Ο Ντόναλντ Τραμπ, η πολιτική ορθότητα και δεξιά cancel culture

Μια από τις αιτίες της δημοτικότητας του Ντόναλντ Τραμπ ήταν εξαρχής η στάση του έναντι της πολιτικής ορθότητας, της δημιουργίας μιας politically incorrect δημόσιας περσόνας, που υποτίθεται ότι λέει τα πράγματα με το όνομά τους. Σήμερα, μια οριακή πλειοψηφία των Αμερικανών, είτε ψήφισαν και στηρίζουν τον Ντόναλντ Τραμπ, είτε όχι, φαίνεται ότι συμφωνούν ότι η πολιτική ορθότητα οδηγεί σε λογοκρισία και σε στείρες πολιτιστικές μάχες που διχάζουν την αμερικανική κοινωνία. Έτσι, η ενεργητική στάση της προεδρίας κατά του κινήματος της πολιτικής ορθότητας διευρύνει τη συναίνεση: μπροστά σ’ αυτό που θεωρούν θετικό και απαραίτητο οι Αμερικανοί είναι πρόθυμοι να παραβλέψουν πολλά μειονεκτήματα της διοίκησης.

Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, η «πολιτική ορθότητα» συνδεόταν με το σταλινικό, το εκκλησιαστικό και γενικότερα το ολοκληρωτικό δόγμα περί σωστού και λάθους, περί της «σωστής» γραμμής του κόμματος και των παραμορφώσεών της εκ μέρους δόλιων αντιφρονούντων. Υποτίθεται ότι τα σταλινικά Κ.Κ. κατείχαν το μονοπώλιο της «ορθότητας», ενώ όσοι διαφωνούσαν —σοσιαλιστές, φιλελεύθεροι, τροτσκιστές, διάφοροι «αιρετικοί»— όχι μόνο πλανώνταν αλλά είχαν κακούς σκοπούς: οι αφοσιωμένοι στη «γραμμή» επετίθεντο στους υπολοίπους με ηθικολογικές κατηγορίες, χαρακτηρίζοντάς τους προδότες, διασπαστές, υπονομευτές, ξεπουλημένους, σπιούνους και χαφιέδες.

Στη συνέχεια, ο όρος «πολιτική ορθότητα» χρησιμοποιήθηκε υποτιμητικά για να περιγράψει ηθικολογικές μορφές συμπεριφοράς, διδακτισμό και εμμονική προσκόλληση σε κάποια ιδεολογική ορθοδοξία. Στο πέρασμα του χρόνου, η πολιτική ορθότητα επέβαλε την αποφυγή εκφράσεων ή ενεργειών που απέκλειαν, περιθωριοποιούσαν ή προσέβαλλαν ομάδες ανθρώπων οι οποίες μειονεκτούν κοινωνικά ή υφίστανται διακρίσεις. Άλλοτε η κοινωνική μειονεξία και οι διακρίσεις είναι πραγματικές, άλλοτε είναι φανταστικές: το κίνημα της πολιτικής ορθότητας δεν διακρίνει την πραγματική από την αντιληπτή φύση της κοινωνικής δυσαρέσκειας· την αποδέχεται ως δεδομένη.

Χάρη στο κίνημα της πολιτικής ορθότητας αποκαταστάθηκαν ορισμένες κοινωνικές αδικίες, ήρθησαν προκαταλήψεις και περιορίστηκε η απαξιωτική συμπεριφορά έναντι ανθρώπων που δεν ανταποκρίνονται σε κοινωνικά πρότυπα σωματικής εμφάνισης ή που μειοψηφούν ως προς τη σεξουαλική τους ταυτότητα. Ταυτοχρόνως, διαπιστώθηκε εκφυλισμός και εκτροπή των αρχικών προθέσεων του κινήματος: η πολιτική ορθότητα εξελίχθηκε σε πολιτική ελέγχου της σκέψης, σε «ρύθμιση» της έκφρασης και σε απαίτηση συμμόρφωσης σε πρότυπα συγκεκριμένων ομάδων πίεσης: ΜΚΟ, κομμάτων, φαντασιακών κοινοτήτων. Ο Ουμπέρτο Έκο έγραφε ότι η πολιτική ορθότητα εξελισσόταν σε φονταμενταλισμό: από το 2016, όταν έφυγε από τη ζωή ο μεγάλος Ιταλός συγγραφέας και στοχαστής, τα πράγματα επιδεινώθηκαν και η κοινωνία κατατεμαχίστηκε περαιτέρω σε ομάδες η καθεμιά από τις οποίες καραδοκούσε μήπως κάποιος την προσβάλει ή τη φέρει σε μειονεκτική και επισφαλή θέση.

