O Ντόναλντ Τραμπ και η 25η τροπολογία

Η 25η τροπολογία του Συντάγματος των ΗΠΑ είναι σαν τα πυρηνικά όπλα. Υπάρχει αλλά δεν χρησιμοποιείται ποτέ. Πλανάται πάνω από ψυχικά ή σωματικά ασθενείς προέδρους που είτε έχασαν τις διανοητικές τους ικανότητες, είτε δεν τις είχαν εξαρχής.

Ο εν λόγω συνταγματικός ζουρλομανδύας, που υιοθετήθηκε το 1967, περιέχει τη λέξη: «αδυναμία»: αν ο πρόεδρος «αδυνατεί να ασκήσει τις εξουσίες και τα καθήκοντα του αξιώματός του», ο αντιπρόεδρος εξουσιοδοτείται να συμβουλευτεί το Υπουργικό Συμβούλιο (την αμερικανική κυβέρνηση), καθώς και τον προσωρινό πρόεδρο της Γερουσίας —τον γερουσιαστή με τον υψηλότερο βαθμό που προεδρεύει της Γερουσίας όταν απουσιάζει ο αντιπρόεδρος στον οποίο εμπίπτει αυτή η ευθύνη— και τον πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων, να αναλάβει τα προεδρικά καθήκοντα. Και αν ο πρόεδρος αντιταχθεί, η διαδικασία πρέπει να εγκριθεί με ενισχυμένη πλειοψηφία δύο τρίτων σε κοινή συνεδρίαση του Κογκρέσου.

Στη Γαλλία, το Σύνταγμα της Πέμπτης Δημοκρατίας αντιμετώπιζε αυτό το σενάριο ήδη από το 1958: στο Άρθρο 7 του Τίτλου II, που αφορά τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. αναφέρεται ότι σε περίπτωση «ανικανότητας» του Προέδρου, η κυβέρνηση έχει το δικαίωμα να παραπέμψει το θέμα στο Συνταγματικό Συμβούλιο για επίσημη επιβεβαίωση. Αλλά, αν στη Γαλλία, ένας πρόεδρος, θεωρείται άνθρωπος σαν όλους τους άλλους που μπορεί να καταστεί ανίκανος και να απομακρυνθεί, στις ΗΠΑ το πράγμα μπερδεύεται μέσω της προβλεπόμενης περίπλοκης διαδικασίας impeachment την οποία προέβλεπε ήδη το αρχικό Σύνταγμα του 1787. Η impeachment περιλαμβάνει έρευνα και ψηφοφορία επί των άρθρων της παραπομπής που εισάγει η Βουλή των Αντιπροσώπων και ακολουθείται από κρίση στη Γερουσία. Σε αμφότερα τα σώματα απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων. Σύμφωνα με τη λογική του συνταγματικού δικαίου, όσο μεγαλύτερα είναι τα διακυβεύματα — σε αυτήν την περίπτωση, το αν θα διατηρηθεί ή όχι η ανώτατη εξουσία στη χώρα — τόσο ισχυρότερη είναι η απαιτούμενη πλειοψηφία. Σημειωτέον ότι παραπομπή δεν περιλαμβάνει ζητήματα σχετικά με τις σωματικές, ψυχικές ή γνωστικές ικανότητες του προέδρου, αλλά πρωτίστως τα φερόμενα αδικήματα που διέπραξε: προδοσία, διαφθορά και τέτοια. Έτσι, η 25η τροπολογία δεν λειτούργησε ποτέ. Ο Ρίτσαρντ Νίξον, που ενεπλάκη σε παράνομες παρακολουθήσεις πολιτικών του αντιπάλων, παραιτήθηκε το 1974 προτού κινηθεί η διαδικασία παραπομπής εναντίον του. Το 1999 το αίτημα για impeachment εναντίον του Μπιλ Κλίντον, ο οποίος κατηγορήθηκε τότε για ψευδορκία και παρεμπόδιση της δικαιοσύνης, δεν πέρασε από τα νομοθετικά σώματα.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, έχει μπει στο στόχαστρο δύο φορές. Τον Φεβρουάριο του 2020, κατηγορήθηκε για κατάχρηση εξουσίας και παρεμπόδιση του Κογκρέσου στην υπόθεση του γιού του Τζο Μπάιντεν, του Χάντερ: είχε πιέσει τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να καταγγείλει τον Χάντερ Μπάιντεν για παράνομη σύγκρουση συμφερόντων στην Ουκρανία. Μετά την επίθεση στο Καπιτώλιο τον Ιανουάριο του 2021, οδηγήθηκε ενώπιον της Γερουσίας με την κατηγορία της «υποκίνησης σε εξέγερση», παρόλο που είχε ήδη αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο. Για μια ακόμα φορά, χωρίς αποτέλεσμα: η πλειοψηφία δύο τρίτων είναι σχεδόν αδύνατη.

