Ντόναλντ Τραμπ: «Πραγματική ισχύς είναι - δεν θέλω καν να χρησιμοποιήσω τη λέξη - ο φόβος». Σε συνέντευξη με τον Μπομπ Γούντγουορντ, Μάρτιος 2016
Η ανασκόπηση ενός ολόκληρου χρόνου δεν είναι ποτέ εύκολο εγχείρημα, αλλά ειδικά όταν μιλάμε για τον ασφυκτικά γεμάτο, θυελλώδη και ανατρεπτικό πρώτο χρόνο της νέας θητείας του Ντόναλντ Τραμπ, φαντάζει αδύνατο να βρούμε κάποιο νήμα που να συνδέει τα γεγονότα. Από τις μαζικές απολύσεις στις δημόσιες υπηρεσίες που οργάνωσε ο Ίλον Μασκ με την υπηρεσία DOGE μέχρι τις αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο από τους δασμούς, κι από τις δυνάμεις των οπλισμένων μασκοφόρων του ICE στους δρόμους των αμερικανικών πόλεων μέχρι τους τριγμούς στα θεμέλια του ΝΑΤΟ, η λίστα είναι μακριά και συνοψίζεται δύσκολα. Και μόνο ο αριθμός των προεδρικών αποφάσεων (διακόσιες είκοσι πέντε!), που ξεπερνάει το αντίστοιχο σύνολο ολόκληρης της πρώτης τετραετίας του Ντόναλντ Τραμπ, δείχνει πόσο πυρετώδης ήταν ο ρυθμός της -καλά προετοιμασμένης- ομάδας του.
Κοιτάζοντας όμως πίσω στις πρώτες πράξεις της νέας προεδρίας πέρσι τον Ιανουάριο, μέχρι τις πιο πρόσφατες τώρα, από τους δρόμους της Μινεάπολης μέχρι τη Γροιλανδία, υπάρχει ένα σαφές μοτίβο: Η σκόπιμη εργαλειοποίηση του φόβου και των εκβιασμών, ώστε να δημιουργηθεί ένα κλίμα «συμμόρφωσης», τόσο για τους πολίτες στο εσωτερικό όσο και για τα άλλα κράτη -συμμαχικά ή αντίπαλα- στο εξωτερικό. Είναι κάτι που έχουν παρατηρήσει πολλοί αναλυτές, όπως η ιστορικός και αρθρογράφος του περιοδικού “The Atlantic”, Αν Άπλμπαουμ. Σε πρόσφατο επεισόδιο του πόντκαστ της «Autocracy in America” («ο αυταρχισμός στην Αμερική»), ρώτησε την αναλύτρια του Brennan Center, Λίζα Γκότιν, αν ο σκοπός της ανάπτυξης στρατευμάτων στις αμερικανικές πόλεις είναι να κάνει τους ανθρώπους να φοβούνται να συμμετάσχουν στη δημόσια ζωή. Η απάντηση της Γκότιν:
«[…] είναι σίγουρα το προβλέψιμο αποτέλεσμα της ανάπτυξης του στρατού στους δρόμους με μια μορφή ρουτίνας – για να αλλάξει η συμπεριφορά των ανθρώπων έτσι ώστε να φοβούνται να ασκήσουν τα δικαιώματά τους, ώστε να συμπεριφέρονται διαφορετικά.»
Την ίδια άποψη είχε κι ο συντηρητικός αναλυτής Γιουβάλ Λέβιν, όταν ρωτήθηκε τις προάλλες από τον δημοσιογράφο των New York Times, Έζρα Κλάιν, αν οι μαζικές απολύσεις στις δημόσιες υπηρεσίες από την ομάδα του Ίλον Μασκ ήταν ένα μήνυμα προς όλους στη δημόσια διοίκηση, «είτε να το βουλώσουν είτε να συμμορφωθούν.» Η απάντηση του Λέβιν:
«Αυτό εννοώ όταν λέω ότι έχουν χρησιμοποιήσει τη δύναμη της προεδρίας ως μοχλό για να οδηγήσουν σε αλλαγή συμπεριφοράς, αλλαγή στάσης. Έχουν χρησιμοποιήσει το βάρος της κυβέρνησης ως ρόπαλο για να εκφοβίσουν. Αυτό δεν είναι μικρό πράγμα και νομίζω ότι δημιουργεί πολιτισμικές αλλαγές.»
