Η Γαλλία καταργεί νομικά το συζυγικό καθήκον σεξ, ενισχύοντας συναίνεση, προστασία θυμάτων και δικαιώματα γάμου
Η Γαλλία προχωρά στην κατοχύρωση, διά νόμου, του τέλους των λεγόμενων «συζυγικών δικαιωμάτων» – της αντίληψης ότι ο γάμος συνεπάγεται υποχρέωση για σεξουαλικές σχέσεις. Νομοσχέδιο που εγκρίθηκε την Τετάρτη από την Assemblée nationale προσθέτει ρήτρα στον αστικό κώδικα, διευκρινίζοντας ότι η «κοινή συμβίωση» δεν δημιουργεί «υποχρέωση για σεξουαλικές σχέσεις».
Η προτεινόμενη διάταξη καθιστά επίσης αδύνατη τη χρήση της έλλειψης σεξουαλικών σχέσεων ως επιχείρημα σε διαζύγια με υπαιτιότητα στη Γαλλία. Παρότι θεωρείται απίθανο να έχει άμεσο και μεγάλο αντίκτυπο στα δικαστήρια, οι υποστηρικτές της εκτιμούν ότι θα λειτουργήσει αποτρεπτικά απέναντι στον συζυγικό βιασμό.
Η εισηγήτρια του νομοσχεδίου, η Πράσινη βουλευτής Marie-Charlotte Garin, δήλωσε ότι «επιτρέποντας να επιβιώνει ένα τέτοιο “δικαίωμα” ή “καθήκον”, δίνουμε συλλογικά την έγκρισή μας σε ένα σύστημα κυριαρχίας και θήρευσης από τον σύζυγο προς τη σύζυγο». Και πρόσθεσε: «Ο γάμος δεν μπορεί να είναι μια φούσκα όπου η συναίνεση στο σεξ θεωρείται οριστική και εφ’ όρου ζωής».
Γαλλία: Διευκρίνιση μιας χρόνιας νομικής ασάφειας
Ο νόμος έρχεται να σβήσει μια ασάφεια που επιβίωνε, παρότι δεν υπάρχει ρητή αναφορά σε «συζυγικό καθήκον» σε κανένα νομικό κείμενο. Σήμερα, ο γαλλικός αστικός κώδικας ορίζει ως καθήκοντα του γάμου τον «σεβασμό, την πίστη, τη στήριξη και τη βοήθεια», ενώ προβλέπει ότι τα ζευγάρια δεσμεύονται σε «κοινή συμβίωση». Πουθενά δεν γίνεται λόγος για «συζυγικά» – δηλαδή σεξουαλικά – δικαιώματα.
Οι ρίζες αυτής της αντίληψης βρίσκονται στο μεσαιωνικό εκκλησιαστικό δίκαιο. Ωστόσο, σε σύγχρονες υποθέσεις διαζυγίου, δικαστές κατά καιρούς ερμήνευαν ευρέως την «κοινή συμβίωση», συμπεριλαμβάνοντας τις σεξουαλικές σχέσεις.
Χαρακτηριστική ήταν υπόθεση του 2019, όταν γυναίκα κρίθηκε ότι στέρησε το σεξ από τον σύζυγό της επί σειρά ετών και εκείνος έλαβε διαζύγιο με υπαιτιότητα, με υπαινιγμό ενοχής εις βάρος της. Η γυναίκα προσέφυγε στο European Court of Human Rights, το οποίο πέρυσι καταδίκασε τη Γαλλία επειδή επέτρεπε η άρνηση σεξ να αποτελεί λόγο διαζυγίου με υπαιτιότητα – απόφαση που χαιρετίστηκε ως σημαντική πρόοδος από φεμινιστικές οργανώσεις.
Μετά την απόφαση αυτή, στην πράξη κατέστη αδύνατο για Γάλλο δικαστή να εκδώσει παρόμοια κρίση. Γι’ αυτό και η νέα νομοθεσία λειτουργεί κυρίως ως επίσημη διευκρίνιση, με περιορισμένες αναμενόμενες επιπτώσεις στην απονομή δικαιοσύνης.
Συναίνεση, συζυγικός βιασμός και η υπόθεση Πελικώ
Για τους ακτιβιστές, η ιδέα ότι οι σύζυγοι – και ειδικά οι γυναίκες – έχουν «καθήκον» να συναινούν στο σεξ εξακολουθεί να επιβιώνει σε τμήματα της κοινωνίας και πρέπει να αντιμετωπιστεί ευθέως. Εμβληματική θεωρείται η δίκη της Μαζάν το 2024, όπου η ναρκωμένη και αναίσθητη Gisèle Pelicot βιάστηκε επανειλημμένα από άνδρες που είχε καλέσει ο σύζυγός της. Αρκετοί κατηγορούμενοι είπαν ότι υπέθεσαν τη συναίνεσή της, βασιζόμενοι σε όσα τους είχε πει ο σύζυγος.
Στη Γαλλία, όπως και στις περισσότερες χώρες, ο συζυγικός βιασμός έχει πλέον κατοχυρωθεί ποινικά – ενώ πριν από το 1990 οι άνδρες μπορούσαν να ισχυριστούν ότι ο γάμος συνεπαγόταν συναίνεση. Από τον περασμένο Νοέμβριο, ο νομικός ορισμός του βιασμού επεκτάθηκε ώστε να περιλαμβάνει ρητά την έννοια της μη συναίνεσης. Προηγουμένως, ο βιασμός οριζόταν ως σεξουαλική πράξη που τελείται με «βία, εξαναγκασμό, απειλή ή αιφνιδιασμό». Πλέον, κάθε πράξη χωρίς «ενημερωμένη, συγκεκριμένη, προγενέστερη και ανακλητή» συναίνεση θεωρείται βιασμός – με τον νόμο να ξεκαθαρίζει ότι η σιωπή ή η απουσία αντίδρασης δεν ισοδυναμούν με συναίνεση.
13°
