Η αμερικανική προεδρία και η βρισιά που αρχίζει από φι
Το δυσάρεστο γεγονός είναι ότι ο Τραμπ είναι, ανεπίγνωστα, φασίστας — και χρησιμοποιεί όλο το βάρος της προεδρίας για να διαλύσει την αμερικανική δημοκρατία
Η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ και η συζήτηση για τον φασισμό και τη δημοκρατία
Ήδη από το 1946, ο Τζορτζ Όργουελ παρατηρούσε ότι η λέξη φασισμός είχε χάσει το αρχικό της νόημα και είχε γίνει συνώνυμο οποιασδήποτε απαίσιας συμπεριφοράς. Έκτοτε, η λέξη καθιερώθηκε ως μια από τις πιο συνηθισμένες στον γραπτό και προφορικό λόγο, τόσο στις πολιτικές όσο και στις μη πολιτικές συζητήσεις. Ο Ρόμπερτ Πάξτον, ένας από τους κορυφαίους ειδικούς στο θέμα και συγγραφέας του βιβλίου «Η ανατομία του φασισμού», περιγράφει τον φασισμό ως εξής: «Μορφή πολιτικής συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται από εμμονική ενασχόληση με την παρακμή της κοινότητας, την ταπείνωση ή την ιδιότητα του θύματος και ταυτοχρόνως από αντισταθμιστική αποθέωση της ενότητας, της ενέργειας και της αγνότητας, την οποία προωθεί ένα μαζικό κόμμα αφοσιωμένων εθνικιστών αγωνιστών, που συνεργάζονται άβολα αλλά αποτελεσματικά με τις παραδοσιακές ελίτ, εγκαταλείπουν τις δημοκρατικές ελευθερίες και επιδιώκουν με λυτρωτική βία και χωρίς ηθικούς ή νομικούς περιορισμούς, στόχους εσωτερικής κάθαρσης και εξωτερικής επέκτασης».
Είναι ο Ντόναλντ Τραμπ φασίστας; Ορισμός και ιστορικά προηγούμενα
Έχουμε πολλούς λόγους για να χαρακτηρίσουμε τον Ντόναλντ Τραμπ «φασίστα». Η εισβολή στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2020 φάνηκε σαν απόπειρα πραξικοπήματος που θύμιζε την Πορεία του Μουσολίνι στη Ρώμη το 1922 ή το αποτυχημένο πραξικόπημα της μπιραρίας στο Μόναχο το 1923. Αλλά, το πρώτο χαρακτηριστικό γνώρισμα του τραμπισμού που τον καθιστά ύποπτο για «φασιστική» εξέλιξη είναι η εμμονή στην ιδιότητα του θύματος: επιπλέον, ο Τραμπ επιδεικνύει εμμονή σχετικά με την παρακμή της κοινότητας, ενώ η παρουσία και το ύφος της εξουσίας του βασίζονται σε αφήγημα υπόσχεσης όχι μόνο αναγέννησης, αλλά και μεγαλείου. Make American Great Again.
Στη δεύτερη ομιλία του, το 2025, περιέγραψε μια χώρα «διαλυμένη και ρημαγμένη […] που κυβερνάται από διεφθαρμένες ελίτ και έχει σκοντάψει σε μια μακρά σειρά καταστροφικών γεγονότων στο εξωτερικό». Ο Ντόναλντ Τραμπ αυτοπροσδιορίζεται ως ηγέτης που έχει «δοκιμαστεί και αμφισβητηθεί περισσότερο από οποιονδήποτε πρόεδρο στη 250χρονη ιστορία των ΗΠΑ»: είναι «θύμα» της αριστερής προπαγάνδας που επηρεάζει ένα μέρος του πληθυσμού, το οποίο επομένως πρέπει να αποκοπεί από το κοινωνικό σύνολο. Σ’ αυτό το σημείο ο τραμπισμός διαφοροποιείται από την ιδέα της φασιστικής ενότητας σε έναν και μοναδικό «λαό» και ταυτοχρόνως ταυτίζεται με την πολιτική της αποκοπής όσων διαφέρουν ή διαφωνούν.
