Είναι η Ευρώπη ο λαθρεπιβάτης στη σχέση της με τις ΗΠΑ;

«Έχουμε διαφωνίες από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Όμως, αυτά που μας ενώνουν είναι πολύ περισσότερα από αυτά που μας χωρίζουν – έχουμε πολλά κοινά συμφέροντα και κοινές αξίες. Η ευρωατλαντική συμμαχία είναι προς το αμοιβαίο καλό. Αυτό να σκέφτεστε στις καριέρες σας». Αυτά μας είχε πει σε μία διάλεξη το 1997 ο (πάντα) Αμερικανός πρώην Ανώτατος Διοικητής των Συμμαχικών Δυνάμεων Ευρώπης του ΝΑΤΟ. Κάπως έτσι σκεφτόταν και οι πολιτικοί μας μέχρι πρόσφατα, κάνοντας ακόμη και τα στραβά μάτια στις υπερβολές των ΗΠΑ.

Στο φόρουμ του Νταβός, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η Ευρώπη επωφελείται μονόπλευρα από το ΝΑΤΟ. Ο Υπουργός εμπορίου δήλωσε στην συνέχεια ότι οι ΗΠΑ έχουν πληρώσει 22 τρις περισσότερα από τους Ευρωπαίους από το 1990 και εντεύθεν. Η υποτίμηση του ρόλου των Ευρωπαίων εταίρων της συμμαχίας συνεχίστηκε, με τις δηλώσεις περί μη ενεργούς συμμετοχής στον πόλεμο του Αφγανιστάν. Αυτό προκάλεσε την αντίδραση τόσο των Ευρωπαίων ηγετών, οι χώρες των οποίων πλήρωσαν με αίμα την συμμετοχή τους, όσο και του πρίγκηπα Χάρι, ο οποίος μίλησε από αμερικανικό έδαφος υπενθυμίζοντας την δική του θητεία στο Αφγανιστάν.

Η αλήθεια είναι ότι η αλματώδης ανάπτυξη των ΗΠΑ μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου είναι το αποτέλεσμα της εύρυθμης λειτουργίας της Συμμαχίας. Η Δυτική Ευρώπη αποτέλεσε το προκεχωρημένο ανάχωμα απέναντι στην κομμουνιστική απειλή, και παραμένει ακόμη και τώρα το προπύργιο της αμερικανικής παρουσίας σε μία περιοχή με μεγάλη γεωπολιτική σημασία. Αυτό, μαζί με την συναντίληψη περί κοινών αξιών και απειλών, επέτρεψε στις ΗΠΑ να διασφαλίσουν σχετική ηρεμία, και να επικεντρωθούν, τουλάχιστον από τη δεκαετία του 70 και μετά, στην ανάπτυξη της οικονομίας και της ανταγωνιστικότητάς τους που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Η Ευρώπη επωφελήθηκε από αυτή την σχετική ηρεμία και – με την εξαίρεση της Γαλλίας – εναπόθεσε μεγάλο μέρος της στρατηγικής της ασφάλειας στον υπερατλαντικό σύμμαχο. Μπόρεσε έτσι να ανοικοδομηθεί μετά τον πόλεμο και να στηρίξει αργότερα τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ. Οι κοινωνίες μας όντως απολάμβαναν το «μέρισμα της ειρήνης».

Αντιθέτως, δεν είναι αληθές ότι οι ΗΠΑ στήριξαν την Ευρώπη. Δεν βοήθησαν στην προστασία των Εβραίων, και εγκατέλειψαν αμαχητί την μισή Ευρώπη στον αχρείαστο κομμουνισμό. Δεν στήριξαν ποτέ το εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – που πέτυχε, όσο πέτυχε, μάλλον παρά την αμερικανική υπονόμευση. Βλέπουν στην ΕΕ μία αντίπαλη δύναμη δυνητικά απειλητική για τα συμφέροντά τους. Αντίθετα, τα υπόλοιπα μέλη του ΝΑΤΟ στήριξαν εμπράκτως και με κόστος τον πόλεμο στο Αφγανιστάν – ενώ οι ΗΠΑ δεν στήριξαν χώρες όπως η Γαλλία όταν βρέθηκαν με την πλάτη στον τοίχο στο Σαχέλ.

