Explainer: Γιατί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν - Πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος

Η σύγκρουση εξαπλώθηκε στη Μέση Ανατολή, μετά τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, κατά τη διάρκεια των επιθέσεων που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ το Σάββατο. Ακολούθησε έκκληση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προς τους Ιρανούς να ανατρέψουν την κυβέρνηση.

Το Ιράν απάντησε εκτοξεύοντας πυραύλους και drones σε όλη την περιοχή, στοχεύοντας το Ισραήλ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Ιορδανία, τη Σαουδική Αραβία, την Κύπρο και πλοία που διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ.

Η σιιτική μουσουλμανική οργάνωση Χεζμπολάχ του Λιβάνου, που υποστηρίζεται από το Ιράν, συμμετείχε επίσης στις συγκρούσεις, εκτοξεύοντας ρουκέτες κατά του Ισραήλ από τις βάσεις της στον Λίβανο. Το Ισραήλ απάντησε με πλήγματα σε στόχους της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Ακολουθεί η εξέλιξη του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν, οι επιπτώσεις του στην περιοχή και πόσο ενδέχεται να διαρκέσει.

Τι συμβαίνει στο Ιράν;

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν εκτεταμένες επιθέσεις το Σάββατο, στοχεύοντας την πυραυλική υποδομή του Ιράν, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ανώτατους ηγέτες.

Ο Χαμενεΐ, που ηγείτο του Ιράν από το 1989, σκοτώθηκε όταν το συγκρότημά του στην Τεχεράνη ισοπεδώθηκε κατά το πρώτο κύμα επιθέσεων.

Οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) αναφέρουν ότι δεκάδες ανώτατοι Ιρανοί πολιτικοί αξιωματούχοι και ηγέτες των ισχυρών Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) σκοτώθηκαν επίσης, μεταξύ αυτών ο γραμματέας του Συμβουλίου Άμυνας Αλί Σαμχανί, ο υπουργός Άμυνας ταξίαρχος Αζίζ Νασιρζαντέχ και ο διοικητής των IRGC στρατηγός Μοχάμαντ Πακπούρ.

Οι IRGC όρισαν έκτοτε νέο αρχηγό, τον Αχμάντ Βαχιντί.

Μέχρι τη Δευτέρα, η Ιρανική Ερυθρά Ημισέληνος ανέφερε ότι 555 άνθρωποι σε 130 τοποθεσίες είχαν σκοτωθεί στο Ιράν.

Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, περισσότεροι από 150 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων παιδιά, σκοτώθηκαν σε πλήγμα σε σχολείο στο νότιο Ιράν, κοντά σε βάση των IRGC.

Η πρόσβαση στο διαδίκτυο στο Ιράν έχει περιοριστεί σχεδόν πλήρως και ο εναέριος χώρος της χώρας έχει κλείσει.

Ο ιρανικός στρατός συνέχισε να διαθέτει τη δυνατότητα εξαπόλυσης αντιποίνων.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πραγματοποίησαν νέες επιθέσεις την Κυριακή, πλήττοντας την πρωτεύουσα και άλλες περιοχές.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι εννέα ιρανικά πολεμικά πλοία βυθίστηκαν και ότι το ναυτικό αρχηγείο του Ιράν καταστράφηκε.

Γιατί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν;

Ο Τραμπ δήλωσε ότι στόχος της επιχείρησης είναι «να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο».

«Θα καταστρέψουμε τους πυραύλους τους και θα ισοπεδώσουμε πλήρως τη βιομηχανία πυραύλων τους. Θα εξαλειφθεί ολοκληρωτικά ξανά», είπε σε οκτάλεπτο βίντεο που ανάρτησε στην πλατφόρμα Truth Social το πρωί του Σαββάτου.

Προειδοποίησε επίσης τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις να καταθέσουν τα όπλα με αντάλλαγμα «πλήρη ασυλία», διαφορετικά «θα αντιμετωπίσουν βέβαιο θάνατο».

Ο Τραμπ κάλεσε τον ιρανικό λαό να προετοιμαστεί για την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος: «Όταν τελειώσουμε, πάρτε την κυβέρνησή σας. Θα είναι δική σας για να την αναλάβετε. Αυτή πιθανότατα θα είναι η μοναδική σας ευκαιρία για γενιές».

Η μαζική στρατιωτική επιχείρηση – την οποία οι ΗΠΑ ονόμασαν Επιχείρηση «Επική Οργή» – έρχεται έπειτα από εβδομάδες απειλών του Τραμπ ότι θα διατάξει στρατιωτική δράση εάν το Ιράν δεν συμφωνούσε σε νέα συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Το Ιράν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι οι πυρηνικές του δραστηριότητες είναι απολύτως ειρηνικές.

Η Κεντρική Διοίκηση των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ ανέφερε ότι στόχος ήταν «η αποδόμηση του μηχανισμού ασφάλειας του ιρανικού καθεστώτος, δίνοντας προτεραιότητα σε τοποθεσίες που συνιστούσαν άμεση απειλή».

