Η ευθανασία στον Καναδά: όταν το τέλος γίνεται προσωπική απόφαση

Η φίλη μου στο Τορόντο μίλησε κάπως αόριστα για το πρόγραμμα ή σύστημα «MAID», πριν ένα χρόνο που πήγα ως εκεί για χάρη της: «MAID», ή Medical Assistance in Dying, Ιατρική Συμπαράσταση για να Πεθάνεις, είναι μια υπηρεσία που συμπεριλαμβάνεται στο Εθνικό Σύστημα Υγείας του Καναδά. Η διάγνωση της φίλης μου ήταν πολύ δυσοίωνη, της έδιναν 6 με 8 μήνες ζωή «σε σχετικά καλή κατάσταση» και από εκεί και μετά, όσο επιζούσε θα ήτανε χάλια, της το είπανε οι γιατροί με μάτια και με φρύδια. Έχουν καταπληκτικό ΕΣΥ οι Καναδοί, η κάρτα ασφάλισης είναι καλύτερη από τραπεζική, τα δημόσια νοσοκομεία τους σκίζουν, οι υπηρεσίες που παρέχονται στον ασθενή είναι εξωπραγματικές όχι μόνον για την Ελλάδα αλλά και για πολλές χώρες του κόσμου (με πρώτη και καλύτερη την Αμερική, που δεν έχει ντιπ καθόλου δημόσια υγεία).

Ναι, αλλά μήπως να ζήσει πρώτα τους 6 με 8 μήνες και μετά να αποφασίσει; Ο κολλητός της, άλλη μία καλή φίλη της κι εγώ, που είχαμε μαζευτεί στο σαλονάκι της, προτείναμε να μην πάρει μια βιαστική απόφαση πριν τα πράγματα σφίξουν. Νόμιζα ότι αν δεσμευτεί κάποιος με το «MAID», είναι υποχρεωμένος να ακολουθήσει όλη τη διαδικασία μέχρι τελικής συγχώρεσης, αλλά δεν είναι έτσι, μπορείς να κάνεις πίσω όποτε θέλεις, δεν δεσμεύεσαι δηλαδή να πεθάνεις σε ένα ή σε οκτώ μήνες, άπαξ και το δηλώσεις... Απλώς βρίσκονται δύο ειδικοί γιατροί που εξετάζουν την περίπτωσή σου και κάνουν μια εκτίμηση, κι αν επιμένεις να δώσεις τέλος στη ζωή σου, οι δύο γιατροί αναλαμβάνουν μαζί με μια νοσηλεύτρια να οργανώσουν την έξοδο. Υπογράφεις ένα συμβόλαιο ότι έχεις σώας τας φρένας κι ότι θέλεις πραγματικά να αποχωρήσεις με τον συγκεκριμένο τρόπο, σε ρωτάνε και σε ξαναρωτάνε αν επιμένεις στα όσα γράφει το συμβόλαιο και σε ματα-ξαναρωτάνε όταν έρχονται με τα εργαλεία τους για να σε ξαποστείλουν ειρηνικά. Αυτά περί της διαδικασίας, για να μην νομίζει κανείς ότι η ευθανασία στον Καναδά είναι κάποια θανατική καταδίκη ή ποινή ή απάτη. Δεν είναι. Για τους Καναδούς μιλάμε, ίσως τους πιο δίκαιους ανθρώπους στον κόσμο.

Πάμε παρακάτω. Στον ένα χρόνο που πέρασε από το ταξίδι μου στον Καναδά, η υγεία της φίλης μου χειροτέρεψε, δεν θέλετε ανατριχιαστικές λεπτομέρειες αλλά όταν σταμάτησε να περπατάει και να αυτo-εξυπηρετείται, αποφάσισε ότι ήρθε η ώρα να φύγει. Μιλήσαμε στο τηλέφωνο και με μέηλ: δεν ήθελε να μείνει καθηλωμένη σε ένα κρεβάτι για το υπόλοιπο της ζωής της, όσο κι αν ήταν αυτό, είχε κουραστεί να πονάει, να υποφέρει και να περιμένει πότε θα πεθάνει από φυσικού της. Κάλεσε την «MAID», ήρθαν οι γιατροί να κάνουν εκτίμηση, έδωσαν το οκέι. Το «MAID» νομιμοποιήθηκε στον Καναδά το 2016, και από  τότε μέχρι σήμερα έχουν φύγει από τη ζωή 76.000 άνθρωποι με αυτήν την μέθοδο, το 5,1% των θανάτων στη χώρα. Το 2025 ήταν η χρονιά με τους περισσότερους: 16.499 ασθενείς κατέφυγαν στο «MAID».