Ποιος ακριβώς παρακμάζει και ταπεινώνεται; Απάντηση: η Λευκή Αμερική. Η ιδεολογία του Τραμπ συνοψίζεται στη λευκή υπεροχή, στον νατιβισμό και στον φόβο της Μεγάλης Αντικατάστασης. Πράγματι, στις ΗΠΑ καταγράφεται δημογραφική συρρίκνωση της κάποτε λευκής πλειοψηφίας —όμως, αν η οποιαδήποτε παρούσα ή μέλλουσα πλειοψηφία αναπτύσσεται εντός του δημοκρατικού πολιτισμού της Δύσης, το χρώμα του δέρματος και η εθνοτική καταγωγή χάνουν το νόημά τους.
Το «χρώμα» και η προέλευση μπορούν να μαρτυρούν ή να μη μαρτυρούν διαφορετικό πολιτισμό και αξιακό σύστημα: οι αφροαμερικανικές και λατινοαμερικανικές κοινότητες είναι μέρος της κοινωνίας στις ΗΠΑ από το σημείο μηδέν. Παρ’ όλ’ αυτά, ο Ντόναλντ Τραμπ αυτοπροσδιορίζεται ως θύμα σκοτεινών δυνάμεων «ξένης» καταγωγής, αλλά, ως εκ θαύματος, είναι προικισμένος με τις απαιτούμενες αρετές για να σώσει τη (Λευκή) Αμερική.
Μάλιστα, υπό την επήρεια των Ευαγγελιστών, στην εναρκτήρια ομιλία του το 2025 ισχυρίστηκε ότι τον έστειλε ο Θεός «για να κάνει την Αμερική μεγάλη ξανά». Η εκλογή του διατυπώθηκε ως θεϊκή εντολή για να «αντιστραφεί πλήρως και ολοκληρωτικά μια φρικτή προδοσία» και να «ανακτηθεί η Δημοκρατία» — εννοώντας το όραμα της χριστιανικής θεοκρατίας των Πουριτανών. Στο εσωτερικό, αυτό σημαίνει αντιστροφή των επιτευγμάτων του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα και οικοδόμηση ενός τεράστιου κατασταλτικού μηχανισμού. Στο εξωτερικό, σημαίνει επιβολή δασμών σε συμμάχους, κατάργηση συμφωνιών που περιορίζουν την αμερικανική ισχύ.
Ο ρόλος των ελίτ και το ζήτημα της πλουτοκρατίας
Όπως τονίζει ο Πάξτον, ο φασισμός επικρατεί συνήθως με τη στήριξη των ελίτ, μολονότι η ρητορική του είναι «αντι-ελίτ», λαϊκιστική. Ο Μουσολίνι προσκλήθηκε να αναλάβει το αξίωμα από τις συντηρητικές ελίτ το 1922. Το 1933 η καγκελαρία προσφέρθηκε στον Χίτλερ. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ελίτ πίστευαν ότι μπορούσαν να ελέγξουν τους φασίστες και να τους χρησιμοποιήσουν για να αποκαταστήσουν την τάξη. Το ίδιο περίπου μοτίβο συναντάμε και σήμερα.
Την προεδρία στηρίζουν κάποτε «κανονικοί» Ρεπουμπλικανοί (Μαρκ Ρούμπιο, Μιτς ΜακΚόνελ), οι οποίοι τώρα παπαγαλίζουν τα αντιδημοκρατικά συνθήματα του Ντόναλντ· στις ΗΠΑ εκτυλίσσεται διαμάχη κατά πόσον το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα πιστεύει ακόμα στη δημοκρατία. Στην πραγματικότητα, εκτυλίσσεται διαμάχη για το αν και κατά πόσον το αμερικανικό καθεστώς είναι δημοκρατικό ή πλουτοκρατικό. Το επιχείρημα ότι πρόκειται πλέον για πλουτοκρατία ενισχύεται από το αναπόδραστο γεγονός ότι την προεδρία στηρίζουν πολλά στελέχη του Ανώτατου Δικαστηρίου, οι μεγιστάνες των μέσων ενημέρωσης και οι δισεκατομμυριούχοι της Σίλικον Βάλεϊ. Αυτές οι ομάδες, είτε υποκινούνται από φόβο είτε από ιδεολογία, έχουν προληπτικά σιγήσει την κριτική, έχουν ματαιώσει πρωτοβουλίες στις οποίες αντιτίθεται ο Τραμπ — από τον έλεγχο των ειδήσεων έως την πολιτική της ποικιλομορφίας (φυλής, μειονοτήτων).