Ο Ζακ Ατταλί, Γάλλος διανοούμενος και πολιτικός σύμβουλος πολλών προέδρων, διηγήθηκε ένα χαρακτηριστικό περιστατικό. Το 1983 στην Σύνοδο κορυφής G7 του Williamsburg ο Ατταλί συμμετείχε ως σύμβουλος (sherpa) του Φρανσουά Μιτεράν. Οι ΗΠΑ απαιτούσαν τον συνυπολογισμό του γαλλικού πυρηνικού οπλοστασίου στα πυρηνικά της Δύσης – αυτό θα επέτρεπε στην συνέχεια να προσμετρηθούν στις συμφωνίες αφοπλισμού. Ο Μιτεράν αντιστεκόταν. Ο αμερικανός σύμβουλος του Ρόναλντ Ρέιγκαν είπε τότε στον Ατταλί, εμπιστευτικά, ότι αν η Γαλλία δεν υποχωρούσε οι ΗΠΑ θα σταματούσαν να την τροφοδοτούν με τα εξαρτήματα εκείνα που η Γαλλία δεν διέθετε ακόμη. Ο Μιτεράν δεν υπέκυψε στον ωμό εκβιασμό, το παράδειγμα όμως είναι δυνατό. Η Γαλλία πάντα διεκδικούσε την στρατηγική της αυτονομία και επεδίωκε, πολύ περισσότερο σήμερα, να εμφυσήσει την ίδια στάση και στους Ευρωπαίους.

Η έμπρακτη αμφισβήτηση της Συμμαχίας έχει πολλαπλές συνέπειες που θα βλάψουν όχι μόνο τους Ευρωπαίους, αλλά και τις ίδιες τις ΗΠΑ. Η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη θα αρχίσει να στρέφεται κατά του πιο δυνατού – και του πιο αφερέγγυου – εταίρου. Τα κράτη θα απογαλακτιστούν από την στρατιωτική εξάρτηση και θα επαναξιολογήσουν την οργάνωση της άμυνάς τους - την προηγούμενη εβδομάδα συγκλήθηκε έκτακτη σύσκεψη δια ζώσης, σίγουρα και για την αποφυγή διαρροών. Η Ευρώπη ήδη αντιδρά, βοηθούντος πρωτίστως και του πολέμου που διεξάγεται στην πόρτα της. Αυτό θα μειώσει τα έσοδα της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας, και ενδέχεται να οδηγήσει και σε μικρότερη συνεργασία μεταξύ των όπλων, αλλά και των μυστικών υπηρεσιών, με συνέπεια την περαιτέρω αποδυνάμωση της ήδη πληγωμένης εταιρικής σχέσης.

Η αποδυνάμωση του ΝΑΤΟ θα ανοίξει την όρεξη στις άλλες μεγάλες δυνάμεις. Δεν αποκλείεται χώρες να αρχίσουν να εξοπλίζονται περισσότερο, είτε για αμυντικούς λόγους λόγω της αύξησης της διεθνούς αβεβαιότητας, είτε ακόμη και για επιθετικούς – χωρίς να αποκλείσουμε την πυρηνική απειλή. Ένα τέτοιο σενάριο θα επηρεάσει τα παγκόσμια αμερικανικά συμφέροντα με ό,τι συνέπειες αυτό μπορεί να έχει για την ασφάλεια είτε στο εσωτερικό της χώρας είτε εκτός - αλλά και την δική μας. Το κόστος θα ξεπεράσει το κοντόφθαλμο όφελος που ευαγγελίζεται ο Ντόναλντ Τραμπ.

Η Ευρώπη έχει ένα σημαντικό διακύβευμα. Την ώρα που οι ΗΠΑ επιχειρούν να την διασπάσουν, ενισχύοντας ακρο-πατριωτικά κόμματα και επιβάλλοντας επιλεκτικά δασμούς σε προϊόντα συγκεκριμένων κρατών μελών, εμείς πρέπει να ενισχύσουμε την ενότητά μας, την αντοχή μας, και την στρατηγική μας αυτονομία. Αυτό δεν είναι μόνο πολιτική προτεραιότητα. Οι εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα έχουν δείξει τον δρόμο και οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται έστω και μέσω ενισχυμένων συνεργασιών των προθύμων. Πρέπει όμως και η Ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία να το συνειδητοποιήσει, αποδεχόμενη συνεργασίες και μεταφορά τεχνογνωσίας που μέχρι και σήμερα αρνείται.

Πριν από κάποια χρόνια, στην τυπική πρώτη επίσκεψη του τότε πρέσβη των ΗΠΑ σε μεγάλο υπουργό, κατά το ξεπροβόδισμα, ο άμεσος συνεργάτης του Πρέσβη γύρισε και έδωσε την κάρτα του στον σύμβουλο του Υπουργού. «Τηλεφώνησέ μου αν χρειαστείς κάτι», του είπε. «Και όταν λέω κάτι, εννοώ οτιδήποτε». Το ύφος έλεγε πολλά για την υπόληψη στην οποία είχε ο επισκέπτης την Ελλάδα.

Δεν πρέπει να αφήσουμε τις ΗΠΑ να μας βλέπουν ως προτεκτοράτο.