Μέσα σε τριάντα χρόνια η υπερευαισθησία στα ζητήματα της φυλής, του φύλου και του πολιτισμού έγινε μέρος του ιδεολογικού κατεστημένου και επηρέασε τη νομοθεσία, τη γλώσσα, την εκπαίδευση και τους κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς. Έτσι, το σύγχρονο πολυπολιτισμικό περιβάλλον απαγορεύει την κριτική θρησκειών και πολιτισμών (ο χριστιανικός και ο ιουδαϊκός εξαιρούνται αυτής της απαγόρευσης), επιβάλλοντας την πολιτική ορθότητα μέσω του λεξιλογίου, των θετικών δράσεων, της αντίθεσης στην αληθινή ή αντιληπτή ρητορική μίσους και καταλήγοντας σε ριζικές αλλαγές στο περιεχόμενο των σχολικών και πανεπιστημιακών σπουδών. Η πολιτική ορθότητα τροποποίησε την ιστορική αφήγηση και τη σχολική διδακτική, καταφεύγοντας συχνά στον ιστορικό ρεβιζιονισμό.

Αν και το κίνημα έχει ταυτιστεί με την αριστερά και οι συντηρητικοί προωθούν επιθετικά τις δικές τους μορφές πολιτικής ορθότητας: για παράδειγμα, αν και συνήθως αποφεύγουν τις βίαιες αντιδράσεις, δεν αποδέχονται τη σάτιρα του χριστιανισμού. Παρ’ όλ’ αυτά, η πολιτική ορθότητα κυριαρχεί στον αριστερό λόγο και στην αριστερή ιστοριογραφία: ο πολιτικός επιστήμονας Στάθης Καλύβας επισημαίνει τη χρήση συγκεκριμένης ορολογίας και την επιλεκτική αναφορά ιστορικών δεδομένων χάριν της πολιτικής ορθότητας σε τρία ιστορικά έργα που αφορούν την Εθνική Αντίσταση και τον Εμφύλιο πόλεμο. Για παράδειγμα, ενώ οι όροι «ακροδεξιά» και «ακροδεξιοί» απαντούν συχνά, δεν χρησιμοποιούνται οι αντίστοιχοι όροι «άκρα αριστερά» ή «ακροαριστεροί».