Η επιθυμία για εσωτερική κάθαρση και εξωτερική επέκταση καθιστά τον Ντόναλντ «φασίστα», κυρίως επειδή γίνεται με εξωθεσμικές μεθόδους, χωρίς νομικές έγνοιες
Τον τελευταίο χρόνο, ο Τραμπ έχει εξαπολύσει επίθεση στους δημοκρατικούς κανόνες: μεταξύ Ιανουαρίου και Απριλίου 2025 κατεγράφησαν 69 σοβαρές παραβιάσεις του κράτους δικαίου· καταστολή διαφωνιών, χειραγώγηση ΜΜΕ, προσπάθεια δημιουργίας «παράλληλου κράτους» με σκιώδες σύστημα παράνομων συλλήψεων, απαγωγών και στρατοπέδων συγκέντρωσης. Ενώ οι δικαστές και οι δικηγόροι αγωνίζονται εναντίον των αυθαιρεσιών, το Ανώτατο Δικαστήριο και οι Ρεπουμπλικανοί του Κογκρέσου παρέχουν στην προεδρία λευκή επιταγή. Όπως έλεγε ο Γιόζεφ Γκέμπελς, «Το αστείο με τη δημοκρατία είναι ότι έδωσε στους θανάσιμους εχθρούς της τα εργαλεία για την ίδια της την καταστροφή»: ο Τραμπ επαληθεύει την παρατήρηση.
Οι Δημοκρατικοί και οι άλλοι αντιπολιτευόμενοι εναποθέτουν τις ελπίδες τους στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026 και στις προεδρικές του 2028. Αλλά μάλλον πρόκειται για καθεστώς που δεν ορίζεται από εκλογικά αποτελέσματα. Eξάλλου, το λαϊκό κίνημα του Ντόναλντ Τραμπ αμφισβητεί την αξία των εκλογών, εφόσον υποπτεύεται νοθεία. Ταυτοχρόνως, ο ίδιος ο πρόεδρος εξυμνεί τη βία εναντίον δημοσιογράφων, διαφωνούντων, χωρών που θεωρούνται απειλητικές για τη χώρα του και για τον ίδιο, ενθαρρύνοντας ταραχές, συγκρούσεις, κατάχρηση εξουσίας των κρατικών οργάνων όπως είναι η ICE (την οποία ενίσχυσε με αύξηση του προϋπολογισμού κατά 75 δισεκατομμύρια δολάρια σε διάστημα τεσσάρων ετών) και η εθνοφρουρά.
Μια ακόμα πτυχή του τραμπικού φασισμού είναι τα απροκάλυπτα ψέματα τα οποία χάφτει το κοινό του. Το 2016 είπε ότι «εκατομμύρια ψήφισαν χωρίς να έχουν νόμιμο δικαίωμα· τον Ιανουάριο του 2017 ισχυρίστηκε ότι η τελετή ορκωμοσίας του συγκέντρωσε το μεγαλύτερο πλήθος όλων των εποχών· τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς κατηγόρησε τον Ομπάμα ότι υπέκλεπτε τις τηλεφωνικές του συνδιαλέξεις στον Trump Tower στο Μανχάταν· στη συνέχεια, υποσχέθηκε ότι θα αναγκάσει το Μεξικό να πληρώσει για το τείχος στα νότια σύνορα· ισχυρίστηκε ότι οι φορολογικές ελαφρύνσεις της διοίκησής τους ήταν οι μεγαλύτερες στην αμερικανική ιστορία (δεν ήταν)· το 2019 διέψευσε λανθασμένα τις εκτιμήσεις των μετεωρολόγων για τον τυφώνα Ντόριαν· την ίδια εποχή ισχυρίστηκε ότι ο θόρυβος από ανεμογεννήτριες προκαλεί καρκίνο· το 2020 επέμεινε ότι ο COVID θα εξαφανιστεί «σαν θαύμα»· τον Νοέμβριο του 2020 επανέλαβε ότι κέρδισε τις εκλογές και ότι έγινε μαζική νοθεία· στην ομιλία του στο Davos (21 Ιανουαρίου 2026) επανέλαβε τον ισχυρισμό ότι οι ΗΠΑ «πληρώνουν το 100%» (ή ουσιαστικά όλο) το κόστος του ΝΑΤΟ (ενώ στην πραγματικότητα πληρώνουν το 16% στους κοινούς προϋπολογισμούς).
