Τι κερδίζουν και τι χάνουν ΗΠΑ και Ιράν από τη συμφωνία στη Μέση Ανατολή

Η συμφωνία ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν έγινε δεκτή με ικανοποίηση στην Ευρώπη, προκαλώντας παράλληλα συζητήσεις σε «πηγαδάκια» στο αμερικανικό Καπιτώλιο (ακόμα και στις τάξεις των Ρεπουμπλικάνων) την ώρα που Τεχεράνη και Λίβανος πανηγυρίζουν.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή σταματά, ωστόσο ακόμη υπάρχουν αρκετά ανοιχτά θέματα που χρήζουν επίλυσης. Πρόκειται για ζητήματα, τα οποία θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ναυάγιο τις τεχνικές συζητήσεις ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ, χωρίς να μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα νέας πολεμικής σύρραξης.

Το βέβαιο είναι, σύμφωνα με αναλύσεις του Bloomberg και του CNN, ότι η κάθε πλευρά δηλώνει νικήτρια. Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι το Ιράν έχασε, προειδοποιώντας μάλιστα ότι στην περίπτωση που δεν συμμορφωθεί κατά τη διάρκεια της 60ήμερης εκεχειρίας και δεν καταλήξει σε μια οριστική συμφωνία, οι ΗΠΑ θα βομβαρδίζουν και πάλι στόχους στο ιρανικό έδαφος.

Στον αντίποδα το Ιράν διαμηνύει προς πάσα κατεύθυνση ότι δεν ξεπέρασε τις «κόκκινες γραμμές» που είχε θέσει στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, επισημαίνοντας ότι βγαίνει κερδισμένο από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Σε ανάλογο μήκος κύματος και η αντίδραση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, καθώς η ειρηνευτική συμφωνία περιλαμβάνει και τερματισμό πολεμικών επιχειρήσεων στο έδαφός του. Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις στο Ισραήλ, το οποίο έχει καταλάβει σημαντικά εδάφη, πραγματοποιώντας συνεχείς αεροπορικές επιδρομές στη Βηρυτό με στόχο θέσεις της Χεζμπολάχ. Ποιος όμως είναι κερδισμένος τελικά;

Τι κερδίζει το Ιράν από τη συμφωνία με τις ΗΠΑ

Το μεγαλύτερο όφελος για το Ιράν είναι η προοπτική της οικονομικής ανάκαμψης. Η άμεση άρση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου (σ.σ. ναυτικός αποκλεισμός σε ιρανικά λιμάνια) και η αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ επιτρέπουν στην Τεχεράνη να επανέλθει δυναμικά στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Τα έσοδα από το πετρέλαιο είναι κομβικά για την ιρανική οικονομία. Με την ειρηνευτική συμφωνία η χώρα αποκτά τη δυνατότητα να διαθέσει τα αποθέματα πετρελαίου που έχουν συσσωρευτεί σε πλωτές αποθήκες.

Εκτιμάται ότι οι εξαγωγές μπορούν να φτάσουν τα 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως, σημαντικά υψηλότερα από τα προ του πολέμου επίπεδα (σ.σ. πριν από τις 28 Φεβρουαρίου και τις πρώτες συντονισμένες επιθέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ στο Ιράν).

Εξίσου σημαντική είναι η αποδέσμευση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της ασιατικής χώρας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του CNN, τα κεφάλαια που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό ανέρχονται σε 124 έως 167 δισ. δολάρια, ενώ τα πρώτα άμεσα διαθέσιμα ποσά υπολογίζονται σε περίπου 12 δισ. δολάρια. Η εισροή αυτών των χρημάτων θα μπορούσε να προσφέρει κρίσιμη ρευστότητα σε μια οικονομία που δοκιμάζεται από πληθωρισμό άνω του 50% και χρόνια ύφεση, η οποία -σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη καταπίεση από το καθεστώς των Αγιατολάχ- έχει βγάλει κατά διαστήματα τους πολίτες στους δρόμους, πυροδοτώντας μαζικές διαδηλώσεις, οι οποίες καταπνίγονται στο αίμα.

Όπως αναφέρει το Bloomberg, η επανένταξη του ιρανικού τραπεζικού συστήματος στις διεθνείς συναλλαγές δημιουργεί προϋποθέσεις για αύξηση του εμπορίου και προσέλκυση επενδύσεων, υπό την προϋπόθεση όμως ότι η συμφωνία θα εφαρμοστεί πλήρως.

Τι χάνει η Τεχεράνη (εφόσον τηρήσει τη συμφωνία)

Το βασικό τίμημα για την Τεχεράνη είναι οι αυστηρές δεσμεύσεις που αναλαμβάνει για τον τερματισμό του πυρηνικού της προγράμματος (σ.σ. δραστική μείωση της ποσότητας εμπλουτισμένου ουρανίου) και η αυξημένη διεθνής επιτήρηση που αυτές συνεπάγονται.

Επιπλέον, η πρόσβαση στα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια δεν είναι αυτόματη, καθώς εξαρτάται από την πιστή εφαρμογή των όρων της συμφωνίας. Πρακτικά, πρόκειται για μια μελλοντική υπόσχεση, η οποία -όπως αποδείχτηκε πολλάκις- μπορεί να μη τηρηθεί.