Αλλά, αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν κυβερνηθεί από ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα υγείας (Γούντροου Γουίλσον, Ρούσβελτ) και με φανερές νευρώσεις (Νίξον) μέχρι τον Ντόναλντ δεν είχε καταγραφεί «τρελός» πρόεδρος· σε περιπτώσεις ασθενείας ή θανάτου, ο πρόερδος αντικαθίστατο, προσωρινά, από τον αντιπρόεδρο: συνέβη μετά τις δολοφονίες του Γκάρφιλντ και του ΜακΚίνεϋ, μετά τον θάνατο του Ρούσβελτ, μετά τη δολοφονία του JFK και την παραίτηση του Μπάιντεν. Κυρίως, η αντικατάσταση γινόταν είτε διότι εξέλιπε ο πρόεδρος, είτε με τη θέλησή του: μέχρι σήμερα κανείς δεν κρίθηκε ψυχικά ακατάλληλος.

To ότι ο Ντόναλντ είναι ψυχικά ακατάλληλος δεν διαγιγνώσκεται από τους νομοθέτες· διαγιγνώσκεται από τους επιστήμονες της υγείας. Το ερώτημα είναι αν πρόκειται για κάποια μορφή άνοιας και γνωσιακής έκπτω σης ή «απλώς» από κακοήθη ναρκισσισμό, ο οποίος του προκαλεί βαθιά ψυχική κρίση επειδή αντιμετωπίζει δυσκολίες και εμπόδια. Το σίγουρο είναι ότι του λείπει η ευθυκρισία, η ενσυναίσθηση, οι γλωσσικές δεξιότητες και η ικανότητα ελέγχου των παρορμήσεων. Πολλά άτομα με νευροεκφυλιστικές διαταραχές εμφανίζουν συμπτώματα όπως εκτόξευση απειλών δεξιά-αριστερά, βωμολοχίες, ακατάσχετη φλυαρία, αδυναμία συγκέντρωσης, προσβλητική συμπεριφορά εξαιτίας της άρσης των αναστολών. Όμως, αν και αυτές οι εικασίες ακούγονται εύκολες, για να μετατραπούν σε διάγνωση απαιτείται ιατρική παρατήρηση και απεικονιστικές εξετάσεις —κάτι που δεν πρόκειται να συμβεί.

Αν και περίπου 20% των Αμερικανών έχουν επισκεφτεί ψυχίατρο ή έχουν υποβληθεί σε ψυχοθεραπεία ή ψυχανάλυση, στις ΗΠΑ οι ψυχικές διαταραχές είναι αρκετά παραμελημένες. Από τη μία πλευρά διότι υπάρχει ανεκτικότητα σε ασυνήθιστες μορφές συμπεριφοράς, κι από την άλλη διότι οι ψυχιατρικές δομές δεν αρκούν για όλους. Εξάλλου, όπως παντού, αν είσαι πλούσιος θεωρείσαι εκκεντρικός, αν είσαι φτωχός θεωρείσαι ψυχασθενής. Οπότε, απαντάται το ερώτημα περί Ντόναλντ, ο οποίος, δεν είναι πλέον ένας μεγιστάνας ανάμεσα σε άλλους· είναι πρόεδρος των ΗΠΑ.

Από την άλλη πλευρά, αποδίδοντας τη συμπεριφορά του Ντόναλντ σε διανοητικές διαταραχές μειώνουμε την ευθύνη του για την αμετροέπεια, την εγωπάθεια και τον εξτρεμισμό.