Η επιθυμία για εσωτερική κάθαρση και εξωτερική επέκταση καθιστά τον Ντόναλντ «φασίστα», κυρίως επειδή γίνεται με εξωθεσμικές μεθόδους, χωρίς νομικές έγνοιες. Στο εξωτερικό, ενώ ανέκαθεν διατεινόταν ότι ήταν ειρηνοποιός, στην ομιλία της ορκωμοσίας του απείλησε ότι θα ανακαταλάβει τη Διώρυγα του Παναμά· αργότερα διατύπωσε την πρόθεση να εισβάλει στη Γροιλανδία, τον Μάρτιο του 2025 έριξε μια βόμβα στην Υεμένη, τον Ιούνιο μιαν ακόμα στο Ιράν —εν μέσω της συνεχιζόμενης γενοκτονίας στη Γάζα—, ενώ οργάνωσε και σύλληψη του Μαδούρο στη Βενεζουέλα.
Ο φασισμός και οι ρίζες του στην αμερικανική ιστορία
Άρα, είναι όντως φασίστας ο Τραμπ; Είναι ίσως δελεαστικό να αναζητήσουμε τα στοιχεία που διαφοροποιούν τον Τραμπ από τον φασισμό. Ο Ντέιβιντ Ράνσιμαν τονίζει, για παράδειγμα, ότι ο Τραμπ δεν έχει δικό του κόμμα — όμως, θα απαντούσα ότι έχει δικό του κίνημα· το MAGA είναι ευρύ λαϊκό κίνημα που έχει αλώσει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Όπως έγραψε ο Μπαράκ Ομπάμα στα απομνημονεύματά του, ο Τραμπ απελευθέρωσε τα σκοτεινά πνεύματα που καραδοκούσαν εδώ και καιρό στις άκρες του σύγχρονου Ρεπουμπλικανικού Κόμματος: ξενοφοβία, αντιδιανοουμενισμό, παρανοϊκές θεωρίες συνωμοσίας, αντιπάθεια προς τους μη λευκούς. Ο Ράνσιμαν έχει επίσης υποστηρίξει ότι ο Τραμπ είναι «υπερβολικά άστατος και απείθαρχος για να είναι φασίστας». Όμως, ο οικονομικός προστατευτισμός, η ιδέα της εθνικής αυτάρκειας (παρά την παγκοσμιοποίηση), η προσωπολατρία του ηγέτη, οι τελετές και οι φανφάρες θυμίζουν τα φασιστικά καθεστώτα του 20ού αιώνα.
Μπορεί να πει κανείς ότι ο Τραμπ δεν είναι φασίστας επειδή η προσέγγισή του δεν ταυτίζεται με τον ιταλικό φασισμό ή, ακόμα λιγότερο, με τον γερμανικό ναζισμό. Όμως, ο φασισμός του Τραμπ δεν είναι ευρωπαϊκού τύπου· ο ευρωπαϊκός φασισμός αναδύθηκε από τα χαρακώματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου· ο φασισμός του Τραμπ αναδύεται από την ίδια την ιστορία των ΗΠΑ: δουλεία, φυλετικός διαχωρισμός, κυριαρχία του κεφαλαίου. Ο Ομπάμα επεσήμανε τους φόβους εκατομμυρίων λευκών Αμερικανών για τον μαύρο άνδρα που στρογγυλοκάθισε στον Λευκό Οίκο και το «ελιξίριο για το φυλετικό άγχος» που πρόσφερε ο Ντόναλντ Τραμπ. Εξάλλου, ο Πάξτον και η Σάρα Τσέρτσγουελ έχουν υποστηρίξει ότι ο φασισμός έχει τις ρίζες του στις ΗΠΑ, στην επονομαζόμενη Ανασυγκρότηση —την πρώτη φασιστική κατάληψη της εξουσίας— και στην Κου Κλουξ Κλαν, την πρώτη φασιστική οργάνωση.
