Τι σημαίνει τελικά η κόκκινη παλάμη;

Μέσα σε λίγους μόλις μήνες, ένα μικρό κόκκινο pin σε σχήμα παλάμης μετατράπηκε από σχετικά άγνωστο ακτιβιστικό έμβλημα σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτικά σύμβολα της διεθνούς βιομηχανίας θεάματος. Η εμφάνισή του στο κόκκινο χαλί κορυφαίων τελετών απονομής βραβείων προκάλεσε έντονη δημοσιότητα, δημόσιες συζητήσεις και αντιπαραθέσεις γύρω από τα όρια της πολιτικής έκφρασης των celebrities, αλλά και γύρω από τη σημασία και τις πολλαπλές αναγνώσεις του ίδιου του συμβόλου.

Κόκκινο pin σε σχήμα παλάμης: Τι συμβολίζει και γιατί προκαλεί τόσο έντονες αντιδράσεις

Η πρώτη μεγάλης δημοσιότητας εμφάνιση του hand-heart pin καταγράφηκε στα Academy Awards της 10ης Μαρτίου 2024, όταν προσωπικότητες όπως οι Billie Eilish, Mark Ruffalo, Ramy Youssef και Mahershala Ali εμφανίστηκαν φορώντας το κόκκινο σήμα. Το pin επανεμφανίστηκε και σε άλλες μεγάλες τελετές, μεταξύ αυτών και στα Primetime Emmy Awards το 2025, όπου ηθοποιοί όπως ο Javier Bardem επέλεξαν να εμφανιστούν φορώντας, εκτός από την κεφίγια, και το ίδιο σύμβολο.

Ωστόσο, η εικονογραφία αυτή προσκρούει σε μια ισχυρή ανταγωνιστική μνήμη, ιδιαίτερα σε ισραηλινά και εβραϊκά κοινά. Η κόκκινη παλάμη συνδέθηκε άμεσα με τη γνωστή φωτογραφία του Aziz Salha –του λεγόμενου «άνδρα με τα ματωμένα χέρια»– από το λιντσάρισμα δύο Ισραηλινών εφέδρων στη Ραμάλα στις 12 Οκτωβρίου 2000, κατά τη διάρκεια της Δεύτερης Ιντιφάντα. Οι δύο στρατιώτες είχαν εισέλθει κατά λάθος σε παλαιστινιακό έδαφος και συνελήφθησαν από την Παλαιστινιακή Αρχή. Λίγο αργότερα, εξαγριωμένο πλήθος εισέβαλε στο αστυνομικό τμήμα, ξυλοκόπησε και μαχαίρωσε τους δύο άνδρες μέχρι θανάτου. Η εικόνα του Salha να επιδεικνύει από το παράθυρο τα χέρια του βαμμένα με αίμα μεταδόθηκε διεθνώς και εξελίχθηκε σε μία από τις πιο εμβληματικές εικόνες εκείνης της περιόδου. Για πολλούς Ισραηλινούς, η εικόνα της κόκκινης παλάμης παραμένει έκτοτε άρρηκτα συνδεδεμένη με τη μνήμη εκείνου του λιντσαρίσματος.

Η διαμάχη γύρω από το pin δεν αφορά επομένως μόνο τις προθέσεις των δημιουργών του, αλλά κυρίως τις ιστορικές μνήμες που ενεργοποιεί η ίδια η εικόνα σε διαφορετικά κοινά.

Σε ορισμένες εβραϊκές μνημονικές αφηγήσεις, η εικόνα της κόκκινης παλάμης έχει συνδεθεί και με το Farhud, το πογκρόμ κατά της εβραϊκής κοινότητας της Βαγδάτης τον Ιούνιο του 1941. Κατά τη διάρκεια των βιαιοτήτων, αραβικά πλήθη, μαζί με ορισμένους στρατιώτες, αστυνομικούς και υποστηρικτές του φιλοναζιστικού καθεστώτος του Rashid Ali al-Gaylani, επιτέθηκαν σε εβραϊκές συνοικίες μέσα σε ένα κλίμα έντονου αντιεβραϊσμού, αραβικού εθνικισμού και ναζιστικής επιρροής. Εκατοντάδες αραβόφωνοι Εβραίοι πολίτες του Ιράκ –μέλη μιας από τις αρχαιότερες εβραϊκές κοινότητες της Μέσης Ανατολής– δολοφονήθηκαν.