Ταυτόχρονα, η οικονομική ανάκαμψη δεν είναι δεδομένη. Οι διεθνείς τράπεζες και οι επενδυτές παραμένουν επιφυλακτικοί, φοβούμενοι πιθανή επαναφορά των κυρώσεων από τις ΗΠΑ, όπως και την πιθανότητα ενός νέου πολέμου στη Μέση Ανατολή. Το Ισραήλ δέχτηκε έντονες πιέσεις από τον Ντόναλντ Τραμπ για να κάνει πίσω, τόσο στο Ιράν όσο και στον Λίβανο, όπου ακόμη η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή.

Ακόμα και στην περίπτωση που μπουν σημαντικά κεφάλαια στο Ιράν, η βαθιά ριζωμένη διαφθορά και οι αδυναμίες του κρατικού μηχανισμού του καθεστώντος των μουλάδων αναμένεται να περιορίσουν τον αντίκτυπο των επενδύσεων αυτών στην πραγματική οικονομία και την καθημερινότητα των πολιτών, οι οποίοι πέρα από τις σοβαρές οικονομικές δυσκολίες έχουν να αντιμετωπίσουν και θέματα, όπως η λειψυδρία.

Τα αμερικανικά κέρδη από τη συμφωνία με το Ιράν

Για την Ουάσιγκτον, το σημαντικότερο κέρδος είναι η δέσμευση του Ιράν να περιορίσει ή να τερματίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα, εξέλιξη που ενισχύει τη σταθερότητα στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και μειώνει τον κίνδυνο μιας νέας στρατιωτικής σύγκρουσης. Πρόκειται για το βασικό αντάλλαγμα που πρόσφερε ο Τραμπ στον Μπενιαμίν Νετανιάχου, σύμφωνα με το Reuters.

Παράλληλα, η αύξηση της ιρανικής παραγωγής πετρελαίου μπορεί να ενισχύσει την παγκόσμια προσφορά ενέργειας, συμβάλλοντας στη συγκράτηση των διεθνών τιμών και περιορίζοντας τις πιέσεις στις αγορές.

Υπενθυμίζεται ότι ο Ντόναλντ Τραμπ μπόρεσε να ρίξει το «μπλε τείχος» των Δημοκρατικών και να κερδίσει τις αμερικανικές εκλογές με όχημα το μεταναστευτικό και την ακρίβεια. Ωστόσο, δύο και πλέον χρόνια μετά τη νίκη του απέναντι στον Τζο Μπάιντεν, η πλειονότητα των Αμερικανών βρίσκεται αντιμέτωπη με το υψηλό κόστος ζωής. Προκειμένου, μάλιστα, να συγκρατηθούν οι τιμές στα καύσιμα, οι ΗΠΑ χρειάστηκαν να ρίξουν στην αγορά ορισμένα από τα στρατηγικά αποθέματα.

Οι ΗΠΑ διατηρούν επίσης έναν σημαντικό μοχλό πίεσης, καθώς η πλήρης άρση των κυρώσεων και η αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων συνδέονται άμεσα με τη συμμόρφωση της Τεχεράνης στις δεσμεύσεις της.

Τι χάνουν ΗΠΑ και Ντόναλντ Τραμπ

Η συμφωνία συνεπάγεται όμως και κόστος για την αμερικανική πλευρά. Η άρση των κυρώσεων δίνει στο ιρανικό καθεστώς πρόσβαση σε τεράστιους οικονομικούς πόρους και ενισχύει τη δημοσιονομική του θέση, γεγονός που μπορεί να αυξήσει την περιφερειακή του επιρροή.

Ο λεγόμενος «Άξονας της Αντίστασης» (Χεζμπολάχ στον Λίβανο, Χαμάς στη Γάζα και Χούθι στην Υεμένη) με επικεφαλής το Ιράν έχει δεχτεί ισχυρά χτυπήματα από τον Οκτώβριο του 2023, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας μετά τις φονικές επιθέσεις στα ισραηλινά κιμπούτς και το υπαίθριο μουσικό φεστιβάλ στην έρημο. Κορυφαία ανώτατα στελέχη, όπως ο Χασάν Νασράλα της Χεζμπολάχ, ο Αγιατολάχ Αλί Χανενεΐ, ο Ισμαήλ Χανίγια και Γιαχία Σινουάρ μεταξύ άλλων είναι νεκροί.

Ωστόσο, όπως επιβεβαιώθηκε και στο μέτωπο, η πολεμική μηχανή του Ιράν παραμένει ισχυρή, την ώρα που τα νέα κεφάλαια και τα έσοδα από το πετρέλαιο μπορούν να καταλήξουν σε εξτρεμιστικές οργανώσεις, παρά τη δέσμευση που περιλαμβάνεται στο μνημόνιο κατανόησης.

Ρεπουμπλικάνοι που διαφωνούν με την πολιτική του Τραμπ, εστιάζουν στο πολιτικό ρίσκο της συμφωνίας, στην περίπτωση που οι τεχνικές διαπραγματεύσεις διάρκειας 60 ημερών δεν επιλύσουν σημαντικά θέματα που παραμένουν ανοιχτά, και ένας νέος πόλεμος στη Μέση Ανατολή ξεκινήσει και πάλι.

Σε κάθε περίπτωση, οι επόμενοι δύο μήνες αναμένονται ιδιαίτερα δύσκολοι σε επίπεδο διαπραγματεύσεων, καθώς στην εξίσωση της Μέσης Ανατολής υπάρχει πάντα ο απρόβλεπτος παράγοντας του Ισραήλ. Εξ ου και διεθνείς αναλυτές δεν αποκλείουν την πιθανότητα η ιστορική συμφωνία να καταλήξει σε μια (ακόμη) χαμένη ευκαιρία για τη Μέση Ανατολή.