Για όσους πιστεύουν ότι το χάος της δεύτερης θητείας του Τραμπ θα μας σώσει από ανεπανόρθωτες ζημιές, η ιστορία προσφέρει ελάχιστη παρηγοριά. Τα φασιστικά καθεστώτα χαρακτηρίζονταν συχνά από δυσλειτουργία, διπροσωπία και εσωτερικές διαμάχες. Πού βρισκόμαστε λοιπόν τώρα; Ο Όργουελ εκτιμούσε αυτό που ονόμαζε «δύναμη της αντιμετώπισης δυσάρεστων γεγονότων». Το δυσάρεστο γεγονός της εποχής μας είναι ότι ο Τραμπ είναι, ανεπίγνωστα, φασίστας — και χρησιμοποιεί όλο το βάρος της προεδρίας για να διαλύσει την αμερικανική δημοκρατία με χείμαρρο προπαγάνδας και διαστρέβλωσης της πραγματικότητας.
Ο φασισμός είναι μια συχνά τρομοκρατική μορφή αυταρχισμού, αλλά δεν είναι όλα τα αυταρχικά καθεστώτα φασιστικά. Οι φασίστες έχουν το μετασχηματιστικό πολιτικό σχέδιο να δημιουργήσουν ομοιογενή λαό αφοσιωμένο σε έναν ηγέτη-μεσσία και να τον κινητοποιήσουν για να κατατροπώσει τους εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς — αληθινούς και φανταστικούς. Ένα καλό παράδειγμα αποχρώσεων είναι οι στρατιωτικές δικτατορίες στη Λατινική Αμερική και στην Ιβηρική, οι οποίες επεβλήθησαν με πραξικοπήματα, όχι με λαϊκή στήριξη. Οι φασίστες βασίζουν τη νομιμότητά τους στη λαϊκή αναγνώριση: γιορτάζουν την εξουσία τους με μαζικές συγκεντρώσεις και δημιουργούν θεάματα ισχύος εξουσίας.
Ο Ντόναλντ καλλιεργεί την προσωπολατρία, εκφράζει ανοιχτά τις ρατσιστικές του προκαταλήψεις και ξεχωρίζει τους υποστηρικτές του («τους πραγματικούς ανθρώπους») από τους «άλλους», τους δόλιους και παραπλανημένους. Έχει όμως σχέδιο βίαιης ανατροπής του πολιτεύματος; Όχι ακριβώς. Είναι περήφανος για τους Proud Boys, ευνοεί τη στρατιωτικοποίηση της πολιτικής ζωής και έχει προσεταιριστεί το ανώτατο δικαστήριο, το οποίο φαίνεται προσκολλημένο στη 2η τροπολογία. Επιπλέον, ο Κέβιν Ρόμπερτς, επικεφαλής του Heritage Foundation, του κορυφαίου σήμερα τραμπικού think tank, έχει υποσχεθεί μια «δεύτερη αμερικανική επανάσταση» η οποία, «θα παραμείνει αναίμακτη, αν η αριστερά το επιτρέψει»: οπωσδήποτε πρόκειται για σαφή απειλή βίας. Όμως, διαφέρει από τη φασιστική εξύμνηση της θανάσιμης μάχης ως το απόλυτο νόημα της ζωής.
Δημοκρατία, εκλογές και ο κίνδυνος θεσμικής διάβρωσης
Δεν είναι τυχαίο ότι όλα τα φασιστικά κινήματα προέκυψαν από την εμπειρία της βίας κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου (ο Μουσολίνι κήρυττε ότι το πυρ είχε δημιουργήσει μια αριστοκρατία πολεμιστών)· και δεν είναι τυχαίο ότι όλα τα φασιστικά κράτη τελικά πήγαν σε πόλεμο — γι’ αυτό και η ήττα τους κατάφερε μεγάλο πλήγμα στη φασιστική ιδεολογία μετά το 1945: πώς ήταν δυνατόν σκληραγωγημένοι φασίστες να ηττηθούν από τις εύθραυστες πλουτοκρατίες της μαλθακής Δύσης; Ο Τραμπ δεν έχει αποδειχθεί ακριβώς πολεμοχαρής, αν και υποκινεί τη βία στο εσωτερικό· τα σχέδια χρήσης του στρατού για μαζικές απελάσεις θυμίζουν εμπειρίες εθνοκάθαρσης του 20ού αιώνα και πρακτικές Λατινοαμερικανών στρατηγών.