Αυτή ακριβώς ήταν και η αίσθηση όσων ζήσαμε τους πρώτους μήνες της νέας προεδρίας μέσα στην Αμερική. Οι συζητήσεις με φίλους, συναδέλφους, γείτονες έβγαζαν έναν διαρκώς αυξανόμενο φόβο μπροστά στις εντελώς απρόβλεπτες και δυστοπικές εξελίξεις που βλέπαμε κάθε μέρα, μια ανασφάλεια από την αίσθηση πως χάνουμε τον έλεγχο, ότι τα όσα βλέπαμε στην τηλεόραση θα έφταναν αργά ή γρήγορα και σε εμάς. Σύντομα πολλοί ξεκινήσαμε για πρώτη φορά να κυκλοφορούμε με την πράσινη κάρτα του μόνιμου μετανάστη ή με το αμερικανικό διαβατήριο, για παν ενδεχόμενο.
Οι κινήσεις του Τραμπ ξεκίνησαν δυναμικά ήδη από την ημέρα της ορκωμοσίας του, όταν υπέγραψε την απονομή χάριτος ή μετατροπή ποινών σε όλους τους καταδικασμένους και υπόδικους για την εισβολή στο Καπιτώλιο την 6η Ιανουαρίου του 2021, ακόμα κι αυτούς που είχαν ασκήσει βία κατά των αστυνομικών, ακόμα και τους επικεφαλής των ακροδεξιών παραστρατιωτικών οργανώσεων Proud Boys και Oath Keepers. Αυτοί που είχαν προσπαθήσει να τρομοκρατήσουν τα μέλη του Κογκρέσου να μην επικυρώσουν τα αποτελέσματα των εκλογών του 2020, ήταν τώρα ελεύθεροι να το ξανακάνουν στην επόμενη ευκαιρία.
Τρεις μέρες αργότερα, αφαιρέθηκε με προεδρική απόφαση η προσωπική ασφάλεια δύο μελών της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ: του πρώην υπουργού εξωτερικών και πρώην αρχηγού της CIA, Μάικ Πομπέο, και του πρώην Συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας Τζον Μπόλτον. Και οι δύο είχαν δεχθεί απειλές για τη ζωή τους από το Ιράν λόγω των ενεργειών τους στην κυβέρνηση Τραμπ, αλλά και οι δύο είχαν πάει κόντρα στον Τραμπ αργότερα. Το μήνυμα ήταν σαφές: Όποιος εναντιώνεται, δεν πρέπει να νοιώθει ασφαλής.
Την επόμενη εβδομάδα είχαμε τις πρώτες προβεβλημένες απελάσεις από το ICE, με τον σελέμπριτι τηλε-ψυχολόγο Dr. Phil να κινηματογραφεί ο ίδιος ζωντανά την επιχείρηση, για αναμετάδοση στην εκπομπή του. Η επιδεικτική σκληρότητα των πρακτόρων του ICE τους επόμενους μήνες έκανε σαφές ότι ο φόβος ήταν αυτοσκοπός. Η υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας Κρίστι Νόεμ δημοσίευσε τον Μάρτιο βίντεο έξω από τις διαβόητες φυλακές CECOT στο Ελ Σαλβαδόρ, με δεκάδες ημίγυμνους άνδρες στοιβαγμένους σε κελιά πίσω της, οι οποίοι είχαν απελαθεί εκεί από τις ΗΠΑ (χωρίς να είναι πολίτες του Ελ Σαλβαδόρ). Οι προσπάθειες των πολιτών του Λος Άντζελες τον Ιούνιο να διαδηλώσουν κατά των συνεχών παραβιάσεων ατομικών δικαιωμάτων από τις δυνάμεις του ICE, έλαβαν ως απάντηση την ενεργοποίηση της εθνοφρουράς από την κυβέρνηση, και την βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων. Ο τραγικός θάνατος της Ρενέ Γκουντ στους δρόμους της Μινεάπολης φέτος τον Ιανουάριο από πυροβολισμό πράκτορα του ICE ήταν δυστυχώς η αναμενόμενη κατάληξη αυτής της ανεξέλεγκτης πορείας.