Οι αντικομμουνιστές φέρουν συχνά το κοσμητικό επίθετο του «φανατικού», όχι όμως οι κομμουνιστές· η προπαγάνδα είναι δραστηριότητα στην οποία επιδίδεται η δεξιά, όχι η αριστερά· οι στρατιωτικοί αντίπαλοι του Εμφυλίου είναι ο «Δημοκρατικός Στρατός» όπως αυτοαποκλήθηκε, και ούτω καθεξής — η γλώσσα προσαρμόζεται στο αριστερό και φιλοαριστερό αφήγημα. Παραλλήλως, η πολιτική ορθότητα καταγγέλλει τον ευρωκεντρισμό πολλών θεωρητικών έργων, αν και εφόσον είναι γραμμένα από Ευρωπαίους θα έπρεπε να θεωρείται λογικό το ότι αντανακλούν το γνωστικό πεδίο των συγγραφέων. Ο Τομά Πικεττύ, μετά το βιβλίο του «Το κεφάλαιο στον 21ο αιώνα», έκανε την αυτοκριτική του για τον ευρωκεντρισμό του και επεκτάθηκε σε αναλύσεις της Ινδίας και της Βραζιλίας — μικρή σημασία έχει το ότι δεν γνωρίζει σε βάθος αυτές τις χώρες. Τέλος, η πολιτική ορθότητα έγινε θεμέλιο για δικαστικές καταχρήσεις σχετικές με παραβιάσεις χωρίς νομική ισχύ: μπορεί κανείς να καταδικαστεί για ισλαμοφοβία, αλλά ο αντισημιτισμός, ο αντιεβραϊσμός ή ο ανθελληνισμός δεν διώκονται· μπορεί κανείς να καταδικαστεί για ομοφοβία αλλά ποτέ για μισανδρία. Όπως έγραφε η εφημερίδα Daily Mail ήδη πριν από 20 χρόνια: η πολιτική ορθότητα είναι μια δέσμη ιδεών που τρελάθηκε.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης διακυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ, ο πρόεδρος επετίθετο φραστικά εναντίον του κινήματος και των εκπροσώπων του· τώρα, κατά τη δεύτερη θητεία, λαμβάνει νομικά μέτρα. Το πρώτο του βήμα εναντίον του κινήματος αφορά τα ΜΜΕ και τους δημοσιογράφους που θεωρούνται «πολιτικώς ορθοί», ενώ, στη συνέχεια, προχωράει στην εκπαίδευση για τη «διόρθωση» του περιεχομένου της οποίας απολαμβάνει ευρείας συναίνεσης από τους γονείς. Οι δημοσκοπήσεις αποκαλύπτουν μεγάλη δυσαρέσκεια τόσο για τους δημοσιογράφους του Δημοκρατικού κόμματος όσο και για τους εκπαιδευτικούς, ενώ ορισμένες πολιτείες στηρίζουν την προεδρία σε ζητήματα όπως η φυλομετάβαση ανηλίκων, η οποία χαρακτηρίζεται πλέον κακοποίηση.

Αν και ο περιορισμός της ελευθερίας του Τύπου με κριτήριο την ταύτιση της πολιτικής ορθότητας με τα fake news, αποτελεί παραβίαση του Συντάγματος, δεν συνάγεται ότι οι τραμπικοί δημοσιογράφοι λένε την αλήθεια ή ότι κάνουν εντιμότερη δημοσιογραφία από τους αριστερούς. Για παράδειγμα, το ρεπουμπλικανικό δίκτυο Real America's Voice επέκρινε τον Ζελένσκι γιατί δεν φορούσε κοστούμι κατά την επίσκεψή του στο Οβάλ Γραφείο· κι όσο για το Fox News, επιδίδεται εδώ και δεκαετίες σε ασύστολη προπαγάνδα υπέρ του Ντόναλντ Τραμπ, των ακραίων χριστιανών, των αντιευρωπαϊστών και των υπερπλουσίων. H αμερικανική κυβέρνηση εφαρμόζει τη δική της cancel culture, αποκλείοντας αριστερούς δημοσιογράφους από το Press Room της προεδρίας και του Πενταγώνου και αποσύροντας την κρατική επιδότηση από αριστερά πανεπιστήμια. Το τραμπικό cancelling περιλαμβάνει διαφωνούντες ρεπουμπλικανούς, οι οποίοι αποκαλούνται κοροϊδευτικά "RINOs" (Republicans In Name Only), αντιπάλους από τη δεξιά (Liz Cheney, Mitt Romney) και στελέχη του FBI, του Πενταγώνου, ακόμα και του Λευκού Οίκου, επειδή δεν υποστηρίζουν ενθουσιωδώς τον πρόεδρο ή δεν συμφώνησαν με τον ισχυρισμό του για κλεμμένες εκλογές του 2020.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει σκαρώσει λίστα εχθρών που υποτίθεται ότι επανδρώνουν το βαθύ κράτος και προωθούν αντιαμερικανικές ιδέες. Όπως συμβαίνει συχνά στην ιστορία η δεξιά διδάσκεται από την αριστερά: ο τραμπισμός χρησιμοποιεί εργαλεία κοινωνικού και πολιτικού αποκλεισμού (καμπάνιες δυσφήμησης, κομματικές τιμωρίες, πίεση στη βάση) για να καταπνίξει την εσωκομματική διαφωνία και να εξουδετερώσει —να «ακυρώσει»— όσους μέχρι πρότινος προωθούσαν την αριστερή cancel culture. Όποιος σπέρνει ανέμους, θερίζει θύελλες.