κατέγραψε ένα συντριπτικό ποσοστό 44%, κατακτώντας την πρώτη θέση και μένοντας μόλις λίγο κάτω από την απόλυτη πλειοψηφία.

Τι συνέβη με το AfD και γιατί είναι σημαντικό;

Για πρώτη φορά από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ένα γερμανικό κρατίδιο βρίσκεται στα πρόθυρα να εκλέξει ακροδεξιά κυβέρνηση, μετά τη μεγάλη νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, την οποία το περιοδικό Der Spiegel χαρακτήρισε «πολιτικό σεισμό» μεγέθους 9,0 βαθμών.

Με σχεδόν 27 μονάδες διαφορά από τους συγκυβερνώντες Χριστιανοδημοκράτες (CDU), το συντηρητικό κόμμα του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, η AfD πέτυχε έναν πολιτικό θρίαμβο, οι επιπτώσεις του οποίου αναμένεται να γίνουν αισθητές σε ολόκληρη τη Γερμανία και πέρα από τα σύνορά της. Η AfD θα έχει ευρείες αρμοδιότητες στους τομείς της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και της εσωτερικής ασφάλειας, εφόσον καταφέρει να αναλάβει την εξουσία στο κρατίδιο. Μεταξύ άλλων, έχει υποσχεθεί να ξεκινήσει εκστρατεία «επαναμετανάστευσης» και απελάσεων, να απαγορεύσει τις σημαίες του ουράνιου τόξου στα σχολεία και να σταματήσει την κατασκευή νέων αιολικών πάρκων.

Πλέον, το AfD διαθέτει ισχυρή δυναμική ενόψει των δύο κρατιδιακών εκλογών που απομένουν να διεξαχθούν μέσα στον μήνα. Η επικράτηση τής Εναλλακτικής στη Γερμανία έθεσε επίσης υπό αμφισβήτηση το κατά πόσο ο αντιδημοφιλής Μερτς μπορεί να παραμείνει στην εξουσία, μετά την τόσο ξεκάθαρη απόρριψη των πολιτικών και της ηγεσίας του, μόλις 16 μήνες μετά την ανάληψη της καγκελαρίας.

Η συμπρόεδρος του AfD, Άλις Βάιντελ, δήλωσε σε δημοσιογράφους στο Βερολίνο ότι το κόμμα της στοχεύει σε ποσοστό 40% στις επόμενες βουλευτικές εκλογές, οι οποίες είναι προγραμματισμένες για το 2029. Αυτή τη στιγμή, η AfD προηγείται στις δημοσκοπήσεις με 28%.

Τι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια;

Οι ηγέτες του AfD σε εθνικό επίπεδο και ο επικεφαλής υποψήφιος του κόμματος στη Σαξονία-Άνχαλτ, ο πρώην πωλητής αρωμάτων και ιδιαίτερα επικοινωνιακός Ούλριχ Ζίγκμουντ, δήλωσαν ότι οι ψηφοφόροι του κρατιδίου έδωσαν στο κόμμα σαφή εντολή να κυβερνήσει. Ωστόσο, χωρίς απόλυτη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο του κρατιδίου, το κόμμα θα χρειαστεί εταίρους ή υποστηρικτές, είτε για να συμμετάσχουν σε έναν κυβερνητικό συνασπισμό είτε για να «ανέχονται» μια κυβέρνηση μειοψηφίας.

Ο Ζίγκμουντ είχε δηλώσει επανειλημμένα πριν από τις εκλογές ότι θα διεκδικούσε τη θέση του πρωθυπουργού του κρατιδίου μόνο εφόσον υπήρχε σαφής πλειοψηφία. Τα υπόλοιπα κόμματα απέκλεισαν το ενδεχόμενο να αναδειχθούν σε ρυθμιστές της κατάστασης, παρέχοντας επίσημη στήριξη στον Ζίγκμουντ. Ωστόσο, το BSW, ένα μικρό λαϊκιστικό κόμμα που χαρακτηρίζεται ως «αριστερο-συντηρητικό» και κατάφερε οριακά να ξεπεράσει το όριο του 5% για την είσοδό του στο κοινοβούλιο, άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να υπάρξει άτυπη συνεργασία.

Πριν από τις εκλογές, ορισμένοι Χριστιανοδημοκράτες στο κρατίδιο είχαν αμφισβητήσει ανοιχτά την πολιτική του «τείχους προστασίας» απέναντι στο AfD. Ο Ζίγκμουντ δήλωσε ότι τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες θα κινηθεί «με απλωμένο χέρι», διερευνώντας κατά πόσο μπορεί να καμφθεί η μέχρι σήμερα αποφασιστική αντίσταση στη συμμετοχή του AfD στην εξουσία. Εάν ο Ζίγκμουντ αποτύχει να σχηματίσει κυβερνητικό συνασπισμό, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο διεξαγωγής νέων εκλογών, κάτι που θα απαιτούσε πλειοψηφία δύο τρίτων στο κοινοβούλιο του κρατιδίου.