Επιπλέον, η υπόσχεση ότι θα γίνουν οι Αμερικανοί άνδρες «σπουδαίοι ξανά» ευθυγραμμίζεται σε μεγάλο βαθμό με μια εξιδανίκευση της αρρενωπότητας που μοιάζει με εκείνη των φασιστών του 20ού αιώνα. Ο Τραμπ είναι ταυτοχρόνως προϊόν και οπαδός ενός καταναλωτικού καπιταλισμού, που επιδιώκει να απομακρύνει τους ανθρώπους από την πολιτική. Οι φασίστες έκαναν το αντίθετο· αλλά, είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι οι νέοι σήμερα θα έβρισκαν την ουσία της καλής ζωής στην ιδέα της παρέλασης ενστόλων. Η υπόσχεση του Τραμπ στον «πραγματικό λαό» του —από τους αγρότες της ενδοχώρας μέχρι τα προάστια των εύπορων λευκών— είναι ακριβώς ότι δεν χρειάζεται να κάνουν θυσίες. Ο πρώην αρχηγός του επιτελείου του αναφέρει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ, επισκεπτόμενος το Άρλινγκτον, ισχυρίστηκε ότι δεν έβλεπε το νόημα να πεθαίνει στον πόλεμο. Αλλά κανένας πραγματικός φασίστας ηγέτης δεν θα αρνιόταν ότι ο ηρωικός θάνατος στη μάχη είχε νόημα. Αν οι φασίστες ήταν καλοπερασάκηδες, δεν το ομολογούσαν.
Οπότε, μήπως πρέπει να χαλαρώσουμε; Nopes. Ο Τραμπ μοιάζει με ακροδεξιούς λαϊκιστές όπως ο Ναρέντρα Μόντι και ο Βίκτορ Όρμπαν, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν αποκλειστικά τον λαό, απονομιμοποιούν τους πολιτικούς τους αντιπάλους κατηγορώντας τους για προδοσία και υποδαυλίζουν μίσος εναντίον μειονοτήτων. Μια τέτοια τακτική έχει αυταρχικές συνέπειες, οι οποίες επιτρέπουν την πλουτοκρατία και την κλεπτοκρατία. Να ένα μάθημα που είναι πιο χρήσιμο από την ανίχνευση ομοιοτήτων με τον φασισμό. Οι liberals τείνουν να αποδίδουν τα πολιτικά δεινά στους παράλογους, στους ψεκασμένους, στους πολιτικά αναλφάβητους· όμως, η δημοκρατία καταρρέει μόνον όταν το αποφασίζουν οι ελίτ.
Αν και ο παραλληλισμός με τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης χρησιμοποιείται συνήθως για να υποδηλώσει ότι οι πλειοψηφίες εκλέγουν φασίστες, πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι η εξουσία προσφέρθηκε στον Χίτλερ από την παλιά πρωσική και βιομηχανική ελίτ, για την οποία μπορεί να μην ήταν ο ιδανικός καγκελάριος, αλλά ήταν προτιμότερος από τον κομμουνισμό. Οι φασίστες βάδισαν στη Ρώμη το 1922, αλλά ο Μουσολίνι έφτασε άνετα με κλινάμαξα από το Μιλάνο, καθώς οι συντηρητικές ιταλικές ελίτ τον είχαν προσκαλέσει για να κυβερνήσει.