Νωρίτερα, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την «επιχείρηση για την εξάλειψη της υπαρξιακής απειλής που θέτει το τρομοκρατικό καθεστώς στο Ιράν».

Το Ιράν χαρακτήρισε τις επιθέσεις «απρόκλητες, παράνομες και αθέμιτες» και εξαπέλυσε εκτεταμένα αντίποινα σε όλη την περιοχή.

Πώς αντέδρασε το Ιράν;

Το Ιράν εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ, αρκετών χωρών της Μέσης Ανατολής που συνδέονται με τις ΗΠΑ, βρετανικής στρατιωτικής βάσης στην Κύπρο και πλοίων στα ανοιχτά των ιρανικών ακτών.

Οι IRGC δήλωσαν ότι στόχευσαν κυβερνητικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις του Ισραήλ στο Τελ Αβίβ και αλλού, ενώ εννέα άνθρωποι σκοτώθηκαν όταν επλήγη κατοικημένη περιοχή στη Μπεΐτ Σεμές.

Το βρετανικό Υπουργείο Άμυνας επιβεβαίωσε ότι drone έπληξε τη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι στην Κύπρο. Δεν υπήρξαν νεκροί ή τραυματίες, αλλά το Υπουργείο ανέφερε ότι ορισμένοι μετακινήθηκαν εκτός της βάσης της RAF.

Το Κατάρ, το Μπαχρέιν, η Ιορδανία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ – όπου φιλοξενούνται αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις – αποτέλεσαν επίσης στόχους, όπως και το Ομάν και η Σαουδική Αραβία.

Περισσότερα πλήγματα ακούστηκαν σε ολόκληρο τον Κόλπο τη Δευτέρα, μεταξύ άλλων στις πόλεις Ντουμπάι, Ντόχα και Μανάμα.

Ο ιρανικός στρατός ανακοίνωσε ότι χρησιμοποίησε 15 πυραύλους cruise σε επιθέσεις κατά αμερικανικής αεροπορικής βάσης στο Κουβέιτ και κατά πλοίων στον Ινδικό Ωκεανό.

Πολιτικοί στόχοι, συμπεριλαμβανομένων εμπορικών κέντρων και κατοικημένων περιοχών, επλήγησαν επίσης, σύμφωνα με τοπικές αρχές σε αρκετές χώρες της περιοχής, με αποτέλεσμα δεκάδες νεκρούς και τραυματίες.

Το Ιράν προειδοποίησε ότι θα συνεχίσει τα αντίποινα όσο διαρκούν οι επιθέσεις εναντίον του, κάνοντας λόγο για «νόμιμη άμυνα» απέναντι σε αυτό που χαρακτήρισε «ανοιχτή επιθετικότητα».

Πώς έχει επηρεαστεί η περιοχή;

Η σύγκρουση έχει προκαλέσει σοβαρή αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή. Αρκετές χώρες έκλεισαν προσωρινά τον εναέριο χώρο τους, ενώ διεθνείς αεροπορικές εταιρείες ακύρωσαν ή ανακατεύθυναν πτήσεις.

Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ – από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου – έχει επηρεαστεί σημαντικά, με καθυστερήσεις και αυξημένα ασφάλιστρα για τα δεξαμενόπλοια.

Οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν απότομη άνοδο στις διεθνείς αγορές, εν μέσω φόβων για ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη.

Παράλληλα, ένοπλες ομάδες που συνδέονται με το Ιράν σε άλλες χώρες της περιοχής έχουν τεθεί σε επιφυλακή, αυξάνοντας τους φόβους για άνοιγμα νέων μετώπων.

Πόσο μπορεί να διαρκέσει ο πόλεμος;

Αναλυτές εκτιμούν ότι η διάρκεια της σύγκρουσης θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες:

• Το κατά πόσο το Ιράν διατηρεί τη στρατιωτική του ικανότητα για παρατεταμένα αντίποινα.
• Το αν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα περιορίσουν τους στόχους τους ή θα επιδιώξουν αλλαγή καθεστώτος.
• Το εάν άλλες χώρες ή ένοπλες οργανώσεις εμπλακούν άμεσα.

Ορισμένοι ειδικοί προειδοποιούν ότι, εάν συνεχιστούν οι επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές ή εάν υπάρξουν μεγάλες απώλειες αμάχων, η σύγκρουση θα μπορούσε να εξελιχθεί σε παρατεταμένο περιφερειακό πόλεμο.

Άλλοι εκτιμούν ότι, παρά τη σφοδρότητα των πρώτων ημερών, ενδέχεται να υπάρξει αποκλιμάκωση μέσω διπλωματικών διαύλων, εφόσον ασκηθούν διεθνείς πιέσεις.

Προς το παρόν, ωστόσο, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή, με τις εχθροπραξίες να συνεχίζονται και τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης να παραμένει υψηλός.

Πηγή: BBC