Τι δείχνει το αποτέλεσμα για την πολιτική του «τείχους προστασίας»;

Το εντυπωσιακό αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ ενίσχυσε τις αμφιβολίες σχετικά με τη βιωσιμότητα της πολιτικής των παραδοσιακών κομμάτων να αποκλείουν το AfD από την εξουσία. Η μοναδική άλλη φορά που το AfD κέρδισε σε κρατιδιακές εκλογές ήταν στη γειτονική Θουριγγία το 2024. Εκεί, η νίκη της ήταν λιγότερο αποφασιστική, επιτρέποντας στα υπόλοιπα κόμματα να σχηματίσουν έναν ιδεολογικά δύσκολο, διακομματικό συνασπισμό.

Δεδομένης της διαφοράς με την οποία επικράτησε το AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς το ταπεινωμένο CDU θα μπορούσε αυτή τη φορά να σχηματίσει έναν τέτοιο «συνασπισμό-Φρανκενστάιν» με ετερόκλητα κόμματα. Ο πρωθυπουργός του κρατιδίου, Σβεν Σούλτσε, αναγνώρισε ότι το κόμμα του δεν διαθέτει πλέον την εντολή για να επιχειρήσει κάτι τέτοιο.

Ο Ζίγκμουντ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων εκλογών, εάν αποτύχει να σχηματίσει κυβερνητικό συνασπισμό.

Τι σημαίνει το αποτέλεσμα για το CDU και τον Φρίντριχ Μερτς;

Οι εκλογές της Κυριακής αποτέλεσαν ένα ηχηρό ράπισμα για τον Μερτς και το CDU. Ο καγκελάριος, εμφανώς σκυθρωπός, παραδέχθηκε ότι το αποτέλεσμα τον έχει «βαθιά σοκάρει». Τα exit polls έδειξαν ότι οι ψηφοφόροι ήταν εξοργισμένοι από τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις του για αναζωογόνηση της οικονομίας και ενίσχυση της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Οι τιμές της ενέργειας, που έχουν αυξηθεί λόγω του πληθωρισμού και του πολέμου στο Ιράν, έχουν πλήξει σκληρά τους ψηφοφόρους στη Σαξονία-Άνχαλτ, το φτωχότερο κρατίδιο της Γερμανίας.

Τα ζητήματα του κόστους ζωής φαίνεται ότι υπερίσχυσαν κατά πολύ του μεταναστευτικού ως παράγοντα κινητοποίησης των ψηφοφόρων, παρά το γεγονός ότι η αντιμεταναστευτική πολιτική αποτελεί το βασικό σύνθημα του AfD. Παρότι το AfD έχει τη μεγαλύτερη υποστήριξή της στην πρώην κομμουνιστική ανατολική Γερμανία, το κόμμα κατέγραψε επίσης σημαντικά κέρδη σε δύο εκλογικές αναμετρήσεις σε δυτικά κρατίδια νωρίτερα φέτος, εν μέσω φόβων για την αποβιομηχάνιση.

Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), ο μικρότερος εταίρος στον κυβερνητικό συνασπισμό του Μερτς, δήλωσε τη Δευτέρα ότι θα ήταν διατεθειμένο να μετριάσει τις σχεδιαζόμενες αλλαγές στο ακριβό και δυσλειτουργικό σύστημα κοινωνικής πρόνοιας της Γερμανίας, προκειμένου να κατευνάσει τους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους. Ο Μερτς επέμεινε ότι τα μέτρα για την ενίσχυση των συστημάτων υγείας και συντάξεων είναι απαραίτητα και δεσμεύτηκε να παραμείνει στη θέση του και να αγωνιστεί για την υλοποίησή τους «προς το συμφέρον των παιδιών και των εγγονιών μας».

Ο Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι έχει «βαθιά σοκαριστεί» από το αποτέλεσμα.

Τι γίνεται με τις δύο επόμενες κρατιδιακές εκλογές;

Οι ψηφοφόροι στη γερμανική πρωτεύουσα, το Βερολίνο, και στο κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, στις ακτές της Βαλτικής, θα προσέλθουν στις κάλπες στις 20 Σεπτεμβρίου.

Η εμφανής δυναμική υπέρ του AfD, σε συνδυασμό με τη γενικευμένη δυσαρέσκεια των Γερμανών απέναντι στον Μερτς και την κυβέρνησή του με το SPD, σημαίνει ότι και αυτές οι εκλογικές αναμετρήσεις εγκυμονούν κινδύνους για τα κόμματα του ομοσπονδιακού κυβερνητικού συνασπισμού.

To AfD προηγείται αυτή τη στιγμή οριακά του συγκυβερνώντος SPD στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, αλλά προς το παρόν φαίνεται απίθανο να εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία.

Η κατάσταση στο Βερολίνο –που κάποτε ήταν χωρισμένο μεταξύ Ανατολής και Δύσης– παραμένει συγκεχυμένη, με το CDU, το ακροαριστερό Die Linke και τo AfD να διεκδικούν την πρώτη θέση. Ακόμη κι αν το CDU καταφέρει να διατηρήσει το προβάδισμά του την ημέρα των εκλογών, θα δυσκολευτεί να σχηματίσει έναν ιδεολογικά συνεκτικό κυβερνητικό συνασπισμό, προκαλώντας ένα ακόμη ηχηρό πλήγμα στον Μερτς και το κόμμα του, το οποίο θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την κυβέρνησή του.

Πηγή: The Guardian