Μεταγενέστερες προφορικές μαρτυρίες και μνημονικές αφηγήσεις αναφέρουν ότι πριν από τις επιθέσεις ορισμένα εβραϊκά σπίτια είχαν σημαδευτεί με κόκκινα αποτυπώματα παλάμης ή άλλα κόκκινα σημάδια ως μορφή στοχοποίησης. Η σχετική ιστοριογραφία, ωστόσο, επισημαίνει ότι η μνήμη του Farhud διαμορφώθηκε μέσα από τη διασταύρωση αρχειακών πηγών, προσωπικών μαρτυριών και μεταγενέστερων αφηγήσεων. Ο ιστορικός Michael R. Cohen έχει δείξει πώς η ιστορική εμπειρία και η μεταμνήμη των Εβραίων του Ιράκ αλληλοδιαπλέκονται στη συγκρότηση της συλλογικής μνήμης του γεγονότος. Αυτό είναι κρίσιμο εδώ: η διαμάχη γύρω από τις κόκκινες παλάμες αφορά πρωτίστως τη μνήμη και τον συμβολισμό, όχι απλώς ένα γραφιστικό μοτίβο.

Η καμπάνια του Artists4Ceasefire και οι κατηγορίες περί αντισημιτισμού

Ακριβώς εκεί εστιάζεται και η σημερινή αντιπαράθεση. Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης βρέθηκε η αμερικανική οργάνωση Artists4Ceasefire, η οποία μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα ανέπτυξε μια ευρείας δημοσιότητας εκστρατεία υπέρ της κατάπαυσης του πυρός. Η οργάνωση εμφανίστηκε δημόσια για πρώτη φορά με ανοιχτή επιστολή προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ στις 20 Οκτωβρίου 2023, ζητώντας κατάπαυση του πυρός, απελευθέρωση των ομήρων και ανεμπόδιστη ανθρωπιστική βοήθεια. Στο πλαίσιο αυτής της καμπάνιας εισήγαγε και προώθησε το χαρακτηριστικό hand-heart pin, ένα μικρό κόκκινο σήμα σε σχήμα παλάμης που σύντομα μετατράπηκε στο πιο αναγνωρίσιμο έμβλημα της πρωτοβουλίας, φορεμένο στο πέτο γνωστών καλλιτεχνών και προσωπικοτήτων της διεθνούς show business.

Σύμφωνα με την ίδια την οργάνωση, η παλάμη συμβολίζει «την κοινότητα ανθρώπων από διαφορετικά υπόβαθρα που ενώνονται γύρω από την κοινή ανθρωπιά». Η εικόνα της κόκκινης παλάμης παρουσιάζεται, επομένως, ως ανθρωπιστικό και αντιπολεμικό σύμβολο. Ωστόσο, οι επικριτές του pin υποστηρίζουν ότι, ανεξάρτητα από τις ανθρωπιστικές προθέσεις των δημιουργών του, η εικόνα της κόκκινης παλάμης ενεργοποιεί ήδη υπάρχουσες μνήμες αντιεβραϊκής βίας. Το 2025, η Hollywood Brigade χαρακτήρισε το σύμβολο «έμβλημα εβραϊκής αιματοχυσίας», συνδέοντάς το ευθέως με τη Ραμάλα και το Farhud. Αντίστοιχα, η Noa Tishby, πρώην ειδική απεσταλμένη του Ισραήλ για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού, δήλωσε ότι το κόκκινο pin ισοδυναμεί με «δημόσια επίδειξη αντιεβραϊκού μίσους», ενώ ο αραβοϊσραηλινός ακτιβιστής Yoseph Haddad υποστήριξε ότι η εικόνα παραπέμπει άμεσα στο λιντσάρισμα της Ραμάλα.

Το ενδιαφέρον, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στο ίδιο το σύμβολο, αλλά στον τρόπο με τον οποίο διαφορετικές κοινότητες μνήμης το ερμηνεύουν. Ένα σήμα που οι δημιουργοί του παρουσιάζουν ως ανθρωπιστικό και αντιπολεμικό μπορεί ταυτόχρονα, σε άλλα ιστορικά και πολιτικά συμφραζόμενα, να ανακαλεί εικόνες τραύματος, λιντσαρίσματος και αντιεβραϊκής βίας.