Πώς ο πόλεμος με το Ιράν μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητα και την τσέπη σας

Η έκρηξη του πολέμου των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ με το Ιράν έχει φέρει συνέπειες που εκτείνονται πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή.

Η περιοχή διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στις παγκόσμιες προμήθειες ενέργειας και στις θαλάσσιες εμπορικές οδούς, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες ότι τα πάντα – από τους λογαριασμούς θέρμανσης μέχρι τα ψώνια στο σούπερ μάρκετ – μπορεί να γίνουν πιο ακριβά.

Ακολουθούν έξι τρόποι με τους οποίους η σύγκρουση στο Ιράν μπορεί να επηρεάσει την καθημερινή ζωή των πολιτών σε ολόκληρο τον κόσμο.

1. Οι τιμές βενζίνης και ντίζελ αρχίζουν να αυξάνονται

Η κρίση προκάλεσε άμεση αύξηση στις τιμές των καυσίμων, καθώς η παραγωγή και η μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή έχουν επιβραδυνθεί ή ακόμη και σταματήσει σε πολλές περιπτώσεις. Ωστόσο, παραμένει ασαφές πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση τις επόμενες εβδομάδες και μήνες.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, την περασμένη Δευτέρα η μέση τιμή της βενζίνης ήταν 132,14 πένες ανά λίτρο, ενώ το ντίζελ κόστιζε κατά μέσο όρο 142,15 πένες, σύμφωνα με εβδομαδιαία κυβερνητικά στοιχεία.

Παράλληλα, τα πιο πρόσφατα δεδομένα από τον οργανισμό αυτοκινήτου RAC δείχνουν ότι από την έναρξη του πολέμου η μέση τιμή της βενζίνης στο Ηνωμένο Βασίλειο αυξήθηκε κατά 4,68 πένες, φτάνοντας τις 137,51 πένες το λίτρο. Το ντίζελ αυξήθηκε κατά 8,59 πένες, φτάνοντας τις 150,97 πένες.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μέση τιμή της βενζίνης αυξήθηκε στα 3,02 δολάρια το γαλόνι (περίπου £2,26), από 2,94 δολάρια πριν ξεκινήσει ο πόλεμος. Το ντίζελ αυξήθηκε από 3,81 σε 3,90 δολάρια το ίδιο διάστημα.

Οι αυξήσεις αυτές είναι πολύ μικρότερες από εκείνες που σημειώθηκαν το 2022 μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Την εβδομάδα πριν από εκείνη την εισβολή, η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν 147,77 πένες ανά λίτρο. Λιγότερο από τέσσερις μήνες αργότερα, στις αρχές Ιουλίου, είχε αυξηθεί κατά περισσότερο από 43 πένες ανά λίτρο.

Στις ΗΠΑ, οι τιμές βενζίνης και ντίζελ είχαν ξεπεράσει τα 5 δολάρια το γαλόνι τον Ιούνιο του 2022.

2. Οι τιμές φυσικού αερίου στο Ηνωμένο Βασίλειο διπλασιάστηκαν σε λίγο περισσότερο από μία εβδομάδα

Οι τιμές φυσικού αερίου στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν διπλασιαστεί από την έναρξη της σύγκρουσης.

Η βασική τιμή ήταν κάτω από 80 πένες πριν από την κρίση. Τη Δευτέρα έφτασε προσωρινά τις 171 πένες ανά therm πριν υποχωρήσει περίπου στις 156 πένες.

Υπάρχουν φόβοι ότι η σημερινή κρίση θα μπορούσε να έχει παρόμοιο αντίκτυπο με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όμως προς το παρόν η τιμή παραμένει πολύ χαμηλότερη από το ρεκόρ άνω των 600 πενών ανά therm που είχε σημειωθεί το 2022.

Τότε, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου αναγκάστηκε να παρέμβει με πρόγραμμα στήριξης λογαριασμών ενέργειας, προσφέροντας έκπτωση 400 λιρών σε εκατομμύρια νοικοκυριά για τον χειμώνα 2022-23.

Οι καταναλωτές στο Ηνωμένο Βασίλειο προστατεύονται προσωρινά από τις άμεσες αυξήσεις λόγω του ανώτατου ορίου τιμών ενέργειας, το οποίο ισχύει μέχρι τον Ιούλιο.

Αν όμως οι τιμές παραμείνουν υψηλές, το ανώτατο όριο μπορεί να αυξηθεί το καλοκαίρι.

3. Η αύξηση του κόστους μεταφοράς εμπορευμάτων μπορεί να επηρεάσει αργότερα τους καταναλωτές

Η κυκλοφορία στο κρίσιμο Στενό του Ορμούζ έχει σχεδόν σταματήσει, μετά την απειλή του Ιράν ότι θα «βάλει φωτιά» σε πλοία. Περίπου 200 δεξαμενόπλοια έχουν ουσιαστικά εγκλωβιστεί.

Παράλληλα, τα ασφάλιστρα για πλοία – ιδιαίτερα εκείνα που θεωρούνται αμερικανικά, βρετανικά ή ισραηλινά – έχουν αυξηθεί σημαντικά λόγω του αυξημένου κινδύνου επιθέσεων.

