Πέθανε ο Ράτκο Μλάντιτς – Ο «χασάπης της Βοσνίας» και η σφαγή της Σρεμπρένιτσα

Πέθανε ο Ράτκο Μλάντιτς, ο πρώην στρατιωτικός ηγέτης των Σερβοβόσνιων που είχε καταδικαστεί σε ισόβια κάθειρξη για γενοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στον πόλεμο της Βοσνίας. Τον θάνατό του επιβεβαίωσε αξιωματούχος του ΟΗΕ, ενώ ο Μλάντιτς εξέτιε την ποινή του στο κέντρο κράτησης των Ηνωμένων Εθνών στη Χάγη.

Ο Μλάντιτς υπήρξε μία από τις πιο σκοτεινές φυσιογνωμίες των πολέμων που ακολούθησαν τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Το όνομά του συνδέθηκε κυρίως με τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995, όταν τουλάχιστον 8.000 Βόσνιοι μουσουλμάνοι άνδρες και αγόρια δολοφονήθηκαν από τις δυνάμεις των Σερβοβόσνιων.

Η Σρεμπρένιτσα είχε χαρακτηριστεί «ασφαλής περιοχή» από τον ΟΗΕ, όμως οι δυνάμεις του Μλάντιτς την κατέλαβαν και ακολούθησαν μαζικές εκτελέσεις. Τα θύματα θάφτηκαν σε ομαδικούς τάφους, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις τα λείψανά τους μεταφέρθηκαν αργότερα σε άλλες τοποθεσίες σε μια προσπάθεια απόκρυψης των εγκλημάτων.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία έκρινε ότι ο Μλάντιτς συμμετείχε σε οργανωμένο σχέδιο για την εκδίωξη Βόσνιων μουσουλμάνων, Κροατών και άλλων μη Σέρβων από περιοχές της Βοσνίας.

Η πολιορκία του Σαράγεβο

Ο Μλάντιτς θεωρήθηκε επίσης υπεύθυνος για την πολιορκία του Σαράγεβο, μία από τις μακροβιότερες πολιορκίες ευρωπαϊκής πρωτεύουσας στη σύγχρονη ιστορία.

Οι δυνάμεις των Σερβοβόσνιων βομβάρδιζαν επί χρόνια την πόλη με πυροβολικό, όλμους, άρματα μάχης και βαρέα πολυβόλα. Περίπου 10.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της πολιορκίας.

Στη διάρκεια του πολέμου καταγράφηκαν επίσης μαζικές εκτελέσεις, βασανιστήρια, βιασμοί, στρατόπεδα κράτησης και εκτοπισμοί πληθυσμών. Για τους αντιπάλους του, ο Μλάντιτς έγινε γνωστός ως «ο χασάπης της Βοσνίας».

Η κάμερα στη Σρεμπρένιτσα

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες του πολέμου καταγράφηκε όταν ο ίδιος ο Μλάντιτς είχε μαζί του συνεργείο κάμερας κατά την κατάληψη της Σρεμπρένιτσα.

Μπροστά στον φακό παρουσίαζε την πτώση της πόλης ως νίκη των Σέρβων, ενώ οι δυνάμεις του εμφανίζονταν να μοιράζουν γλυκά σε παιδιά και να διαβεβαιώνουν τους κατοίκους ότι θα μεταφερθούν με ασφάλεια.

Την ίδια ώρα, όμως, χιλιάδες άνδρες και αγόρια χωρίζονταν από τις οικογένειές τους και οδηγούνταν σε εκτελέσεις.

Όταν το ΝΑΤΟ απείλησε τις σερβοβοσνιακές δυνάμεις με αεροπορικές επιδρομές το 1995, στρατιώτες του Μλάντιτς συνέλαβαν κυανόκρανους του ΟΗΕ και τους χρησιμοποίησαν ως ανθρώπινες ασπίδες σε πιθανούς στόχους.

Από τον γιουγκοσλαβικό στρατό στην ηγεσία των Σερβοβόσνιων

Ο Μλάντιτς ήταν γιος αντάρτη που είχε πολεμήσει κατά των ναζί στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και σκοτώθηκε το 1945.

Ακολούθησε στρατιωτική καριέρα στον Γιουγκοσλαβικό Λαϊκό Στρατό και, όταν άρχισε η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, εξελίχθηκε σε μία από τις κεντρικές προσωπικότητες της σερβικής στρατιωτικής ηγεσίας.

Το 1992, μετά την έναρξη του πολέμου στη Βοσνία, ανέλαβε τη διοίκηση του νεοσύστατου στρατού των Σερβοβόσνιων.

Οι δυνάμεις του κατέλαβαν γρήγορα περίπου το 70% της χώρας, ενώ ο πόλεμος εξελίχθηκε σε μία από τις αιματηρότερες ευρωπαϊκές συγκρούσεις μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Φυγάς για 16 χρόνια

Μετά το τέλος του πολέμου, ο Μλάντιτς κατηγορήθηκε από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, αλλά παρέμεινε φυγάς για σχεδόν 16 χρόνια. Για μεγάλο διάστημα ζούσε σχετικά ελεύθερα στη Σερβία, προστατευμένος από δίκτυα υποστηρικτών του. Αναφορές τον ήθελαν να εμφανίζεται ακόμη και σε ποδοσφαιρικούς αγώνες ή ιπποδρομίες στο Βελιγράδι.

Η κατάσταση άλλαξε μετά την πτώση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, αν και χρειάστηκαν ακόμη πολλά χρόνια μέχρι να συλληφθεί.

Τελικά εντοπίστηκε και συνελήφθη τον Μάιο του 2011 στη Σερβία. Ήταν πλέον εμφανώς καταβεβλημένος και αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας.

Η ισόβια καταδίκη

Το 2017 το δικαστήριο της Χάγης τον καταδίκασε σε ισόβια κάθειρξη, κρίνοντάς τον ένοχο για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου.

Ο Μλάντιτς δεν αποδέχθηκε ποτέ την απόφαση. Κατά την ανακοίνωση της ποινής φώναξε ότι οι κατηγορίες ήταν ψέματα και χαρακτήρισε τους δικαστές ψεύτες.

Η έφεσή του απορρίφθηκε το 2021 και η ποινή των ισοβίων παρέμεινε σε ισχύ. Τα τελευταία χρόνια η υγεία του είχε επιδεινωθεί σημαντικά. Είχε υποστεί εγκεφαλικό και καρδιακό επεισόδιο, ενώ επανειλημμένα ζητούσε να αποφυλακιστεί για ανθρωπιστικούς λόγους.

Μόλις τον Αύγουστο του 2026, γιατρός του ΟΗΕ είχε εκτιμήσει ότι ο θάνατός του θα μπορούσε να επέλθει «ανά πάσα στιγμή», ακόμη και μέσα σε λίγες εβδομάδες. Το αίτημά του για αποφυλάκιση απορρίφθηκε και πάλι.

Ο θάνατός του κλείνει το κεφάλαιο ενός από τα πιο διαβόητα πρόσωπα των βαλκανικών πολέμων της δεκαετίας του 1990, αλλά όχι και εκείνο της Σρεμπρένιτσα, όπου ακόμη και σήμερα συνεχίζεται η ταυτοποίηση και ταφή θυμάτων της γενοκτονίας.

Πηγή: Reuters