Στο Αφγανιστάν εκεί που νήπια κορίτσια είναι ανταλλάξιμο είδος ή απλώς ένα νόμισμα με χέρια και πόδια
Η Σίμα* είναι 18 ετών, αλλά έχει ήδη γεννήσει τέσσερις φορές. Το μικρότερο παιδί της είναι νεογέννητο, το μεγαλύτερο τεσσάρων. Καθισμένη με τα παιδιά της στο δωμάτιο από πλίνθους λάσπης, στην επαρχία Μπαντγκίς του Αφγανιστάν, λέει: «Μετά την είσοδο των Ταλιμπάν στη χώρα, μόλις είχα τελειώσει την έκτη τάξη και επρόκειτο να ξεκινήσω την έβδομη. Δύο μήνες αργότερα, όμως, ο πατέρας μου άρχισε να με πιέζει αφόρητα να παντρευτώ τον ξάδερφό μου. Μετά από αρκετούς ξυλοδαρμούς, αναγκάστηκα να δεχτώ».
Στα 13 της, η Σίμα έγινε νύφη μέσα στο συγκρότημα όπου εξακολουθεί να ζει και όπου έχει γεννήσει όλα τα παιδιά της. Ένα από αυτά πέθανε από πνευμονία σε ηλικία ενός έτους. Κάνει όλες τις δουλειές του σπιτιού: κουβαλά νερό, φροντίζει τις αγελάδες, ψήνει ναν στον ταντούρ. Όλη την ώρα τα παιδιά της κρέμονται από τα πόδια της, κλαίγοντας. Η τυπική καθημερινότητα μιας κοπέλας που ανήλικη ακόμη παντρεύτηκε με το ζόρι στο Αφγανιστάν.
Η περίπτωση της Σίμα δεν είναι πια εξαίρεση. Συνεντεύξεις με εργαζόμενους σε ένα δημόσιο νοσοκομείο στη βόρεια χώρα αποκάλυψαν ότι 42 ανήλικα κορίτσια γέννησαν μέσα στους πρώτους πέντε μήνες του έτους. Έξι βρίσκονταν ήδη στη δεύτερη εγκυμοσύνη τους. Πέντε είχαν εξωμήτριες κυήσεις -μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου κοριτσιών στη χώρα...- και 18 υποβλήθηκαν σε καισαρική. Δύο πέθαναν, αν και τα μωρά τους επέζησαν.
Οπισθοδρόμηση υπό τους Ταλιμπάν: ο θάνατος των γυναικών στο Αφγανιστάν
Οι παιδικοί γάμοι δεν είναι νέο φαινόμενο στη Νότια Ασία. Όμως, ενώ η πρακτική μειώνεται στην υπόλοιπη περιοχή, η ανάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν ανέτρεψε αυτή την τάση στο Αφγανιστάν.
Η Σαμπνάμ*, μαία, λέει: «Από τότε που ανέλαβε η νέα κυβέρνηση, ο αριθμός των παιδιών-μητέρων έχει αυξηθεί δραματικά. Παλιά, ίσως δύο ανήλικες μητέρες να επισκέπτονταν το νοσοκομείο κάθε μήνα, κυρίως από αγράμματες οικογένειες. Τώρα, τόσο μορφωμένες όσο και αμόρφωτες οικογένειες παντρεύουν τις κόρες τους σε πολύ μικρή ηλικία».
Η Σαμπνάμ θυμάται μια περίπτωση το 2024, όταν μια 13χρονη ήρθε με έντονη αιμορραγία μετά από αποβολή. «Λυπήθηκα βαθιά. Μίλησα με τη μητέρα της, και η απάντηση που άκουσα ακόμη αντηχεί στο μυαλό μου. Όταν τη ρώτησα γιατί επέτρεψε να παντρευτεί η 13χρονη κόρη της έναν άντρα σχεδόν 30 ετών, μου είπε: “Για να ταΐσω τα άλλα παιδιά μου, έπρεπε να θυσιάσω ένα από αυτά...”».