Σειρά στο στόχαστρο της κυβέρνησης είχαν οι δημόσιοι υπάλληλοι, με τις απολύσεις, εξωθήσεις σε παραίτηση, και κλεισίματα ολόκληρων οργανισμών, όπως το USAID που βοηθούσε φτωχές χώρες με δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο, από το 1961. Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο ακολούθησαν οι μεγάλες δικηγορικές εταιρείες που είχαν εκπροσωπήσει άτομα αντίθετα προς τον Τραμπ σε διάφορες δικαστικές υποθέσεις. Τον Μάρτιο ξεκίνησε και η επίθεση στα πανεπιστήμια με εκβιαστική διακοπή ερευνητικών κονδυλίων εκατοντάδων εκατομμυρίων στο Κολούμπια. Ο άμεσος συμβιβασμός του πανεπιστημίου στις απαιτήσεις της κυβέρνησης φαίνεται πως ενθάρρυνε τη συνέχιση αυτής της τακτικής και τον Απρίλιο, με αντίστοιχες διακοπές κονδυλίων στο Μπράουν, το Κορνέλ, το Νορθγουέστερν και το Χάρβαρντ.
Οι επιπτώσεις αυτού του μπαράζ ενεργειών προς όλες τις κατευθύνσεις ήταν σαφείς. Η γερουσιαστής των Ρεπουμπλικάνων από την Αλάσκα, Λίσα Μαρκάουσκι, από τους λίγους σταθερούς επικριτές του Τραμπ μέσα στο κόμμα του, δήλωσε τον Απρίλιο:
“Όλοι μας φοβόμαστε. […] Βρισκόμαστε σε μια εποχή κι ένα σημείο όπου σίγουρα δεν έχω ξαναβρεθεί. Θα σας πω, πολλές φορές είμαι κι εγώ η ίδια πολύ ανήσυχη για τη χρήση της φωνής μου, γιατί τα αντίποινα είναι πραγματικά.»
Η κυβέρνηση συνέχισε με επίθεση κατά των ΜΜΕ, κι έτσι είδαμε το κανάλι CBS να ανακοινώνει πως δεν θα ανανεώσει το συμβόλαιο του Στίβεν Κολμπέρ, ενός από τους πιο σκληρούς (και πιο δημοφιλείς) κριτικούς του Τραμπ στη βραδινή ζώνη τηλεθέασης. Λίγες μέρες μετά την ανακοίνωση, εγκρίθηκε από την κυβέρνηση η εξαγορά της Paramount, της εταιρείας στην οποία ανήκει το CBS. Αντίστοιχο σκηνικό είχαμε και το Σεπτέμβριο με τον άλλο δημοφιλή παρουσιαστή της βραδινής ζώνης, Τζίμι Κίμελ, η εκπομπή του οποίου διακόπηκε αιφνιδίως από το κανάλι ABC, μετά από σχετικούς υπαινιγμούς του προέδρου της αρχής τηλεπικοινωνιών (FCC). Ευτυχώς η μαζική κατακραυγή από τηλεθεατές και παράγοντες του Χόλυγουντ υποχρέωσαν την εταιρεία να επαναφέρει την εκπομπή μετά από λίγες μέρες.
Ακόμα και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας, Τζέι Πάουελ, βρέθηκε στο στόχαστρο, καθώς πριν από λίγες μέρες ενημερώθηκε ότι το Υπουργείο Δικαιοσύνης ξεκίνησε έρευνα για τις υπερβάσεις κόστους στην ανακαίνιση του κτιρίου της τράπεζας. Οι αντιδράσεις από τον επιχειρηματικό κόσμο, αλλά ακόμα κι από Ρεπουμπλικάνους στη σχετική επιτροπή της Γερουσίας, έκαναν σαφές ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη που θα δικαιολογούσε αυτή την έρευνα. Ο Τραμπ έχει όμως δηλώσει επανειλημμένα ότι επιθυμεί να δει ταχύτερη μείωση των επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα, με τον Πάουελ να αντιστέκεται σθεναρά, κάτι που φαίνεται πως ώθησε τον Τραμπ να ψάξει για άλλους τρόπους πίεσης.
Στην εξωτερική πολιτική, από την δραματική επίσκεψη του προέδρου της Ουκρανίας Βολοντιμίρ Ζελένσκι στο Λευκό Οίκο τον Φεβρουάριο και την επιβολή δασμών σε ολόκληρο τον πλανήτη τον Απρίλιο, μέχρι την πίεση για την απόκτηση της Γροιλανδίας τις τελευταίες μέρες, βλέπουμε ακριβώς το ίδιο μοτίβο. Πίεση και εκβιασμός με κάθε μέσο, σε αντίθεση με την πολιτική της αναζήτησης συναινέσεων που κυριαρχούσε σε μεγάλο βαθμό ως τώρα -τουλάχιστον μεταξύ των συμμάχων. Το ειρωνικό (αλλά όχι παράξενο) είναι ότι αυτή η τακτική δε χρησιμοποιήθηκε ποτέ από τον Τραμπ κατά της Ρωσίας, ενώ παράλληλα φαίνεται να αποτυγχάνει κατά του βασικότερου ανταγωνιστή των ΗΠΑ, της Κίνας, η οποία δεν είναι διατεθειμένη να συμβιβαστεί χωρίς σκληρή διαπραγμάτευση.