Η φίλη με πήρε στο γουατσάπ πριν λίγο και αποχαιρετιστήκαμε, ήταν εκεί ο κολλητός της και η άλλη φίλη της, όπως και την πρώτη φορά, πριν ένα χρόνο, που είχε προκύψει το θέμα. Κι ενώ έχω χάσει αγαπημένους μου ανθρώπους, όλο και πιο πολλούς όσο περνάνε τα χρόνια, ενώ έχω κλάψει και κλαίω ακόμα για φίλους και φίλες που έφυγαν ξαφνικά, ή μετά από μακροχρόνιες αρρώστιες... ήταν πολύ παράξενος αυτός ο αποχαιρετισμός. Κλαίγαμε όλοι μαζί στο γουατσάπ, που σε κάνει να δείχνεις σα να έχεις μια τεράστια μύτη έτσι κι αλλιώς, ήμασταν τέσσερις άνθρωποι με κατακόκκινες από το κλάμα, τεράστιες μύτες, που στριμωχνόμασταν σε μια τόσο δα οθόνη κινητών. «Θα με βάλουν απλώς για ύπνο και δεν θα ξυπνήσω», είπε η φίλη μου, «και θα είναι ανακούφιση γιατί το να ξυπνάω έχει γίνει πια πολύ οδυνηρό».

Το προ-αποφασισμένο τέλος δίνεται με ένεση, και με τον ασθενή να κοιμάται, πράγματι, ή μάλλον να γλιστράει από τον ύπνο στον θάνατο. Έχω συγγενή γιατρό εδώ στην Ελλάδα, που ξέρω ότι δεν θα δεχόταν ποτέ μια τέτοια «λύση» για τους ασθενείς του – το Βέλγιο, η Ολλανδία και η Ελβετία είναι χώρες που έχουν νομιμοποιήσει και νομοθετήσει την ευθανασία, αλλά η Ελλάδα δεν έχει μπει ακόμα σε σχετική συζήτηση. Στον Καναδά το (δημόσιο) νοσοκομείο στέλνει τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα στον ασθενή στο σπίτι του με κούριερ –παρά τις παγερές θερμοκρασίες, τη βροχή, το χιόνι και τον πάγο– έτσι ώστε να πάει ο ασθενής πανέτοιμος το άλλο πρωί στο νοσοκομείο, να μη χρειαστεί να περιμένει εκεί, να μπει κατευθείαν στον θάλαμο και να ξεκινήσει την θεραπεία. Αν έχετε περάσει ποτέ ατελείωτες ώρες έξω από φαρμακείο του ΕΟΠΥΥ για να παραλάβετε συγκεκριμένο φάρμακο για δικό σας άνθρωπο, καγχάζετε τώρα, ή δεν πιστεύετε τι διαβάζετε – αλλά ναι, στον Καναδά ο ασθενής αντιμετωπίζεται σαν κανονικός πολίτης και όχι σαν ασθενής, δηλαδή στο παραπέντε να χαιρετήσει άρα άχρηστος και αναλώσιμος. Κι επειδή αντιμετωπίζεται έτσι από το καναδέζικο ΕΣΥ, του δίνεται η επιλογή να καταφύγει στο «MAID» όταν δεν αντέχει άλλο...

Ζητάω συγγνώμη αν σας έριξα (σε περίπτωση που διαβάσατε πέρα από την εισαγωγή) αλλά ίσως πρέπει κάποτε «να μπει στη δημόσια συζήτηση», όπως λένε οι σοβαροί/πολιτικοί δημοσιογράφοι, αυτό το κομμάτι της Δημόσιας Υγείας, το πολύ ζόρικο, με τα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ που θέλεις τουλάχιστον να τα κλωτσήσεις όταν περνάς απ' έξω και βλέπεις τις ουρές. Και το ακόμα πιο ζόρικο, αυτό του τέλους. Το οποίο τέλος θα έπρεπε να μπορείς να το επιλέξεις αντί να τινάζεις τα πέταλα από εξάντληση, ταλαιπωρία και «φυσικά αίτια» που τραβάνε σε μάκρος.

Όσο γράφω αυτές τις ασήμαντες κατά τα άλλα γραμμές η παλιά μου φίλη στο Τορόντο κοιμάται για πάντα. Είναι 76 χρονών, τα έκλεισε τον Απρίλιο. Ελπίζω το τελευταίο της όνειρο να είναι ότι βρίσκεται στην Ελλάδα, στην παραλία πλάι στη θάλασσα.