Κάποιες οικογένειες πιστεύουν λανθασμένα ότι όσο νεότερη η μητέρα, τόσο πιο υγιές και έξυπνο το παιδί. Οι μητέρες που είναι ακόμη παιδιά δεν έχουν ολοκληρώσει τη σωματική ή ψυχολογική τους ανάπτυξη και αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο σοβαρής αιμορραγίας, αναιμίας, αποβολής, δυστοκίας και πρόωρου τοκετού, καθώς και μεγαλύτερη πιθανότητα γέννησης βρέφους χαμηλού βάρους ή με προβλήματα υγείας.
Η Σίμα λέει ότι ακόμη νιώθει τις συνέπειες του να γεννά σε τόσο μικρή ηλικία. «Κατά την εγκυμοσύνη μου λιποθύμησα πολλές φορές επειδή η πίεσή μου έπεφτε πολύ χαμηλά. Έχω συνεχώς πονοκέφαλο. Πονάνε τα νεφρά μου. Νιώθω σαν 70 χρονών», λέει.
Η Σίμα είναι μία από τα περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια κορίτσια που έχουν αποκλειστεί από την εκπαίδευση πέρα από την έκτη τάξη (περίπου στα 12 χρόνια) από τότε που οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία. Πολλά αναγκάζονται πλέον σε γάμο και πρόωρη μητρότητα. Το Αφγανικό Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αναφέρει ότι μία δασκάλα εκτίμησε πως το 70% των κοριτσιών που εκδιώχθηκαν από το σχολείο οδηγήθηκαν σε αναγκαστικούς γάμους, ενώ μια μικρότερη έρευνα 15 τέτοιων κοριτσιών βρήκε ότι το 66% ήταν κάτω των 18.
Ενώ οι προ-Ταλιμπάν νόμοι ποινικοποιούσαν τον γάμο κάτω των 15, νέο διάταγμα φέτος δεν θέτει κανένα ελάχιστο όριο ηλικίας. Ακολουθεί το κλείσιμο σχολείων και πανεπιστημίων για τις γυναίκες και τους αυξανόμενους περιορισμούς στη μετακίνησή τους. Οι νέοι νόμοι έχουν αποκόψει τις γυναίκες και τα κορίτσια από την εκπαίδευση και την εργασία, επιδεινώνοντας την οικονομική κρίση της χώρας εν μέσω αυξανόμενης ανεργίας.
Ο 24χρονος σύζυγος της Σίμα είναι άνεργος. Πήγε στο Ιράν αναζητώντας δουλειά αλλά επέστρεψε άπραγος μετά από τρεις μήνες. Η ίδια θα ήθελε να δουλέψει, αλλά ως μητέρα τριών παιδιών με ευθύνες στο σπίτι δεν έχει καμία ευκαιρία να μάθει μια δεξιότητα ή να βγάλει χρήματα. «Πέντε οικογένειες ζουν στο ίδιο συγκρότημα: οι γονείς μου, ο θείος μου με τις δύο γυναίκες του, και ο αδελφός μου με τη γυναίκα του», λέει. «Όποτε περισσεύει κάτι από τους άλλους, μας το δίνουν. Τις περισσότερες φορές πεινάμε».
Μετά το κλείσιμο των σχολείων και την απαγόρευση των γυναικών από τις περισσότερες δημόσιες δουλειές, η οικογένεια της Σίμα τη χρησιμοποίησε για να ξεπληρώσει ένα χρέος: ο πατέρας της χρωστούσε στον αδελφό του 200.000 αφγάνι (περίπου 2.380 λίρες) και η Σίμα δόθηκε στον γιο του θείου της αντί προίκας.