Δεδομένα από το London Stock Exchange Group έδειξαν ότι το κόστος ενοικίασης ενός υπερδεξαμενόπλοιου για τη μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή στην Κίνα έφτασε σε ιστορικό υψηλό άνω των 400.000 δολαρίων την ημέρα – σχεδόν διπλάσιο από την προηγούμενη εβδομάδα.

Ο Σάνε Μάντερς, πρόεδρος της πλατφόρμας logistics Flexport, δήλωσε ότι η αύξηση του κόστους καυσίμων πιθανότατα θα οδηγήσει τις ναυτιλιακές εταιρείες να αυξήσουν τις τιμές μεταφοράς παγκοσμίως.

Η μεγάλη πλειονότητα των εμπορευμάτων στον κόσμο μεταφέρεται δια θαλάσσης. Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το κόστος μεταφοράς αποτελεί σημαντικό παράγοντα πληθωρισμού.

Ωστόσο, ενώ οι αυξήσεις μπορεί να επηρεάσουν τις τιμές των εισαγωγών μέσα σε λίγους μήνες, ο αντίκτυπος στις τιμές των καταναλωτών συνήθως κορυφώνεται περίπου έναν χρόνο αργότερα.

4. Οι τιμές λιπασμάτων αυξήθηκαν σχεδόν κατά ένα τέταρτο

Τα λιπάσματα είναι κρίσιμα για την παραγωγή τροφίμων, καθώς παρέχουν στα φυτά τα θρεπτικά στοιχεία που χρειάζονται για να αναπτυχθούν.

Η Μέση Ανατολή είναι σημαντικός παραγωγός βασικών συστατικών λιπασμάτων.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν βασική διαδρομή για τη μεταφορά λιπασμάτων και φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή τους. Η διακοπή της ναυσιπλοΐας έχει προκαλέσει φόβους για ελλείψεις και αυξήσεις τιμών.

Επιπλέον, η εταιρεία QatarEnergy, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς φυσικού αερίου στον κόσμο και παραγωγός ουρίας για λιπάσματα, διέκοψε την παραγωγή μετά από «στρατιωτικές επιθέσεις» στις εγκαταστάσεις της.

Η τιμή αναφοράς της ουρίας στις ΗΠΑ έφτασε τα 578 δολάρια ανά τόνο τη Δευτέρα, σημειώνοντας αύξηση σχεδόν 25%.

Οι ειδικοί λένε ότι είναι ακόμη νωρίς για να φανεί αν αυτό θα οδηγήσει σε αυξήσεις στις τιμές τροφίμων.

5. Οι αεροπορικές πτήσεις μπορεί να γίνουν ακριβότερες

Ο Περσικός Κόλπος προμηθεύει περίπου το μισό καύσιμο αεροσκαφών που χρησιμοποιεί η Ευρώπη.

Από την έναρξη των συγκρούσεων, η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς καυσίμων αεροσκαφών σχεδόν διπλασιάστηκε – από 830 δολάρια τον τόνο σε πάνω από 1.500.

Πρόκειται για τα υψηλότερα επίπεδα από το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Τα καύσιμα αποτελούν συνήθως το 20-40% του λειτουργικού κόστους των αεροπορικών εταιρειών, πράγμα που σημαίνει ότι τα αεροπορικά εισιτήρια μπορεί να γίνουν ακριβότερα.

Ωστόσο, ο αντίκτυπος δεν θα είναι ίδιος για όλες τις εταιρείες. Πολλές, όπως η British Airways και η EasyJet, αγοράζουν καύσιμα με μακροχρόνια συμβόλαια σταθερής τιμής.

Αντίθετα, αρκετές μεγάλες αμερικανικές εταιρείες δεν χρησιμοποιούν τέτοιες συμφωνίες και μπορεί να επηρεαστούν πιο άμεσα από τις αυξήσεις.

6. Η πτώση του πληθωρισμού γίνεται λιγότερο βέβαιη

Ο πληθωρισμός – δηλαδή ο ρυθμός αύξησης των τιμών – έχει μειωθεί τους τελευταίους μήνες στο Ηνωμένο Βασίλειο και παγκοσμίως.

Τον Φεβρουάριο ο πληθωρισμός στο Ηνωμένο Βασίλειο έπεσε στο 3%, ενώ η Τράπεζα της Αγγλίας είχε εκτιμήσει πριν από τη σύγκρουση ότι θα μπορούσε να φτάσει τον στόχο του 2% ήδη από τον Απρίλιο.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πληθωρισμός μειώθηκε στο 2,4%, λίγο πάνω από τον στόχο του 2% της Federal Reserve.

Υπάρχουν όμως φόβοι ότι ο πόλεμος μπορεί να ανατρέψει την πτωτική τάση και να οδηγήσει σε ταχύτερη αύξηση των τιμών.

Αν συμβεί αυτό, οι κεντρικές τράπεζες ίσως καθυστερήσουν τη μείωση των επιτοκίων, προκειμένου να περιορίσουν τον πληθωρισμό.

Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ακριβότερα στεγαστικά δάνεια για όσους έχουν κυμαινόμενο επιτόκιο ή θέλουν να συνάψουν νέο δάνειο. Από την άλλη πλευρά, οι τράπεζες μπορεί να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις στις καταθέσεις.

Πηγή: BBC