Ο Τραμπ έχει, όπως είπα, ένα πραγματικό λαϊκό κίνημα, αλλά, όπως έγραφε η Χάνα Άρεντ όταν διέγνωσε μια ιδιόμορφη συμμαχία του 20ού αιώνα μεταξύ αυτού που ονόμασε «όχλο» και ελίτ, ένα κίνημα δεν είναι αρκετό. Οι Αμερικανοί δισεκατομμυριούχοι, οι μεγάλοι κεφαλαιούχοι και CEO, στηρίζουν τον Ντόναλντ επειδή υπόσχεται να μειώσει τους φόρους και να απορρυθμίσει ό,τι περιορίζει τα κέρδη τους. Οι δε δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου έχουν προεγκρίνει ένα αυταρχικό εγχειρίδιο με αντάλλαγμα την παραχώρηση προεδρικής ασυλίας. Το να τα αποκαλούμε όλα αυτά «φασισμό» οδηγεί σε παραπληροφόρηση: για παράδειγμα, τα κέντρα κράτησης μεταναστών (immigration detention), σαν αυτά που υπάρχουν στην Ευρώπη με σκοπό τον περιορισμό των αλλοδαπών μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες απομάκρυνσης ή απέλασης, ονομάζονται «στρατόπεδα συγκέντρωσης» και γίνεται παραλληλισμός με την κράτηση των Ιαπωνοαμερικανών στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αν κανείς δεχτεί ότι αντιμετωπίζουμε φασιστικό φαινόμενο, αναδύονται όροι όπως «μυστική αστυνομία» και «τάγματα εφόδου»: οι ΗΠΑ δεν έχουν «μυστική αστυνομία» με την κλασική έννοια (τύπου Γκεστάπο, Οχράνα, Στάζι), αλλά είχαν ανέκαθεν vigilanti και υπηρεσίες επιβολής νόμου και ασφάλειας (FBI, DHS/ICE/CBP κ.ά.), με σημαντικές εξουσίες, ευρύ πεδίο δράσης και βαρύ ιστορικό βαναυσότητας. Στις ΗΠΑ υπήρξαν κατά καιρούς πολιτικές μορφές με στοιχεία που θυμίζουν τον Ντόναλντ Τραμπ (λαϊκισμός, εθνικισμός, αντι-ελιτισμός, επιθετική ρητορική, περιφρόνηση θεσμών), χωρίς να ταυτίζονται πλήρως και χωρίς να διαθέτουν ολόκληρο το τραμπικό πακέτο δημόσιας συμπεριφοράς: πάντως, ο κυβερνήτης και γερουσιαστής της Λουιζιάνα Huey Long (1893-1935), ο γερουσιαστής της Αριζόνα και υποψήφιος για την προεδρία το 1964 Barry Goldwater (1909-1998), ο κυβερνήτης της Αλαμπάμα και τρεις φορές υποψήφιος για την προεδρία George Wallace (1919-1998), ο γερουσιαστής του Ουισκόνσιν Joseph McCarthy (1908-1957), ο ανεξάρτητος υποψήφιος το 1992 και το 1996 Ross Perot (1930-2019) και ο «America firster» υποψήφιος στις προκριματικές του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος στη δεκαετία του 1990 Pat Buchanan (γενν. 1938) είχαν παρόμοιο ρητορικό ύφος, εθνικιστική πλατφόρμα και ριζοσπαστικό δεξιό πρόγραμμα· από τους περισσότερους έλειπε η θεατρικότητα και οι σχέσεις με την πλουτοκρατία — για παράδειγμα, ο Huey Long προωθούσε αναδιανεμητική ατζέντα· θα μπορούσαμε να τον χαρακτηρίσουμε «αριστερό φασίστα».
Οπότε, η διοίκηση του Ντόναλντ μπορεί να αποβεί χρήσιμη: φέρνει στην επιφάνεια παλιές ρωγμές του αμερικανικού συστήματος, την ακαταμάχητη τάση της πλουτοκρατίας, τη βία που υποβόσκει, τον διχασμό —στην πραγματικότητα τον κοινωνικό κατακερματισμό— και ταυτοχρόνως δείχνει τι πρέπει να κάνουν οι Αμερικανοί για να διασώσουν τη δημοκρατία τους.
Info: «Η ιστορία μιας ιδέας: Φασισμός», Ian Dunt και Dorian Lynskey, εκδ. Μεταίχμιο, 2025 «Φασισμός: Η ιστορία μιας ιδεολογίας», Σώτη Τριανταφύλλου, εκδ.Πατάκης, 2025 «Η Ανατομία του Φασισμού», Ρόμπερτ Ο. Πάξτον , εκδ. Κέδρος, 2004
Το δυσάρεστο γεγονός είναι ότι ο Τραμπ είναι, ανεπίγνωστα, φασίστας — και χρησιμοποιεί όλο το βάρος της προεδρίας για να διαλύσει την αμερικανική δημοκρατία
12°