Έκθεση του Αναπτυξιακού Προγράμματος του ΟΗΕ δείχνει ότι τα τρία τέταρτα του πληθυσμού του Αφγανιστάν, περίπου 28 εκατομμύρια άνθρωποι, δεν μπορούν να καλύψουν βασικές ανάγκες και πάνω από το 80% των νοικοκυριών είναι χρεωμένα. Με τη συρρίκνωση της USAID και την υποχώρηση των δεσμεύσεων βοήθειας από την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, η διεθνής βοήθεια προς τη χώρα μειώθηκε πάνω από 16% το 2025, κλείνοντας ή περιορίζοντας εκατοντάδες ιατρικές κλινικές. Χωρίς επενδύσεις στην απασχόληση και στις υπηρεσίες, η έκθεση προειδοποιεί, οι προοπτικές για την ανασυγκρότηση της ζωής των ανθρώπων είναι δυσοίωνες.
Κορίτσια που «πωλούνται» ως νήπια
Οι άλλες τρεις οικογένειες που μίλησαν για το ρεπορτάζ, όλες στη δυτική χώρα, λένε ότι οι κόρες τους είχαν χρησιμοποιηθεί για την αποπληρωμή χρεών – χρήματα που δόθηκαν προκαταβολικά, με τα κορίτσια να παραδοθούν αργότερα. Τρία από τα κορίτσια είναι ακόμη κάτω των 10, ανίδεα για το μέλλον που έχει σχεδιαστεί γι’ αυτά.
«Όταν γίνει οκτώ, θα την πάρουν από εμάς», λέει η Γκολνάρ. «Μας έδωσαν 100.000 αφγάνι προκαταβολικά και θα δώσουν άλλα 100.000 όταν πάρουν το κορίτσι από μένα. Τα δώσαμε κατευθείαν στους πιστωτές για τα χρέη». Ανησυχεί για το μέλλον της εγγονής της, θυμούμενη κορίτσια που είχαν πουληθεί χρόνια πριν στη γειτονιά της: «Δεν έχουν μέλλον. Είτε τις αφήσουν να καούν σε μια φωτιά είτε να αντιμετωπίσουν οτιδήποτε άλλο, δεν θα το μάθουμε ποτέ».
Η Σαχέμπ Τζαν*, 51 ετών, «υποσχέθηκε» την εγγονή της όταν ήταν δύο μηνών για να ξεπληρώσει ένα χρέος, με την υπόσχεση να την παραδώσει στην ηλικία των επτά. Η Τζαν νιώθει κάποια παρηγοριά επειδή τουλάχιστον γνωρίζουν τον αγοραστή, αλλά είναι συντετριμμένη που δεν δόθηκαν χρήματα και η πείνα τους συνεχίζεται. «Δώσαμε αυτό το κορίτσι για τα χρέη και αυτό ήταν», λέει. «Ο Θεός είναι μάρτυρας μας ότι ακόμη και τώρα οι συνθήκες ζωής μας είναι φρικτές και άθλιες».
Η Σάμπζα*, 44 ετών, πούλησε την επτάχρονη σήμερα κόρη της όταν το παιδί ήταν τριών, για χρέος 300.000 αφγάνι (περίπου 3.570 λίρες), αφού επέστρεψε από το Πακιστάν και δεν βρήκε τίποτα να φάει, ενώ ο σύζυγός της ήταν πολύ άρρωστος για να εργαστεί. Τώρα είναι απελπισμένη που η κόρη της θα της απομακρυνθεί μέσα σε έναν χρόνο. «Αν υπήρχε κάποιος να μας δώσει αυτά τα χρήματα, θα ήμουν τόσο ευτυχισμένη• αν η κόρη μου μείνει μαζί μου, θα πετάω από χαρά», λέει.
Τα άλλα παιδιά της τη ρωτούν συνεχώς γιατί πούλησε την αδελφή τους, λέει. «Αν η κόρη μου πάει στο σπίτι της θείας της, επιστρέφει πανικόβλητη και με ρωτά πού πήγε η αδελφή της. Δεν ξέρω σε τι κατάσταση θα βρεθούν όταν την πάρουν.
Όταν σκέφτομαι ότι θα πάρουν την κόρη μου σε έναν χρόνο, ο ουρανός πέφτει στο κεφάλι μου. Λέω στον εαυτό μου ότι μένει μόνο ένας χρόνος, τίποτα παραπάνω»...
17°