Οι «τέσσερις ελευθερίες»
Για να συνειδητοποιήσουμε πόσο πολύ έχει παρεκκλίνει πλέον η Αμερική από τις ιδέες που την καθοδηγούσαν (έστω και με σοβαρά κατά καιρούς ατοπήματα) τα προηγούμενα 80 χρόνια, αξίζει να γυρίσουμε για λίγο στο Ιανουάριο του 1941, όταν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος μαινόταν στην Ευρώπη, με πολλές χώρες να βρίσκονται ήδη υπό κατοχή και τη Μ. Βρετανία να αντιμετωπίζει τους βομβαρδισμούς των Γερμανών, ενώ οι ΗΠΑ δεν είχαν ακόμα εμπλακεί. Σε μια προσπάθεια να ευαισθητοποιήσει την αμερικανική κοινή γνώμη, η οποία ήταν κατά της ανάμειξης των ΗΠΑ στον πόλεμο, ο Πρόεδρος Ρούζβελτ μετέτρεψε την ετήσια ομιλία στο Κογκρέσο «Για την κατάσταση του Έθνους» σε ένα κάλεσμα για βοήθεια προς την ελεύθερη Ευρώπη, το οποίο έμεινε γνωστό ως «η ομιλία των Τεσσάρων Ελευθεριών». Το όραμα που περιέγραψε για έναν ασφαλή και ειρηνικό κόσμο, είναι η πλήρης αντίθεση με τη σημερινή πολιτική της πατρίδας του, και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι το τέταρτο σημείο στο οποίο αναφέρθηκε, είναι η ελευθερία από το φόβο:
«Στις μελλοντικές ημέρες, τις οποίες επιδιώκουμε να καταστήσουμε ασφαλείς, προσβλέπουμε σε έναν κόσμο που θα βασίζεται σε τέσσερις βασικές ανθρώπινες ελευθερίες.
Το πρώτο είναι η ελευθερία του λόγου και της έκφρασης - παντού στον κόσμο.
Το δεύτερο είναι η ελευθερία κάθε ανθρώπου να λατρεύει τον Θεό με τον δικό του τρόπο – παντού στον κόσμο.
Το τρίτο είναι η ελευθερία από την ένδεια – η οποία, μεταφρασμένη σε παγκόσμιους όρους, σημαίνει οικονομικές αντιλήψεις που θα εξασφαλίσουν σε κάθε έθνος μια υγιή ζωή εν καιρώ ειρήνης για τους κατοίκους του – παντού στον κόσμο.
Το τέταρτο είναι η ελευθερία από το φόβο – η οποία, μεταφρασμένη σε παγκόσμιους όρους, σημαίνει μια παγκόσμια μείωση των εξοπλισμών σε τέτοιο σημείο και με τέτοιο τρόπο ώστε κανένα έθνος να μην είναι σε θέση να διαπράξει μια πράξη φυσικής επίθεσης εναντίον οποιουδήποτε γείτονα – οπουδήποτε στον κόσμο.
Αυτό δεν είναι όραμα μιας μακρινής χιλιετίας. Είναι μια σαφής βάση για ένα είδος κόσμου που μπορεί να επιτευχθεί στην εποχή μας και στη δική μας γενιά. Αυτό το είδος κόσμου είναι ακριβώς το αντίθετο της λεγόμενης νέας τάξης τυραννίας που επιδιώκουν να δημιουργήσουν οι δικτάτορες με τη συντριβή μιας βόμβας.»
Στην Αμερική, και κατ’ επέκταση σε ολόκληρο τον κόσμο, συγκρούονται φέτος το όραμα του Ρούζβελτ που κράτησε τον κόσμο όρθιο τα τελευταία 80 χρόνια, με τις δυστοπικές επιδιώξεις του Τραμπ. Κανείς δεν μπορεί να κάνει ασφαλείς εκτιμήσεις για το τελικό αποτέλεσμα, αλλά είναι καλό να θυμόμαστε ότι πέρα από την πολιτική που έχει έρθει στην επιφάνεια σήμερα, η Αμερική έχει πολύ πιο βαθιές ρίζες.
8°
